Námsgögn
Innskrá
Hleð efnisyfirliti...

Efnisyfirlit

  1. Formáli
      1. Inngangur
      2. 17.1 Líftækni
      3. 17.2 Kortlagning erfðamengja
      4. 17.3 Raðgreining heilla erfðamengja
      5. 17.4 Hagnýting erfðamengjafræði
      6. 17.5 Erfðamengjafræði og prótínmengjafræði
      7. Lykilhugtök
      8. Samantekt kafla
      9. Spurningar um myndræn tengsl
      10. Upprifjunarspurningar
      11. Spurningar um gagnrýna hugsun
  2. A | Lotukerfi frumefnanna
  3. B | Jarðsögulegur tími
  4. C | Mælingar og metrakerfið
  5. Atriðisorðaskrá
Líffræði 2e (IS)Kafli 17Lykilhugtök
Skrá inn til að leggja til breytingu
1717 Líftækni og erfðamengjafræði

Lykilhugtök

FYRRI KAFLI

17.5 Erfðamengjafræði og prótínmengjafræði

NÆSTI KAFLI

Samantekt kafla

Lykilhugtök

sýklalyfjaónæmi

hæfni lífveru til að verða ekki fyrir áhrifum af verkun sýklalyfs

lífmerki

einstakt prótín sem er framleitt á sértækan hátt í sjúkdómsástandi

líftækni

notkun líffræðilegra þátta til tæknilegra framfara

cDNA-safn

safn klónaðra cDNA-raða

frumuklónun

framleiðsla á einsleitum frumustofnum með tvískiptingu

keðjustöðvunaraðferð

aðferð við DNA-raðgreiningu sem notar merkt dídeoxýkirni til að stöðva DNA-eftirmyndun; hún er einnig kölluð dídeoxý-aðferð eða Sanger-aðferð

klónn

nákvæm eftirmynd

samröð (contig)

stærri DNA-röð sem er sett saman úr styttri röðum sem skarast

litningakortlagning

tækni sem notar smásjá til að búa til kort út frá lituðum litningum

deoxýkirni

einstök DNA-einliða

dídeoxýkirni

einstök DNA-einliða sem vantar hýdroxýlhóp (–OH)

DNA-örflaga

aðferð til að greina genatjáningu með því að skoða mörg DNA-brot sem eru fest á glerplötu eða kísilflögu til að bera kennsl á virk gen og raðir

tjáður raðmerkill (EST)

stutt STS-set sem er greint með cDNA

falskt neikvæð niðurstaða

röng prófniðurstaða sem hefði átt að vera jákvæð

aðkomu-DNA

DNA sem tilheyrir annarri tegund eða DNA sem er tilbúið á rannsóknarstofu

gelrafdráttur

tækni sem notuð er til að aðskilja sameindir eftir stærð með rafhleðslu

genamiðun

aðferð til að breyta röð tiltekins gens með því að koma breyttri útgáfu inn með ferju

genalækning

tækni sem notuð er til að lækna arfgenga sjúkdóma með því að skipta stökkbreyttum genum út fyrir heilbrigð gen

erfðagreining

greining á líkum á sjúkdómsþróun með því að greina sjúkdómsvaldandi gen

erfðatækni

breyting á erfðasamsetningu lífveru

genakort

yfirlit yfir gen og staðsetningu þeirra á litningi

erfðamark

gen eða röð á litningi með þekkta staðsetningu sem tengist tilteknum eiginleika

endurröðun erfðaefnis

DNA-skipti milli samstæðra litningapara

erfðapróf

ferli þar sem prófað er fyrir tilvist sjúkdómsvaldandi gena

erfðabreytt lífvera

lífvera þar sem erfðamenginu hefur verið breytt með tilbúnum hætti

erfðamengisskýring

ferli þar sem líffræðilegar upplýsingar eru tengdar genaröðum

kortlagning erfðamengja

ferli þar sem staðsetning gena á hverjum litningi er fundin

erfðamengjasafn

safn klónaðs DNA sem táknar allar raðir og búta úr erfðamengi

erfðamengjafræði

rannsókn á heilum erfðamengjum, þar á meðal öllu genasafninu, kirnaröð þess og skipulagi, og víxlverkunum innan tegundar og við aðrar tegundir

hýsil-DNA

DNA sem er til staðar í erfðamengi þeirrar lífveru sem verið er að rannsaka

tengslagreining

aðferð sem greinir endurröðun gena til að ákvarða hvort þau séu tengd

rofjafnalausn

lausn sem rýfur frumuhimnuna og losar innihald frumunnar

efnaskiptamengi

heildarsafn efnaskiptasameinda sem tengjast erfðasamsetningu lífveru

efnaskiptamengjafræði

rannsókn á litlum efnaskiptasameindum í lífveru

meta-erfðamengjafræði

rannsókn á sameiginlegum erfðamengjum margra tegunda sem vaxa og hafa samskipti í umhverfissess

örtunglabreytileiki

breytileiki milli einstaklinga í röð og fjölda örtunglaendurtekninga í DNA

líkanlífvera

tegund sem rannsakendur nota sem líkan til að skilja líffræðileg ferli í öðrum tegundum sem líkanlífveran er fulltrúi fyrir

sameindaklónun

klónun DNA-búta

fjölklónunarset (MCS)

set sem mörg skerðiensím geta þekkt

næstu kynslóðar raðgreining

hópur sjálfvirkra aðferða fyrir hraðvirka DNA-raðgreiningu

Northern-þrykk

flutningur RNA úr geli yfir á nælonhimnu

lyfjaerfðamengjafræði

rannsókn á víxlverkunum lyfja við erfðamengið eða prótínmengið; einnig kölluð eiturefnaerfðamengjafræði

efnislegt kort

framsetning á efnislegri fjarlægð milli gena eða erfðamarka

fjölgena

svipgerðareiginleiki sem stafar af tveimur eða fleiri genum

pólýmerasa-keðjuverkun (PCR)

tækni til að magna upp DNA

þreifari

lítið DNA-brot sem er notað til að ákvarða hvort samstæð röð sé til staðar í DNA-sýni

próteasi

ensím sem brýtur niður prótín

prótínsnið

safn prótína sem eru tjáð á sértækan hátt í sjúkdómsástandi

prótínmengi

heildarsafn prótína sem frumugerð framleiðir

prótínmengjafræði

rannsókn á virkni prótínmengja

hreinrækt

vöxtur einnar frumugerðar á rannsóknarstofu

geislablendingakortlagning

upplýsingar sem fást með því að búta litninginn niður með röntgengeislum

raðbrigða DNA

samsetning DNA-búta sem sameindaklónun býr til og eru ekki til í náttúrunni; einnig blendingasameind

raðbrigðaprótín

prótínafurð gens sem fengin er með sameindaklónun

æxlunarklónun

klónun heillar lífveru

skerðiensím

ensím sem getur þekkt og klofið sérstakar DNA-raðir

breytileiki í lengd skerðibúta (RFLP)

breytileiki milli einstaklinga í lengd DNA-búta sem skerðiensím mynda

öfug erfðafræði

aðferð til að ákvarða virkni gens með því að byrja á geninu sjálfu í stað genaafurðarinnar

öfugumritunar-PCR (RT-PCR)

PCR-tækni sem felur í sér að breyta RNA í DNA með öfugum umritara

ríbónúkleasi

ensím sem brýtur niður RNA

raðarkortlagning

kortlagningarupplýsingar sem fást eftir DNA-raðgreiningu

haglabyssuraðgreining

aðferð sem er notuð til að raðgreina marga DNA-búta og búa til röð stórs DNA-hluta

einbasabreytileiki (SNP)

breytileiki milli einstaklinga í einum basa

Southern-þrykk

flutningur DNA úr geli yfir á nælonhimnu

kerfislíffræði

rannsókn á heilum líffræðilegum kerfum, svo sem erfðamengjum og prótínmengjum, út frá víxlverkunum innan kerfisins

Ti-plasmíð

plasmíðkerfi sem er dregið af Agrobacterium tumefaciens og vísindamenn hafa notað til að koma aðkomu-DNA inn í plöntufrumur

með aðkomugen

lífvera sem fær DNA frá annarri tegund

breytilegur fjöldi samliggjandi endurtekninga (VNTR)

breytileiki í fjölda samliggjandi endurtekninga milli einstaklinga í þýðinu

raðgreining heilla erfðamengja

ferli sem ákvarðar DNA-röð alls erfðamengisins

Námsgögn.is þýðing á efni frá OpenStax. Frítt frumrit: https://openstax.org/books/biology-2e/pages/1-introduction Leyfi upprunabókar: CC BY-NC-SA 4.0. Námsgögn er sjálfstætt verkefni; OpenStax styður hvorki né vottar þýðinguna.

FYRRI KAFLI

17.5 Erfðamengjafræði og prótínmengjafræði

NÆSTI KAFLI

Samantekt kafla