1111 Eftirmáli: Hvers vegna siðfræði skiptir enn máli

11.2 Að tileinka sér siðferðilega sýn

11.2 Að tileinka sér siðferðilega afstöðu

Fagleg gildi og siðferðileg rökhugsun eru eiginleikar sem góðir vinnuveitendur meta. Í bókinni höfum við séð að vandaðar siðferðilegar ákvarðanir starfsfólks stuðla að meiri hagnaði til langs tíma. Hvernig öðlumst við hæfni til að taka slíkar ákvarðanir? Í næstu málsgreinum kemur fram að það krefst aga, einbeitts vilja og æfingar. Traust tengsl í starfi og einkalífi skipta einnig máli.

Mikilvægi tengsla

Rannsóknir á vinnustöðum benda til þess að starfsfólk sé líklegra til að hegða sér siðlaust þegar það er óánægt í starfi eða verður vitni að siðlausri hegðun yfirmanna. ¹² Hvaða áhrif hafa tengsl á þetta samband? Siðferðilegt fordæmi yfirstjórnar og svigrúm hvers og eins til að finna viðunandi jafnvægi milli vinnu og einkalífs stuðla að siðferðilegum vinnustað. Hvort tveggja endurspeglar jákvæð tengsl fyrirtækisins við starfsfólk sitt. Skoðum í því ljósi tengsl Walmart við fjölmennt starfslið sitt.

Dæmi úr raunveruleikanum

Walmart: „Sparaðu peninga. Lifðu betur.“

Árið 2017 námu árstekjur Walmart nær hálfri billjón Bandaríkjadala. Fyrirtækið var með 2,3 milljónir starfsmanna og tæplega 12.000 verslanir um heim allan og var stærsti einkarekni vinnuveitandi heims (mynd 11.3). ¹³ Velta þess var meiri en landsframleiðsla margra ríkja, þar á meðal nokkurra þróaðra ríkja. Árið 2007 hafði fyrirtækið skipt út hinu gamalgróna slagorði „Alltaf lágt verð“ fyrir „Sparaðu peninga. Lifðu betur.“ ¹⁴

Mynd 11.3. Samkvæmt Walmart búa 90 prósent íbúa Bandaríkjanna í innan við tíu mílna fjarlægð frá verslun fyrirtækisins. 15 Hvaða vísbendingu gefur það um eðli hagnaðardrifins atvinnurekstrar í Bandaríkjunum? Hvernig kynni sams konar kort að hafa litið út hundrað árum fyrr? (myndheimild: Copyright Rice University, OpenStax, samkvæmt leyfinu CC BY NC-SA 4.0)

Walmart leitast við að sýna dygð í verki og kynnir sig sem ábyrgt fyrirtæki sem láti sér sérstaklega annt um tekjulægri fjölskyldur, en þær eru meirihluti viðskiptavina þess. ¹⁶ Fyrirtækið hefur þó glímt við ýmis vandamál í áranna rás. Þar má nefna málsóknir vegna ólögmætra uppsagna, vangreiddrar yfirvinnu og ógreiddra starfsmannahlunninda, brota á réttindum erlends starfsfólks, launabrota, brota á lögum um barnavinnu og vanrækslu á að veita sjúkratryggingar þegar það átti við. ¹⁷

Einnig var greint frá því að þúsundir starfsmanna Walmart í Bandaríkjunum þægju opinbera aðstoð til að ná endum saman. ¹⁸ Um svipað leyti var sagt frá því að Walton-fjölskyldan, sem á verslunarfyrirtækið sem sagðist hjálpa fólki að „lifa betur“, hefði hagnast um 12,7 milljarða Bandaríkjadala á einum degi. ¹⁹

Gagnrýnin hugsun

Ef þú værir yfirstjórnandi hjá Walmart, hvaða ákvarðanir teldir þú að þú þyrftir að taka til að bregðast við áskorunum fyrirtækisins?
Hvernig myndir þú sem stjórnandi hjá Walmart meta tengsl fyrirtækisins við hagsmunaaðila sína, þar á meðal starfsfólkið? Hvernig myndi það mat móta ákvarðanir þínar?
Myndir þú sem stjórnandi fyrirtækisins reyna að bæta kjör starfsfólks? Hvers vegna eða hvers vegna ekki?

Hvaða lærdóm má draga af máli Walmart? Fyrirtæki með 2,3 milljónir starfsmanna um heim allan kann að hafa áhyggjur af því að hluti starfsfólksins sé óánægður í starfi eða hafi orðið vitni að siðlausri hegðun stjórnenda. Þá verður það einnig að gera ráð fyrir að sumt starfsfólk kunni sjálft að haga sér siðlaust við dagleg störf. Ekkert starf er auðvitað fullkomið og flest þekkjum við mánudagsmorgna þegar okkur langar hvorki í vinnuna né að leggja okkur sérstaklega fram. Fyrirtæki sem selur neytendum vandaðar vörur á tiltölulega lágu verði á þó skilið viðurkenningu fyrir að koma sanngjarnt og siðferðilega fram við þá. Meginatriðið er engu að síður að fyrirtæki sem ætlast til siðferðilegrar hegðunar starfsfólks þurfa stjórnendur sem sýna öllum hagsmunaaðilum stöðugt gott fordæmi. Fátt sem leiðtogar í atvinnulífinu gera skiptir meira máli fyrir siðferðilega hegðun starfsfólks.

Gildi sem leiðarljós í erfiðum ákvörðunum

Frá sjónarhóli markaðarins er hvert okkar söluvara og verðmæti okkar ráðast meðal annars af menntun, þjálfun og starfsreynslu. Við erum þó meira en söluvara: gildin veita okkur drifkraft. Getur þú greint kjarnagildi þín og séð fyrir þér hvernig þú gætir fylgt þeim í starfi (mynd 11.4)? Við snúum aftur að þessari spurningu í lok kaflans.

Myndin sýnir sex dyr í röð meðfram vegg í tómu herbergi. — **Mynd 11.4.** Hvaða gildi skipta þig máli? Hvaða gildi velur þú að hafa að leiðarljósi á starfsferlinum? (myndheimild: breytt útgáfa af „doors choices choose open decision“ eftir qimono/Pixabay, CC0)

Til að taka erfiðar ákvarðanir um starfsferil, einkalíf og jafnvægið þar á milli þurfum við að greina persónuleg gildi okkar. Gildin skýra hvers vegna við gerum það sem við gerum. Frumkvöðull gæti til dæmis unnið nær linnulaust, svarað neyðarsímtölum klukkan þrjú að nóttu og þurft að leita svara innra með sér um stefnu og menningu nýja fyrirtækisins. Allt þetta getur dregið úr lífshamingju nema verkefnin endurspegli í raun grunngildi frumkvöðulsins.

Hlutverk hollustunnar

Viðskiptavinir eru oft hollir vörumerki vegna útlits þess, notagildis eða verðs. Fyrirtæki vilja njóta slíkrar hollustu og leggja mikið á sig til að halda í þessa viðskiptavini. Hér er um að ræða ytri tengsl fyrirtækisins sem skipulagsheildar við viðskiptavinahópinn.

Innri tengsl myndast milli fólks, meðal annars stjórnenda, starfsfólks, birgja og dreifingaraðila. Traust er grunnur þeirrar hollustu sem styrkir þessi tengsl og gerir fólki kleift að reiða sig hvert á annað við störf. Traustið byggist upp með tímanum. Samkeppni, gremja, misskilningur og persónuárekstrar eða annar ágreiningur geta reynt á það, en án trausts getur fyrirtæki ekki starfað eðlilega.

Eins og fram hefur komið þarf hollusta starfsfólks og vinnuveitanda að vera gagnkvæm. Fyrirtækið tekur fyrsta skrefið með því að ráða umsækjanda, verja síðan tíma og fé í þjálfun og umbuna góðum árangri með viðurkenningu, launahækkunum og bónusum. Enginn vinnuveitandi vill byggja upp hæfni nýs starfsfólks og horfa síðan á það hverfa til annars fyrirtækis. Nýráðið fagfólk þarf á móti að meta hvort eigin gildi samræmast gildum fyrirtækisins. Ef svo er þarf það að sýna vilja til langtímasamstarfs og taka þátt í uppbyggingu fyrirtækisins. Sjálfsskoðun er nauðsynleg til að öðlast skýra sýn á starfsmarkmið sín, hvers konar fyrirtæki maður væri stoltur af að vinna hjá og hvers konar manneskja maður vill verða. Í því ferli skýrast persónuleg og siðferðileg gildi og grunnur myndast að siðferðilegri ábyrgð í starfi.