Námsgögn
Innskráning
Hleð efnisyfirliti...

Efnisyfirlit

  1. Formáli
    1. Inngangur
    2. 14.1 Kalda stríðið hefst
    3. 14.2 Útbreiðsla kommúnismans
    4. 14.3 Hreyfing óháðra ríkja
    5. 14.4 Alþjóðleg spenna og afnýlenduvæðing
    6. 14.5 Ný heimsskipan
    7. Lykilhugtök
    8. Samantekt kafla
    9. Upprifjunarspurningar
    10. Spurningar til að kanna skilning
    11. Beitingar- og ígrundunarspurningar
  2. A | Orðasafn
  3. B | Mannkynssaga, 2. bindi, frá 1400: Kort og tímalínur
  4. C | Heimskort
  5. D | Ráðlagðar heimildir til náms í mannkynssögu
  6. Atriðisorðaskrá
Mannkynssaga II: frá 1400 (IS)Kafli 14Inngangur
1414 Átök kalda stríðsins

Inngangur

FYRRI KAFLI

Beitingar- og ígrundunarspurningar

NÆSTI KAFLI

14.1 Kalda stríðið hefst

Málverkið sýnir hóp karla í jakkafötum og með derhúfur sem veifa til mannfjölda meðan þeir ganga á rauðum dregli. Nokkrir þeirra halda á litlum rauðum bókum. Hvítt grindverk og lest eru hægra megin á málverkinu og raðir fólks á upphækkuðum pöllum að baki lágum, skreyttum hvítum vegg fagna.
Mynd 14.1. Þessi listamannsmynd frá 1967 af Mao Zedong þar sem hann heilsar fagnandi kínverskum almenningi í menningarbyltingunni sýnir dygga flokksmenn sem fylgja honum og halda á Litla rauða kverinu með vinsælustu ummælum hans. (heimild: aðlagað úr „[1967-11] Olíumálverk frá 1967 af Mao Zedong að skoða Rauðu varðliðana“ eftir China Pictorial 1967/Wikimedia Commons, almenningseign)

Yfirlit kaflans

  • 14.1 Kalda stríðið hefst
  • 14.2 Útbreiðsla kommúnismans
  • 14.3 Hreyfing óháðra ríkja
  • 14.4 Spenna í heiminum og afnýlenduvæðing
  • 14.5 Ný heimsskipan

Inngangur

Á tímabilinu eftir síðari heimsstyrjöldina trúðu leiðtogar á borð við Joseph Stalín og Nikita Khrushchev í Sovétríkjunum og Mao Zedong í Kína (mynd 14.1) að kommúnismi myndi lýsa mannkyninu leið til bjartrar nýrrar framtíðar. Bandaríkin, Bretland og önnur vestræn ríki litu á kommúnisma sem ógn við frelsi og treystu þess í stað á að kapítalismi og lýðræði myndu bæta mannlífið. Hugmyndafræðilegur ágreiningur þessara tveggja ríkjahópa og hnattræn barátta Sovétríkjanna og Bandaríkjanna um félagslega, efnahagslega, tæknilega og hernaðarlega yfirburði skiptu heiminum í gagnkvæmt fjandsamleg áhrifasvæði í hálfa öld eftir stríðið. Fjandskapur þeirra birtist í raunverulegum en blóðlausum átökum sem kölluð voru kalda stríðið.

Tímalína sýnir helstu atburði sem fjallað er um í þessum kafla. 1945: Víetnam lýsir yfir sjálfstæði. 1947: Marshall-áætlunin veitir aðstoð í Evrópu og borgarastyrjöld brýst út í Grikklandi. Sýnt er veggspjald af tveimur mönnum sem hlaupa frá mjög háum manni í hvítum klæðum sem heldur á lofti spjaldi með grísku letri. 1948: Ísraelsríki er stofnað; sýnd er mynd af manni sem stendur við borð og talar við fólk sem situr við borð allt umhverfis salinn. Júní 1948: Loftbrúin til Berlínar hefst; sýnd er ljósmynd af flugvél sem flýgur lágt yfir stórum hópi fólks á jörðu niðri. 1948: Apartheid-stefnan er lögfest. 1949: Atlantshafsbandalagið er stofnað. 1956: Egyptar þjóðnýta Súesskurðinn. 1957: Sputnik fer á braut um jörðu; sýnd er ljósmynd af kringlóttum hlut með fjórum loftnetum sem ganga út frá honum. 1962: Kúbudeilan. Sýnd er loftmynd af eldflaugastæðum. 1975: Borgarastyrjöldin í Angóla hefst. 1978: Deng Xiaoping verður leiðtogi Kína. Sýnd er ljósmynd af tveimur mönnum.
Mynd 14.2. (mynd „1947: Borgarastyrjöld brýst út í Grikklandi“: aðlagað úr „Konungssinnað veggspjald frá Grikklandi 1946“ eftir www.booksjournal.gr/Wikimedia Commons, almenningseign; mynd „1948: Ísraelsríki stofnað“: aðlagað úr „Yfirlýsing um stofnun Ísraelsríkis 1948“ eftir Israel Ministry of Foreign Affairs/Wikimedia Commons, almenningseign; mynd „Júní 1948“: aðlagað úr „Berlínarbúar horfa á C-54 lenda á Tempelhof-flugvelli í Berlín 1948“ eftir Henry Reis/U.S. Air Force/Wikimedia Commons, almenningseign; mynd „1957“: aðlagað úr „Eftirlíking af Sputnik 1“ eftir NSSDC/Wikimedia Commons, almenningseign; mynd „1962“: aðlagað úr „U-2-ljósmynd frá Kúbudeilunni“ eftir The John F. Kennedy Presidential Library and Museum/Wikimedia Commons, almenningseign; mynd „1978“: aðlagað úr „Deng Xiaoping og Jimmy Carter við móttökuathöfn varaforsætisráðherra Kína“ eftir U.S. National Archives and Records Administration/Wikimedia Commons, almenningseign)
Heimskort er sýnt. Belgía, Danmörk, Frakkland, Bretland, Ísland, Ítalía, Lúxemborg, Niðurlönd, Noregur, Portúgal, Kanada og Bandaríkin eru gul og merkt stofnríki Atlantshafsbandalagsins (NATO), 1949. Albanía, Sovétríkin, Búlgaría, Tékkóslóvakía, Austur-Þýskaland, Ungverjaland, Pólland og Rúmenía eru fjólublá og merkt stofnríki Varsjárbandalagsins, 1955. Alþýðulýðveldið Kína árið 1949 er einnig merkt.
Mynd 14.3. (heimild: aðlagað úr „Auður heimskortagrunnur með strandlínum“ eftir Maciej Jaros/Wikimedia Commons, almenningseign)

Námsgögn.is þýðing á efni frá OpenStax. Frítt frumrit: https://openstax.org/books/world-history-volume-2/pages/1-introduction Leyfi upprunabókar: CC BY-NC-SA 4.0. Námsgögn er sjálfstætt verkefni; OpenStax hvorki styður né vottar þýðinguna.

FYRRI KAFLI

Beitingar- og ígrundunarspurningar

NÆSTI KAFLI

14.1 Kalda stríðið hefst