1010 Fjölgun frumna

Inngangur

Image A shows two conjoined cells forming a dumbbell shape; the fertilization envelope has been removed so that the mesh-like outer layer can be seen. Image B shows the sea urchin embryo when it has divided into 16 conjoined cells; the overall shape is rounder than in image A. Image C shows a water melon sea urchin which appears as a peach-colored ball covered in white protruding spines. — **Mynd 10.1.** Ígulker hefur líf sitt sem ein tvílitna fruma, okfruma, sem (a) skiptir sér með frumuskiptingu og myndar tvær erfðafræðilega eins dótturfrumur, sem sjást hér með skannarafeindasmásjá (SEM). Eftir fjórar umferðir frumuskiptingar eru (b) komnar 16 frumur, eins og sést á þessari SEM-mynd. Eftir margar umferðir frumuskiptingar þroskast einstaklingurinn í flókna fjölfruma lífveru, eins og sést á þessu (c) fullorðna ígulkeri. (mynd a: byggt á verki Evelyn Spiegel og Louisu Howard; mynd b: byggt á verki Evelyn Spiegel og Louisu Howard; mynd c: byggt á verki Marco Busdraghi; gögn um mælikvarða frá Matt Russell)

Yfirlit kafla

10.1 Frumuskipting
10.2 Frumuferlið
10.3 Stjórnun frumuferlisins
10.4 Krabbamein og frumuferlið
10.5 Frumuskipting dreifkjörnunga

Manneskja, eins og hver lífvera sem fjölgar sér með kynæxlun, hefur líf sitt sem frjóvgað egg, eða okfruma. Hjá okkar tegund þurfa milljarðar frumuskiptinga síðan að eiga sér stað með stýrðum hætti til að mynda flókinn fjölfrumung sem er gerður úr þúsundum milljarða frumna. Upprunalega okfruman er því bókstaflega forveri allra frumna líkamans. Þótt manneskja sé fullvaxin er frumufjölgun áfram nauðsynleg til að gera við og endurnýja vefi og stundum til að auka stærð líkamans. Allir fjölfrumungar nota raunar frumuskiptingu til vaxtar og til viðhalds og viðgerða á frumum og vefjum. Frumuskiptingu er stýrt nákvæmlega og einstaka bilun í þeirri stjórnun getur haft lífshættulegar afleiðingar. Einfrumungar geta einnig notað frumuskiptingu sem æxlunaraðferð.