Samantekt kafla
Samantekt kafla
17.1Vald og lögmætt vald
Félagsfræðingar rannsaka hvernig stjórnkerfi og stjórnmál móta líf einstaklinga og starfsemi stærri félagslegra kerfa. Vald er geta stofnunar eða einstaklings til að stjórna öðrum eða hafa áhrif á athafnir þeirra. Lögmætt vald er hins vegar vald sem fólk viðurkennir vegna þess að það telur valdið eiga sér lögmæta stoð. Max Weber greindi þessi hugtök að og setti fram flokkun á mismunandi gerðum lögmæts valds.
17.2Stjórnarform
Ríkjum er stjórnað með ólíkum stjórnkerfum, svo sem konungsveldi, fámennisstjórn, einræði og lýðræði. Þar sem vald er í höndum eins leiðtoga eða fámenns hóps eiga borgarar fremur á hættu að réttindi þeirra og frelsi séu skert og að þeir búi við efnahagslegt misrétti. Mörg ríki sem nú byggja á lýðræðislegum hugsjónum bjuggu áður við konungsveldi eða einræði en hafa smám saman færst í átt að auknum jöfnuði. Erfitt getur verið að koma lýðræðishugsjónum í framkvæmd, en þær stuðla að grundvallarmannréttindum og réttlæti fyrir alla borgara.
17.3Stjórnmál í Bandaríkjunum
Lýðræði í Bandaríkjunum stendur og fellur með frjálsum og sanngjörnum kosningum og víðtækri þátttöku borgara úr ólíkum samfélagshópum. Þrátt fyrir mikilvægi kosninga er þátttaka í þeim lítil. Áður höfðu minnihlutahópar lítið vægi í kosningum, en á síðustu árum hefur kjörsókn aukist meðal margra kynþátta- og þjóðernisminnihluta. Stjórnvöld hafa ítrekað þurft að grípa inn í, einkum með lagasetningu, til að koma á sanngjörnu kosningakerfi og viðhalda því. Tímamótadómurinn í Reynolds gegn Sims staðfesti meginregluna „einn maður, eitt atkvæði“ og er skýrt dæmi um slík afskipti.
17.4Fræðileg sjónarhorn á stjórnkerfi og vald
Félagsfræðingar beita fræðilegum sjónarhornum til að túlka gögn og athuganir um vald og stjórnkerfi. Samkvæmt virknihyggju byggjast vald og formgerð samfélags á samvinnu, gagnkvæmu háði og sameiginlegum markmiðum eða gildum. Átakakenning á rætur í marxisma og telur félagslegar formgerðir verða til vegna samkeppni félagshópa um auð og áhrif. Táknræn samskiptahyggja beinir sjónum að þrengra viðfangsefni: því hvernig einstaklingar skynja tákn valds og hvernig sú skynjun mótar viðbrögð þeirra í beinum samskiptum á vettvangi stjórnmála.