Skrá inn til að leggja til breytingu

3737 Innkirtlakerfið

Lykilhugtök

Lykilhugtök

akrómegalía: ástand sem stafar af offramleiðslu vaxtarhormóns (GH) hjá fullorðnum

Addison-sjúkdómur: röskun sem stafar af vanseytingu barkstera

adenýlýlsýklasi: ensím sem hvatar umbreytingu ATP í hringtengt AMP

nýrnahettubörkur: ytri hluti nýrnahettna sem framleiðir barkstera

nýrnahetta: innkirtill sem tengist nýrum

nýrnahettumergur: innri hluti nýrnahettna sem framleiðir adrenalín og noradrenalín

nýrnahettubarkarörvandi hormón (ACTH): hormón frá framhluta heiladinguls sem örvar nýrnahettubörk til að losa barkstera í langvarandi streituviðbragði

aldósterón: sterahormón sem myndast í nýrnahettuberki og örvar endurupptöku Na⁺ úr utanfrumuvökva og seytingu K⁺

alfa-fruma: innkirtlafruma í briseyjum sem framleiðir hormónið glúkagon

amínósýruafleitt hormón: hormón sem er afleitt af amínósýrum

andrógen: karlkynshormón, til dæmis testósterón

framhluti heiladinguls: hluti heiladinguls sem framleiðir sex hormón; kallast einnig kirtildingull

þvagtemprandi hormón (ADH): hormón sem myndast í undirstúku og losnar frá afturhluta heiladinguls; eykur endurupptöku vatns í nýrum

gáttanatríumræsipeptíð (ANP): hormón sem hjartað framleiðir til að minnka blóðrúmmál, blóðþrýsting og Na⁺ styrk

beta-fruma: innkirtlafruma í briseyjum sem framleiðir hormónið insúlín

kalsítónín: hormón sem hjáblöðrufrumur skjaldkirtils framleiða; lækkar Ca²⁺ styrk í blóði og stuðlar að beinvexti

kvoða: vökvi í skjaldkirtli sem inniheldur glýkópróteinið þýróglóbúlín

barksteri: hormón sem losnar frá nýrnahettuberki sem svar við langvarandi streitu

kortisól: sykursteri sem myndast sem svar við streitu

Cushing-sjúkdómur: röskun sem stafar af ofseytingu sykurstera

flóðmiga (diabetes insipidus): röskun sem stafar af vanframleiðslu ADH

sykursýki: röskun sem stafar af lítilli insúlínvirkni

sykursýkisáhrif: áhrif vaxtarhormóns sem valda því að blóðsykur hækkar líkt og í sykursýki

niðurstjórnun: fækkun hormónaviðtaka sem svar við auknum hormónastyrk

innkirtill: kirtill sem seytir hormónum út í nærliggjandi millifrumuvökva; hormónin dreifast síðan út í blóð og berast til ýmissa líffæra og vefja líkamans

adrenalín: hormón sem losnar frá nýrnahettumerg sem svar við skammvinnri streitu

rauðkornavaki (EPO): hormón sem nýrun framleiða til að örva myndun rauðra blóðkorna í beinmerg

estrógen: hópur sterahormóna, þar á meðal estradíól og fleiri, sem eggjastokkar framleiða; þau kalla fram ýmis kyneinkenni og stjórna þroska eggfrumna

fyrsta stigs boðberi: hormón sem binst hormónaviðtaka á frumuhimnu og kemur af stað boðflutningsferli

eggbússtýrihormón (FSH): hormón frá framhluta heiladinguls sem örvar myndun kynfrumna

G-prótein: himnuprótein sem hormón sem fyrsta stigs boðberi virkjar og sem virkjar myndun hringtengds AMP

risavöxtur: ástand sem stafar af offramleiðslu vaxtarhormóns (GH) hjá börnum

glúkagon: hormón sem alfa-frumur briss framleiða sem svar við lágum blóðsykri; hækkar blóðsykur

sykursteri: barksteri sem hefur áhrif á efnaskipti glúkósa

glúkósanýmyndun: myndun glúkósa úr amínósýrum

glúkósasparandi áhrif: áhrif vaxtarhormóns sem valda því að vefir nota fitusýrur í stað glúkósa sem orkugjafa

glýkógenrof: niðurbrot glýkógens í glúkósa

skjaldkirtilsstækkun: stækkun skjaldkirtils sem stafar af of litlu joði í fæðu

gónadótrópín: hormón sem stjórnar kynkirtlum, þar á meðal FSH og LH

vaxtarhormón (GH): hormón frá framhluta heiladinguls sem stuðlar að próteinmyndun og líkamsvexti

vaxtarhormónshamlandi hormón (GHIH): hormón frá undirstúku sem hamlar framleiðslu vaxtarhormóns; kallast einnig sómatóstatín

vaxtarhormónsleysihormón (GHRH): hormón frá undirstúku sem hrindir af stað losun vaxtarhormóns

hormónaáreiti: losun hormóns sem svar við öðru hormóni

hormónaviðtaki: frumuprótein sem binst hormóni

vessaáreiti: stjórnun hormónalosunar sem svar við breytingum í utanfrumuvökva, til dæmis blóði, eða breytingum á jónastyrk í blóði

blóðsykurshækkun: hár blóðsykur

ofstarfsemi skjaldkirtils: ofvirkni skjaldkirtils

blóðsykursfall: lágur blóðsykur

portæðakerfi heiladinguls: æðakerfi sem flytur hormón frá undirstúku til framhluta heiladinguls

vanstarfsemi skjaldkirtils: vanvirkni skjaldkirtils

insúlín: hormón sem beta-frumur briss framleiða sem svar við háum blóðsykri; lækkar blóðsykur

insúlínlíkur vaxtarþáttur (IGF): vaxtarhvetjandi prótein sem lifrin framleiðir

innanfrumuhormónaviðtaki: hormónaviðtaki í umfrymi eða kjarna frumu

Langerhanseyjar (briseyjar): innkirtlafrumur briss

eiði: vefjamassi sem tengir tvö blöð skjaldkirtilsins

leptín: hormón sem fituvefur framleiðir; stuðlar að mettutilfinningu og dregur úr hungri

lípíðafleitt hormón: hormón sem er að mestu afleitt af kólesteróli

saltsteri: barksteri sem hefur áhrif á jóna- og vatnsjafnvægi

taugaáreiti: örvun innkirtla af völdum taugakerfisins

noradrenalín: hormón sem losnar frá nýrnahettumerg sem svar við skammvinnri streitu

osmónemi: viðtaki í undirstúku sem vaktar styrk rafvaka í blóði

oxýtósín: hormón sem losnar frá afturhluta heiladinguls og örvar legsamdrætti við fæðingu og mjólkurlosun í mjólkurkirtlum

bris: líffæri milli maga og smáþarma sem inniheldur útkirtils- og innkirtlafrumur

hjáblaðrufruma: skjaldkirtilsfruma sem framleiðir hormónið kalsítónín

kalkkirtill: kirtill á yfirborði skjaldkirtils sem framleiðir kalkkirtlahormón

kalkkirtlahormón (PTH): hormón sem kalkkirtlar framleiða sem svar við lágum Ca²⁺ styrk í blóði; hækkar Ca²⁺ styrk í blóði

peptíðhormón: hormón sem er gert úr fjölpeptíðkeðju

fosfódíesterasi (PDE): ensím sem óvirkjar cAMP og stöðvar þannig hormónavirkni

heiladingulsdvergvöxtur: ástand sem stafar af vanframleiðslu vaxtarhormóns (GH) hjá börnum

heiladingull: innkirtill við botn heilans sem er gerður úr framhluta og afturhluta; kallast einnig hypophysis

heiladingulsstilkur: stilkur, einnig kallaður trekt, sem tengir heiladingulinn við undirstúkuna

hormónaviðtaki á frumuhimnu: hormónaviðtaki á yfirborði frumuhimnu

afturhluti heiladinguls: framlenging heilans sem losar hormón sem mynduð eru í undirstúku; ásamt trektinni kallast hann einnig taugadingull

prólaktín (PRL): hormón frá framhluta heiladinguls sem örvar mjólkurframleiðslu

prólaktínhamlandi hormón: hormón frá undirstúku sem hamlar losun prólaktíns

prólaktínleysihormón: hormón frá undirstúku sem örvar losun prólaktíns

renín: ensím sem gauklaskjóðubúnaður nýrna framleiðir og sem hvarfast við angíótensínógen og veldur losun aldósteróns

hóstarkirtill: kirtill bak við bringubein sem framleiðir týmósín, hormón sem stuðla að þroska ónæmiskerfisins

þýróglóbúlín: glýkóprótein í skjaldkirtli sem breytist í skjaldkirtilshormón

skjaldkirtill: innkirtill í hálsi sem framleiðir skjaldkirtilshormónin þýroxín og tríjoðþýrónín

skjaldkirtilsstýrihormón (TSH): hormón frá framhluta heiladinguls sem stjórnar losun T₃ og T₄ frá skjaldkirtli

þýroxín (tetrajóðþýrónín, T₄): skjaldkirtilshormón sem inniheldur fjögur joðatóm og stjórnar grunnefnaskiptahraða

tríjoðþýrónín (T₃): skjaldkirtilshormón sem inniheldur þrjú joðatóm og stjórnar grunnefnaskiptahraða

uppstjórnun: fjölgun hormónaviðtaka sem svar við auknum hormónastyrk