3939 Öndunarkerfið

Inngangur

An X-ray on the left shows a dog heart, which appears as a white, oblong mass, surround by virtually transparent lung tissue. The photo on the right shows a dog. — **Mynd 39.1.** Lungu, sem sjást sem næstum gegnsær vefur umhverfis hjartað á þessari röntgenmynd af hundi (til vinstri), eru meginlíffæri öndunarkerfisins. Vinstra lungað er minna en það hægra til að rýma fyrir hjartanu. Nef hunds (til hægri) hefur rauf á hlið hvorrar nasar. Þegar hundur rekur lyktarslóð opnast raufarnar og loka framanverðum nösunum. Þannig getur hundurinn andað frá sér um opið svæði á hlið nasanna án þess að missa lyktarslóðina sem hann fylgir. (mynd a: byggt á verki Geoff Stearns; mynd b: byggt á verki Cory Zanker)

Yfirlit kafla

39.1 Kerfi loftskipta
39.2 Loftskipti yfir öndunaryfirborð
39.3 Öndun
39.4 Flutningur lofttegunda í líkamsvökvum manna

Öndun er ósjálfrátt ferli. Öndunarstöðin í heilanum stjórnar nákvæmlega hversu oft andað er og hversu miklu lofti er andað inn eða út. Menn anda að meðaltali um það bil 15 sinnum á mínútu þegar þeir reyna ekki á sig. Hundar, eins og hundurinn á Mynd 39.1, anda um það bil 15-30 sinnum á mínútu. Við hverja innöndun fyllast lungun af lofti og við hverja útöndun streymir loftið aftur út. Þetta loft gerir meira en að þenja lungun út og tæma þau í brjóstholinu. Loftið inniheldur súrefni (O₂), sem fer yfir lungnavefinn, berst inn í blóðrásina og flyst til líffæra og vefja. O₂ fer inn í frumur, þar sem það er notað í efnaskiptahvörfum sem framleiða ATP, orkuríkt efnasamband. Á sama tíma losa þessi hvörf koltvíoxíð (CO₂) sem aukaafurð. CO₂ er eitrað og verður að fjarlægja það. CO₂ fer út úr frumunum, berst inn í blóðrásina, flyst aftur til lungnanna og er andað út úr líkamanum við útöndun.