1010 Líf og vinna í iðnvæddum heimi

Inngangur

Myndin sýnir Japani í hefðbundnum klæðnaði sem berjast við vestræna hluti, meðal annars rafmagnslampa og stóla. — **Mynd 10.1.** Þessi mynd frá Japan á Meiji-tímanum árið 1870 endurspeglar japanska þjóðtrú um að hlutir geti lifnað við. Hún sýnir fulltrúa gamla Japans berjast við nútímauppfinningar og innflutta vestræna hluti á borð við rafmagnslampa og stóla. (myndhöfundur: aðlögun á verkinu „Hið nýja berst gegn hinu gamla“ eftir Printing Museum News N36/Wikimedia Commons, almenningseign)

Efnisyfirlit kaflans

Inngangur

Önnur iðnbyltingin, sem hófst á síðari hluta nítjándu aldar og stóð til upphafs fyrri heimsstyrjaldar, hafði ekki aðeins í för með sér þá efnahagsþróun sem fjallað var um í kaflanum Útþensla á iðnaðaröld. Hún umbylti jafnframt hagkerfum ríkja og alþjóðaviðskiptum og breytti með afgerandi hætti því hvernig fólk lifði og starfaði. Vinnustaðir, heimili og borgir tóku stakkaskiptum, sem og afþreying, listir og bókmenntir. Jafnvel fjölskyldulíf tók verulegum breytingum. Í þessum kafla er sjónum beint að þeim félagslegu og menningarlegu umbreytingum sem fylgdu tækninýjungum nítjándu aldar og fyrstu ára þeirrar tuttugustu.

Tímalína sýnir mikilvæga atburði tímabilsins. Árið 1788 tók Bretland að senda fanga til Ástralíu. Árið 1848 var Kommúnistaávarpið gefið út og kápa þess er sýnd. Árið 1850 náði dreifing Kínverja vestur á bóginn og mynd sýnir tvo kínverska karla í hefðbundnum klæðnaði. Árið 1865 afnámu Bandaríkin þrælahald. Árið 1873 kom Japan upp almenningsgörðum. Árið 1875 setti París upp rafmagnsgötuljós. Sama ár byggði London nútímalegt fráveitukerfi og mynd sýnir byggingu þess. Árið 1881 flúðu Gyðingar skipulagðar ofsóknir í Evrópu og mynd sýnir hóp Gyðinga á flótta. Árið 1883 kom Þýskaland á lögboðnum sjúkratryggingum. Árið 1885 var bóluefni gegn kóleru þróað. Árið 1904 var Dreamland-skemmtigarðurinn opnaður og ljósmynd sýnir gesti þar. Árið 1911 lagði Taylor-ismi áherslu á skilvirkni verkafólks. — **Mynd 10.2.** (heimild „1848“: aðlögun á verkinu „Kommúnistaávarpið“ eftir www.marxists.org/Wikimedia Commons, almenningseign; heimild „1850“: aðlögun á verkinu „Suður-Kínverji (frá Fujian), kaupmaður í Penang“ úr Sögu klæðnaðar eftir Braun & Schneider/Wikimedia Commons, almenningseign; heimild „1875“: aðlögun á verkinu „Dýpkun Fleet-fráveitunnar, 1845“ eftir Illustrated London News/Wikimedia Commons, almenningseign; heimild „1881“: aðlögun á verkinu „Pogrom“ eftir Christie’s/Wikimedia Commons, almenningseign; heimild „1885“: aðlögun á verkinu „Kólera“ eftir Le Petit Journal/Wikimedia Commons, almenningseign; heimild „1904“: aðlögun á verkinu „Dreamland-skemmtigarðurinn, Coney Island, New York“ eftir Detroit Publishing, Co./Library of Congress; heimild „1911“: aðlögun á verkinu „Verksmiðjufólk stansar út endaplötur í dósir“ eftir Alaska-Yukon-Pacific Exposition of 1909/Wikimedia Commons, almenningseign)

Inngangur

Mynd 10.2. (heimild „1848“: aðlögun á verkinu „Kommúnistaávarpið“ eftir www.marxists.org/Wikimedia Commons, almenningseign; heimild „1850“: aðlögun á verkinu „Suður-Kínverji (frá Fujian), kaupmaður í Penang“ úr Sögu klæðnaðar eftir Braun & Schneider/Wikimedia Commons, almenningseign; heimild „1875“: aðlögun á verkinu „Dýpkun Fleet-fráveitunnar, 1845“ eftir Illustrated London News/Wikimedia Commons, almenningseign; heimild „1881“: aðlögun á verkinu „Pogrom“ eftir Christie’s/Wikimedia Commons, almenningseign; heimild „1885“: aðlögun á verkinu „Kólera“ eftir Le Petit Journal/Wikimedia Commons, almenningseign; heimild „1904“: aðlögun á verkinu „Dreamland-skemmtigarðurinn, Coney Island, New York“ eftir Detroit Publishing, Co./Library of Congress; heimild „1911“: aðlögun á verkinu „Verksmiðjufólk stansar út endaplötur í dósir“ eftir Alaska-Yukon-Pacific Exposition of 1909/Wikimedia Commons, almenningseign)