Samantekt kafla

Samantekt kafla

32.1 Þroskun og bygging æxlunarfæra

Blómið inniheldur æxlunarbyggingar plöntunnar. Öll fullgerð blóm innihalda fjóra kransa: bikar, krónu, karlhluta blóms og kvenhluta blóms. Fræflarnir eru gerðir úr frjóhnöppum, þar sem frjókorn myndast, og stoðþræði sem kallast frjóþráður. Frjókornið inniheldur tvær frumur - kynmyndandi frumu og frjópípufrumu - og er þakið tveimur lögum sem kallast innlag og útlag. Fræblöðin, sem eru kvenæxlunarbyggingar blómsins, samanstanda af fræni, stíl og egglegi. Kvenkynliðurinn myndast við mítósuskiptingar stórgrósins og myndar átta kjarna kímsekk. Hann er þakinn lagi sem kallast frævísishimna. Frævísishimnan hefur op sem kallast kímgat, sem frjópípan fer um inn í kímsekkinn.

Tvílitni gróliður dulfrævinga og berfrævinga er áberandi og langlífa stig lífsferilsins. Gróliðurinn myndar sérhæfðar æxlunarbyggingar sem kallast gróhirslur og sjá um framleiðslu gróa. Smágróhirslan inniheldur smágrómóðurfrumur sem skipta sér með meiósu og mynda einlitna smágró. Smágróin þroskast í karlkynliði sem losna sem frjókorn. Stórgróhirslan inniheldur stórgrómóðurfrumur sem skipta sér með meiósu og mynda einlitna stórgró. Stórgró þroskast í kvenkynlið sem inniheldur einlitna eggfrumu. Nýr tvílitni gróliður myndast þegar karlkynfruma úr frjókorni fer inn í kímsekkinn og frjóvgar eggfrumuna.

32.2 Frævun og frjóvgun

Til að frjóvgun eigi sér stað hjá dulfrævingum þarf frjókorn að berast á fræni blóms; þetta ferli kallast frævun. Frævun berfrævinga felur í sér flutning frjókorna frá karlköngli til kvenkönguls. Þegar frjókorn blóms berast á fræni sama blóms eða annars blóms á sömu plöntu kallast það sjálffrævun. Víxlfrævun á sér stað þegar frjókorn berast frá einu blómi til annars blóms á annarri plöntu. Víxlfrævun krefst frjóbera, svo sem vatns, vinds eða dýra, og eykur erfðafræðilegan fjölbreytileika. Eftir að frjókornið lendir á fræninu myndar frjópípufruman frjópípu sem kynmyndandi kjarninn fer um. Frjópípan fer inn um kímgat kímsekksins. Kynmyndandi fruman skiptir sér og myndar tvær sáðfrumur: önnur rennur saman við eggfrumuna og myndar tvílitna okfrumu, en hin rennur saman við skautkjarnana og myndar þrílitna fræhvítu. Þetta kallast tvöföld frjóvgun. Eftir frjóvgun skiptir okfruman sér og myndar kím, og frjóvgaði frævísirinn myndar fræið. Veggir egglegsins mynda aldin þar sem fræin þroskast. Þegar fræið er fullþroskað spírar það við hagstæð skilyrði og myndar tvílitinn grólið.

32.3 Kynlaus æxlun

Margar plöntur æxlast bæði kynlaust og með kynæxlun. Við kynlausa æxlun er hluti foreldraplöntunnar notaður til að mynda nýja plöntu. Ágræðsla, sveiggræðsla og örfjölgun eru nokkrar aðferðir sem notaðar eru við kynlausa æxlun með aðstoð manna. Nýja plantan er erfðafræðilega eins og foreldraplantan sem plantuhlutinn var tekinn af. Plöntur sem æxlast kynlaust þrífast vel í stöðugu umhverfi.

Plöntur hafa mismunandi líftíma, sem fer eftir tegund, arfgerð og umhverfisskilyrðum. Hlutar plöntunnar, svo sem svæði með vaxtarvef, halda áfram að vaxa, en aðrir hlutar gangast undir stýrðan frumudauða. Laufblöð sem eru ekki lengur virk í ljóstillífun falla af plöntunni sem hluti af hrörnun, og næringarefnin úr þessum laufblöðum eru endurunnin af plöntunni. Aðrir þættir, þar á meðal hormón, eiga þátt í að seinka hrörnun.