Skrá inn til að leggja til breytingu

4141 Osmósustjórnun og útskilnaður

Lykilhugtök

Lykilhugtök

aðfærsluslagæðlingur: slagæðlingur sem greinist frá barkargeislaslagæð og fer inn í hnoðrann

ammóníak: efnasamband úr einu köfnunarefnisatómi og þremur vetnisatómum, NH₃

ammóníaksskiljandi: lýsir dýri sem skilur út ammóníak sem helsta úrgangsefni

angíótensínbreytandi ensím (ACE): ensím sem breytir angíótensíni I í angíótensín II

angíótensín I: afurð í renín-angíótensín-aldósterón-kerfinu

angíótensín II: sameind sem verkar á ýmis líffæri og hækkar blóðþrýsting

þvagtemprandi hormón (ADH): hormón sem kemur í veg fyrir vatnstap

andoxunarefni: efni sem kemur í veg fyrir frumuskemmdir af völdum hvarfgjarnra súrefnissameinda

bogaslagæð: slagæð sem greinist frá milliblaðaslagæð og myndar boga yfir grunni nýrnastrýta

uppgangandi armur: hluti Henle-lykkju sem liggur upp frá nýrnamerg til nýrnabarkar

þvagefnisnitur í blóði (BUN): mat á þvagefni í blóði og mælikvarði á nýrnastarfsemi

Bowman-hylki: bygging sem umlykur hnoðrann

nýrnabikar: bygging sem tengir nýrnaskjóðu við nýrnamerg; getur vísað til stórs eða lítils nýrnabikars

börkur: ytra lag líffæris, til dæmis nýra eða nýrnahettu

barkarnýrungur: nýrungur sem liggur í nýrnaberkinum

barkargeislaslagæð: slagæð sem geislar frá bogaslagæðum inn í nýrnabörkinn

gagnstreymisskiptir: pípluháræðanet sem gerir kleift að skiptast á uppleystum efnum og vatni við nýrnapíplurnar

gagnstreymismagnari: osmótískur stigull í nýrnamerg sem sér um þéttingu þvags

niðurgangandi armur: hluti Henle-lykkju sem liggur niður frá nýrnaberki inn í nýrnamerg

fjærpípla (DCT): hluti nýrnapíplunnar sem er fjærst hnoðranum

fráfærsluslagæðlingur: slagæðlingur sem fer út úr hnoðranum

rafvaki: uppleyst efni sem klofnar í jónir þegar það leysist upp í vatni

logafruma: útskilnaðarfruma í flatormum; kallast einnig frumnýrungur

hnoðrasíun: síun blóðs úr hnoðraháræðaneti inn í hnoðrann

gaukulsíunarhraði (GFR): magn síuvökva sem myndast í hnoðranum á mínútu

nýrnahnoðri / hnoðri: hluti nýrnahnoðsins sem inniheldur háræðanetið

nýrnaport: svæði við nýrnaskjóðu þar sem blóðæðar, taugar og þvagleiðarar koma saman áður en þau fara inn í eða út úr nýranu

neðri holæð: ein helsta bláæð mannslíkamans

milliblaðaslagæð: slagæð sem greinist frá geiraslagæð og liggur á milli nýrnablaða

gauklaskjóðufruma: fruma í aðfærslu- og fráfærsluslagæðlingum sem bregst við áreiti frá þéttskellu

mergnándarnýrungur: nýrungur sem liggur í nýrnaberki nálægt nýrnamerg

nýra: líffæri sem sinnir útskilnaði og osmósustjórnun

nýrnablað: nýrnastrýta ásamt aðliggjandi barkarsvæði

Henle-lykkja: hluti nýrnapíplunnar sem myndar lykkju inn í nýrnamerg

þéttskella: frumuhópur sem skynjar breytingar á natríumjónastyrk og er í hlutum nýrnapíplu og safnrása

Malpighísk pípla: útskilnaðarpípla sem finnst í liðdýrum

mergur: miðlag líffæris, til dæmis nýra eða nýrnahettu

örtotur: frumuútskot sem auka yfirborðsflatarmál frumna

mólalstyrkur: fjöldi móla uppleysts efnis í hverju kílógrammi leysis

mólstyrkur: fjöldi móla uppleysts efnis í hverjum lítra lausnar

mól: magn efnis sem samsvarar mólmassa efnisins í grömmum

nýrnapíplur: útskilnaðarbyggingar sem finnast í liðormum

nýrnapípluop: op á enda nýrnapíplu

nýrungur: starfseining nýrans

órafvaki: uppleyst efni sem klofnar ekki í jónir þegar það leysist upp í vatni

osmósufylgja: lífvera sem breytir osmósuvirkni líkamsvökva sinna eftir umhverfinu

osmósustjórnun: ferli sem heldur styrk vatns og uppleystra efna á æskilegum gildum

osmósustjóri: lífvera sem viðheldur eigin osmósuvirkni óháð umhverfinu

osmósuefnajafnvægi: jafnvægi milli inn- og útflæðis vatns og salta í líffræðilegu kerfi án þess að raska æskilegum osmótískum þrýstingi og styrk uppleystra efna í hverju hólfi

osmótískur þrýstingur: þrýstingur sem verkar á himnu til að jafna styrk uppleystra efna beggja vegna hennar

nýrnafituhylki: fitulag sem heldur nýrunum á sínum stað

pípluháræðanet: háræðanet sem umlykur nýrnapípluna eftir að fráfærsluslagæðlingur fer út úr hnoðranum

nærpípla (PCT): hluti nýrnapíplunnar sem liggur nálægt hnoðranum

nýrnaslagæð: slagæðargrein sem fer inn í nýrað

nýrnahylki: lag sem umlykur nýrun

nýrnasúla: svæði í nýranu sem milliblaðaslagæðar liggja um þegar þær flytja blóð til nýrnablaða

nýrnahnoð: hnoðri og Bowman-hylki saman

nýrnafell: bandvefur sem styður við nýrun

nýrnaskjóða: svæði í nýranu þar sem nýrnabikarar sameinast þvagleiðaranum

nýrnastrýta: keilulaga bygging í nýrnamerg

nýrnapípla: pípla nýrungsins sem liggur frá hnoðranum

nýrnabláæð: bláæðargrein sem fer út úr nýranu og sameinast neðri holæð

renín-angíótensín-aldósterón-kerfið: lífefnafræðileg boðleið sem virkjar angíótensín II og hækkar blóðþrýsting

geiraslagæð: slagæð sem greinist frá nýrnaslagæð

valgegndræp himna: himna sem hleypir aðeins ákveðnum uppleystum efnum í gegn

flutningshámark: hámarksmagn uppleysts efnis sem hægt er að flytja út úr nýrnapíplum við endurupptöku

endurupptaka í píplum: endurheimt vatns og uppleystra efna sem síuðust út í hnoðranum

pípluseyti: seytun úrgangsefna sem endurupptakast ekki

þvagefnishringrás: ferli þar sem ammóníaki er breytt í þvagefni

þvagefnisskiljandi: lýsir dýrum sem skilja út þvagefni sem helsta köfnunarefnisúrgang

þvagleiðari: rör sem flytur þvag frá nýra til þvagblöðru

þvagsýra: aukaafurð efnaskipta ammóníaks í fuglum, skordýrum og skriðdýrum

þvagblaðra: bygging sem tekur við þvagi frá þvagleiðurum og geymir það

þvag: síuvökvi sem nýrun mynda og líkaminn skilur út

beinar æðar / vasa recta: pípluháræðanet sem umlykur Henle-lykkju mergnándarnýrunga

æðavíkkandi efni: efnasamband sem eykur þvermál blóðæða

vasópressín: annað heiti á þvagtemprandi hormóni