Lykilhugtök

Lykilhugtök

• asetýlkólín: taugaboðefni sem taugafrumur í miðtaugakerfi og úttaugakerfi losa

• boðspenna: sjálfútbreiðandi, skammvinn breyting á rafspennu yfir himnu taugafrumu eða vöðvafrumu

• Alzheimer-sjúkdómur: taugahrörnunarsjúkdómur sem einkennist af truflunum á minni og hugsun

• möndlungur: bygging í randkerfinu sem vinnur úr ótta

• vefjarhimna: kóngulóarvefslíkt miðlag heilahimnanna sem þekja miðtaugakerfið

• stjarnfruma: tróðfruma í miðtaugakerfi sem sér taugafrumum fyrir næringarefnum, jafnar utanfrumuumhverfi og veitir byggingarlegan stuðning; tekur einnig þátt í myndun blóð-heilaþröskuldsins

• athyglisbrestur með ofvirkni (ADHD): taugaþroskaröskun sem einkennist af erfiðleikum við að viðhalda athygli og stjórna hvötum

• einhverfurófsröskun (ASD): taugaþroskaröskun sem einkennist af skertri félagslegri samskiptafærni og boðskiptum

• ósjálfráða taugakerfið: hluti úttaugakerfisins sem stjórnar líkamsstarfsemi án meðvitaðrar stjórnar

• sími: pípulaga bygging sem flytur boð frá frumubol taugafrumu til símaenda

• símahóll: rafnæmt svæði á frumubol taugafrumu sem samþættir boð frá mörgum taugatengingum

• símaendi: bygging á enda síma sem getur myndað taugamót við aðra taugafrumu

• grunnhnoð: samtengd kjarnasvæði í heilanum sem koma að hreyfingum og áhugahvöt; einnig kölluð botnkjarnar

• botnkjarnar: sjá grunnhnoð

• heilastofn: hluti heilans sem tengist mænunni; stjórnar grunnstarfsemi taugakerfisins, svo sem öndun, hjartslætti og kyngingu

• litli heili: heilabygging sem tekur þátt í líkamsstöðu, samhæfingu hreyfinga og námi nýrra hreyfinga

• heilabörkur: ysta lag heilavefs; tekur þátt í fjölbreyttri æðri taugastarfsemi

• heila- og mænuvökvi (CSF): tær vökvi sem umlykur heila og mænu og fyllir heilahólf og mænugöng; virkar sem höggdeyfir og flytur efni um heila og mænu

• æðaflækja: svampkenndur vefur í heilahólfum sem framleiðir heila- og mænuvökva

• gyrðisgára: heilasvæði sem hjálpar til við að stjórna tilfinningum og sársauka; talið taka beinan þátt í meðvitaðri líkamssvörun við óþægilegri reynslu

• hvelatengsl: þykkur taugavöndull sem tengir heilahvelin saman

• heilataug: skyn- og/eða hreyfitaug sem liggur út frá heilanum

• gripla: bygging sem teygir sig út frá frumubol taugafrumu og tekur við boðum frá öðrum taugafrumum

• afskautun: breyting á himnuspennu í átt að minna neikvæðu gildi

• basthimna: seigt ysta lag heilahimnanna sem þekur miðtaugakerfið

• þekjufruma: fruma sem klæðir vökvafyllt heilahólf og mænugöng; tekur þátt í framleiðslu heila- og mænuvökva

• flogaveiki: taugasjúkdómur sem einkennist af endurteknum flogum

• örvandi eftirmótaspenna (EPSP): afskautun eftirmótahimnu af völdum taugaboðefna sem losna frá fyrirmótafrumu

• ennisblað: hluti heilabarkarins sem inniheldur hreyfibörk og svæði sem koma að skipulagningu, athygli og tungumáli

• taugatróður: tróðfrumur sem sinna stuðningshlutverkum fyrir taugafrumur

• gára: hrygglaga útskot í heilaberki

• dreki: heilabygging í gagnaugablaði sem tekur þátt í úrvinnslu minninga

• yfirskautun: breyting á himnuspennu í átt að meira neikvæðu gildi

• undirstúka: heilabygging sem stjórnar losun hormóna og samvægi líkamans

• hamlandi eftirmótaspenna (IPSP): yfirskautun eftirmótahimnu af völdum taugaboðefna sem losna frá fyrirmótafrumu

• randkerfi: tengd heilasvæði sem vinna úr tilfinningum og áhugahvöt

• langtímabæling (LTD): langvarandi minnkun á tengingu milli fyrirmótafrumu og eftirmótafrumu

• langtímaefling (LTP): langvarandi aukning á tengingu milli fyrirmótafrumu og eftirmótafrumu

• alvarlegt þunglyndi: geðsjúkdómur sem einkennist af langvarandi depurð

• himnuspenna: munur á rafspennu innan og utan frumuhimnu

• heilahimna: himna sem þekur og verndar miðtaugakerfið

• örtróður: tróðfrumur sem hreinsa upp og brjóta niður dauðar frumur og verja heilann gegn innrásarörverum

• mýelín: fituríkt efni sem tróðfrumur mynda og einangrar síma

• taugahrörnunarsjúkdómur: sjúkdómur í taugakerfi sem einkennist af vaxandi tapi á taugastarfsemi, yfirleitt vegna dauða taugafrumna

• taugafruma: sérhæfð fruma sem getur tekið við og sent raf- og efnaboð

• Ranvierskor: bil í mýelínslíðri þar sem boðspennan endurnýjast

• noradrenalín: taugaboðefni og hormón sem losnar við virkjun driftaugakerfisins

• hnakkablað: hluti heilabarkarins sem inniheldur sjónbörk og vinnur úr sjónáreitum

• fágriplufruma: tróðfruma sem myndar mýelínslíður um síma taugafrumna í miðtaugakerfi

• seftaugakerfi: hluti ósjálfráða taugakerfisins sem stjórnar starfsemi innyfla í hvíld og við meltingu

• hvirfilblað: hluti heilabarkarins sem tekur þátt í úrvinnslu snertingar og skynjunar á stöðu líkamans í rými

• Parkinson-sjúkdómur: taugahrörnunarsjúkdómur sem hefur áhrif á stjórnun hreyfinga

• reifarhimna: þunnt himnulag sem liggur beint utan á heila og mænu

• stöðuskyn: skynjun á stöðu líkamshluta í rými

• geislatróður: tróðfrumur sem mynda stoðgrind fyrir þroskandi taugafrumur þegar þær flytjast á lokastaði sína

• ónæmistími: tímabil eftir boðspennu þegar erfiðara eða ómögulegt er að koma af stað nýrri boðspennu; stafar af óvirkjun natríumganga og virkjun viðbótar kalíumganga í himnunni

• stökkleiðni: stökk boðspennu eftir síma frá einni Ranvierskor til þeirrar næstu

• hnoðatróður: tróðfruma sem veitir taugafrumum í úttaugakerfi næringarefni og byggingarlegan stuðning

• geðklofi: geðsjúkdómur sem raskar raunveruleikaskyni; sjúklingar eiga oft erfitt með að hugsa skýrt og geta haft ranghugmyndir

• Schwann-fruma: tróðfruma sem myndar mýelínslíður utan um síma taugafrumu í úttaugakerfi

• skyn- og líkamstaugakerfi: kerfi skyn- og hreyfitauga

• líkamsskyn: snertiskyn og önnur skynjun frá líkamanum

• mæna: þykkur taugavöndull sem tengir heilann við úttaugar; flytur skyn- og hreyfiupplýsingar og inniheldur taugafrumur sem stjórna hreyfiviðbrögðum

• mænutaug: taug sem liggur milli húðar eða vöðva og mænu

• skor: inndregið svæði eða dalur í heilaberki

• samlagning taugamóta: ferli þar sem mörg boð frá fyrirmótafrumum mynda örvandi eftirmótaspennur um svipað leyti þannig að eftirmótafruman afskautast nægilega til að koma af stað boðspennu

• driftaugakerfi: hluti ósjálfráða taugakerfisins sem virkjast í streituvaldandi berjast-eða-flýja-aðstæðum

• taugamót: tenging milli tveggja taugafrumna þar sem taugaboð berast á milli

• taugamótaglufa: rýmið milli fyrirmóta- og eftirmótahimnu

• taugamótabóla: kúlulaga bygging sem inniheldur taugaboðefni

• gagnaugablað: hluti heilabarkarins sem vinnur úr heyrnarupplýsingum; hlutar gagnaugablaðsins koma að tali, minni og úrvinnslu tilfinninga

• stúka: heilasvæði sem áframsendir skynupplýsingar til heilabarkarins

• þröskuldsspenna: stig afskautunar sem þarf til að boðspenna fari af stað

• heilahólf: holrými í heilanum sem inniheldur heila- og mænuvökva