6.1 Nýlenduvæðing Evrópuríkja í Ameríku
6.1 Nýlenduvæðing Evrópuríkja í Ameríku
Námsmarkmið
Í lok þessa kaflahluta ættir þú að geta:
Snemma á sextándu öld tóku Evrópumenn að stofna nýjar byggðir í Ameríku. Sumir komu til að auðgast, aðrir til að vinna heimsveldum sínum frægð og fáeinir til að breiða út trú sína. Sumar byggðir hnignuðu og lögðust af en aðrar urðu arðbærar miðstöðvar alþjóðaviðskipta þegar vörur og fólk streymdu yfir Atlantshafið. Hvert samfélag frumbyggja Ameríku tók eigin ákvarðanir um hvort það skyldi taka breytingunum opnum örmum eða veita þeim mótspyrnu. Óháð því hvað það valdi urðu flestir frumbyggjar þó fyrir miklum þjáningum vegna nýlenduvæðingar Evrópuríkja. Þeir gátu hægt á framsókn Evrópumanna inn í heim sinn en ekki stöðvað hana.
Encomienda-kerfi Spánar
Spánverjar urðu fyrstir til að stofna umfangsmiklar nýlendur í Norður-Ameríku eftir komu Kristófers Kólumbusar árið 1492. Þeir urðu einnig fyrstir Evrópumanna til að þvinga frumbyggja til vinnu fyrir sig, í fyrstu með beinni þrælkun, en sú framkvæmd þróaðist smám saman yfir í flóknari kerfi. Árið 1502 höfðu þeir komið á encomienda-kerfinu sem lið í víðtækari leit að „Guði, gulli og frægð“ í hinu víðfeðma heimsveldi sínu. Í þessu samhengi vísar Guð til viðleitni til að breiða út kaþólska trú, gull til leitar að auðæfum og frægð til vona um persónulegan frama.
Heitið encomienda er dregið af spænsku sögninni encomendar, sem merkir „að fela einhverjum í umsjá“. Encomienda-kerfið fól í sér að verðmæt landsvæði og íbúar þeirra voru falin þeim sem höfðu sýnt krúnunni að þeir væru traustsins verðir. Spænska stjórnin veitti hverjum umsjónarmanni, svokölluðum encomendero, rétt til að krefjast vinnu af frumbyggjum á tilteknu svæði. Á móti áttu Spánverjarnir að veita þessum frumbyggjum leiðsögn, menntun og forystu. Þótt encomienda-úthlutanir fælu tæknilega ekki í sér eignarhald á landi tóku umsjónarmennirnir oft yfir löndin þar sem fólkið undir stjórn þeirra bjó. Stundum þróaðist nauðungarvinnan jafnvel yfir í þrælkun í reynd, þótt hún teldist það ekki að lögum.
Flestir sem fengu encomienda í umsjá voru conquistadorar, spænskir landvinningamenn sem voru verðlaunaðir fyrir herferðir sem færðu Spáni frægð. Nokkrir frumbyggjar Ameríku fengu þó einnig encomienda í umsjá. Þegar leiðangur undir stjórn spænska landvinningamannsins Hernáns Cortés háði stríð gegn Astekaveldinu (1519–1521) gengu Tlaxcalamenn í miðhluta Mexíkó í lið með hersveitum Cortés gegn Astekum, hefðbundnum óvinum sínum. Spænska stjórnin launaði þjónustuna með því að fela nokkrum Tlaxcalamönnum encomienda í umsjá og þjóðin naut mun betri stöðu í spænska heimsveldinu en margir aðrir hópar frumbyggja Ameríku. Óvenjulegasta konan sem gegndi hlutverki encomendera var ef til vill Malintzin, frumbyggjakona sem áður hafði verið hneppt í þrælkun og var aðaltúlkur Cortés við landvinninga Astekaveldisins (mynd 6.3). Malintzin fékk encomienda sína að launum fyrir þessa þjónustu, en án hennar kynni herferð Cortés gegn Astekum að hafa mistekist.
Encomendero-umsjónarmenn misbeittu yfirleitt valdi sínu og stýrðu arðránskerfi sem einkenndist af skelfilegum vinnuaðstæðum og heiftarlegu ofbeldi gegn öllum sem hlýddu ekki kröfum þeirra. Encomienda-kerfið varð helsta uppspretta vinnuafls í spænsku nýlendunum í Ameríku, en þær náðu meðal annars yfir svæði sem nú nefnast Flórída, Texas, Nýja-Mexíkó, Arizona, Kalifornía og Mexíkó, auk stórs hluta Suður-Ameríku (mynd 6.4).
Eftir skamma tíð sem encomendero varð dóminíski munkurinn Bartolomé de las Casas árið 1514 einn harðasti gagnrýnandi kerfisins (mynd 6.5). Mestan hluta næsta áratugar ferðaðist hann um Rómönsku Ameríku og Spán og fordæmdi grimmd þess. Í bók sinni Stutt frásögn af eyðingu Indíanna frá 1552 hélt Las Casas því fram að Spánverjar hefðu „ráðist eins og gráðugir úlfar á“ frumbyggja Ameríku. Hann sagði Spánverja „tæta frumbyggjana í sundur, myrða þá og baka þeim ólýsanlega eymd, þjáningar og neyð með því að kvelja þá, hrjá og ofsækja án nokkurrar miskunnar“. Að lokum sannfærði Las Casas Karl V konung um að innleiða Nýju lögin frá 1542, sem áttu að binda enda á encomienda-kerfið. Spænskir landnemar í Ameríku veittu umbótunum hins vegar harkalega mótspyrnu og kerfið hélt velli.
Gagnrýni umbótasinna á borð við Las Casas varð kveikjan að svörtu goðsögninni, þeirri fullyrðingu að Spánverjar hefðu verið sérlega grimmir heimsvaldasinnar sem misþyrmdu þegnum sínum í nýlendunum. Líkt og margar sögulegar goðsagnir á svarta goðsögnin rætur í staðreyndum. Spánverjar fóru oft illa með frumbyggja Ameríku, en höfundar í ríkjum sem kepptu við Spán um nýlendur, einkum á Englandi, ýktu oft grimmd Spánverja til að réttlæta eigin misgerðir í nýlendunum. Þrátt fyrir harða samkeppni báru bæði Englendingar og Spánverjar ábyrgð á misþyrmingum gegn frumbyggjum Ameríku. Jafnvel umbótasinnar á borð við Las Casas, sem lagðist gegn verstu brotunum gegn frumbyggjum, voru ekki gallalausir. Viðhorf Las Casas til frumbyggja einkenndist oft af forræðishyggju og hann kom gjarnan fram við fólk utan Evrópu eins og börn sem hefðu gott af góðviljaðri leiðsögn Evrópumanna, fremur en sem jafningja.
Enskar byggðir í Norður-Ameríku
Englendingar hófu nýlenduvæðingu sína í Ameríku nær öld á eftir Spánverjum og voru bæði knúnir áfram af efnahagslegum og hugmyndafræðilegum markmiðum. Árið 1584 veitti Elísabet drottning Sir Walter Raleigh konungsleyfisbréf, konunglegt skjal sem heimilaði honum að stofna nýlendu í Norður-Ameríku. Elísabet, sem var mótmælendatrúar, vildi að nýlendurnar yrðu hugmyndafræðilegt mótvægi við kaþólska trú Spánverja í Ameríku og bækistöðvar fyrir kaparaleiðangra sem réðust á spænsk kaupskip.
Roanoke-eyja
Í júlí 1587 stofnuðu um 150 landnemar undir forystu landkönnuðarins og listamannsins John White nýlendu á Roanoke-eyju undan strönd núverandi Norður-Karólínu. Landnemarnir skírðu Manteo, vinveittan mann úr Croatoan-þjóðinni, og nefndu hann lávarðinn af Roanoke til að reyna að koma á góðum tengslum við frumbyggja svæðisins. Seint í ágúst hélt White til Englands og ætlaði að afla fleiri fjárfesta til að fjármagna nýlenduna. Þar tókst honum að sannfæra enska kaupmenn um að fjárfesta í nýlendunni gegn verslunarréttindum, en koma herskipaflota Spánverja árið 1588 tafði brottför hans. Þegar White sneri loks aftur til Roanoke-eyju árið 1590 var nýlendan horfin.
Eina vísbendingin sem White fann var orðið „Croatoan“, skorið í tré. Skýr merki eru um að landnemarnir hafi stofnað til hjónabanda við frumbyggja og gengið inn í samfélag þeirra, en Evrópumenn þess tíma höfnuðu þeim möguleika (mynd 6.6), ef til vill vegna þess að þeir gátu ekki trúað að Evrópumenn myndu af fúsum og frjálsum vilja ganga inn í samfélag þar sem íbúar voru ekki hvítir. Einnig er hugsanlegt að orðið hafi ekkert tengst hvarfi nýlendunnar. John White neyddist til að halda á brott áður en hann gat lokið ítarlegri rannsókn. Nú er Roanoke-eyja þekkt sem „týnda nýlendan“ og örlög hennar eru enn ráðgáta.
Jamestown
Stofnun hlutafélaga tryggði nýlendutilraunum Englendinga eftir Roanoke-eyju betri fjármögnun en enska konungsvaldið gat veitt. Hlutafélag, sem líktist nútímafyrirtæki, aflaði fjár til verkefna sinna með því að selja fjárfestum hluti. Félagið notaði síðan sameiginlegt hlutafé til rekstrar, meðal annars til nýlendustofnunar í Ameríku. Hluthafar báru ekki lagalega ábyrgð á gerðum félagsins og gátu ekki tapað hærri fjárhæð en þeir höfðu lagt fram, en gátu hagnast verulega ef hlutafélaginu gekk vel. Samspil takmarkaðrar ábyrgðar og möguleikans á miklum arði gerði hlutafélög að eftirsóknarverðum fjárfestingarkosti fyrir stækkandi kaupmannastétt Englands og frá upphafi sautjándu aldar öfluðu félögin gríðarlegs fjár. England hvatti til nýlenduvæðingar af trúarlegum og pólitískum ástæðum, en þörfin fyrir fjármagn frá einkafjárfestum beindi verkefninu oft að arðbærri starfsemi.
Árið 1606 fékk Virginíufélagið, hlutafélag sem nefnt var eftir Elísabetu drottningu (hún var kölluð „meyjardrottningin“ vegna þess að hún giftist aldrei), konungsleyfisbréf og sendi 144 karla og drengi til Norður-Ameríku. Árið 1607 stofnuðu þessir landnemar Jamestown á bökkum Chesapeake-flóa í núverandi Virginíu og nefndu bæinn eftir nýjum Englandskonungi, Jakobi I. Margir landnemanna voru örvæntingarfullir yngri synir yfirstéttarfjölskyldna sem myndu ekki erfa eignirnar sem eldri bræðrum þeirra var ætlað að erfa á Englandi. Margir aðrir voru handverksmenn, þar á meðal gullsmiðir og skartgripasmiðir, og óvanir þeirri erfiðu líkamlegu vinnu sem þurfti til að reisa nýlendu í nýrri heimsálfu.
Landnemar Jamestown, líkt og margir Evrópumenn á sautjándu og átjándu öld, byggðu efnahagshugmyndir sínar á kaupauðgisstefnu. Samkvæmt þeirri hagfræðikenningu voru auðæfi heimsins, mæld í gulli og silfri, talin takmörkuð, þannig að aukinn auður einnar þjóðar jafngilti tapi annarrar. Ríki sem fylgdu kaupauðgisstefnu ætluðust til þess að nýlendur þeirra flyttu hráefni, fyrst og fremst eðalmálma á borð við gull og silfur, til móðurlandsins og keyptu á móti vörur þaðan. Enska stjórnin vonaði að Virginíufélagið fyndi gull sem gæti bætt viðskiptajöfnuð þjóðarinnar og aukið auð hennar. Margir í Jamestown vonuðust einnig til að finna gull og auðgast þannig án mikillar vinnu eða erfiðleika.
Landnemarnir í Jamestown fundu ekkert gull því lítið var um jarðefnaauð á svæðinu. Þeir kynntust hins vegar þjáningum vegna óveðurs, hungurs, sjúkdóma, innbyrðis stjórnmáladeilna og hernaðarátaka við Powhatan-þjóðina (sem bar nafn höfðingja síns). Powhatan-fólkið tók að hata aðkomufólkið fyrir að færa sjúkdóma og ofbeldi inn í heimaland þess. Margir landnemar dóu veturinn 1609–1610, sem nefndur er „hungurtíminn“. Í maí 1610 voru færri en hundrað eftir og nýlendan, sem hafði ekki skilað Virginíufélaginu hagnaði, var nærri því að líða undir lok.
Fyrstu landnemarnir í Virginíu náðu þó auði og velgengni með tóbaksrækt. Þrátt fyrir að þurfa að vinna hörðum höndum við erfiðar aðstæður hóf Jamestown árið 1614 að flytja tóbak til Evrópu og afla Virginíufélaginu hagnaðar. Reykingar á þurrkuðum og mjög ávanabindandi laufum plöntunnar urðu vinsæll siður í Evrópu.
Líkt og spænskir keppinautar þeirra áttu enskir landnemar erfitt með að framleiða landbúnaðarvörur eingöngu með eigin vinnu. Þess í stað reiddu þeir sig mjög á samningsbundið vinnufólk, evrópska innflytjendur sem samþykktu yfirleitt að vinna í fjögur til sjö ár gegn fari til nýlendunnar og von um nýtt líf þar að þjónustutímanum loknum. Allt að 100,000 manns, aðallega fátækir karlar á þrítugsaldri, ferðuðust til ensku nýlendanna sem samningsbundið vinnufólk á sautjándu öld. Margir dóu af völdum sjúkdóma, vosbúðar og ofþjökunar, en þeir sem lifðu þjónustutímann af urðu oft sæmilega efnaðir og virtir í vaxandi byggðunum. Fáeinir hinna lánsömu urðu jafnvel auðugir plantekrueigendur.
Árið 1619 komu fyrstu Afríkubúarnir til Virginíu. Í fyrstu höfðu þeir sömu tækifæri og innflytjendur frá Evrópu til að vinna sér frelsi og byggja upp auð, en staða þeirra versnaði hratt. Þetta var hluti af þróun sem hófst þegar Spánverjar og Portúgalar fluttu fyrstu Afríkubúana til Ameríku öld fyrr. Um miðja sautjándu öld var farið að móta reglur í Ameríku sem bundu Afríkubúa í ævilanga ánauð, ólíkt samningsbundnu vinnufólki frá Evrópu sem fékk frelsi sitt aftur að þjónustutímanum loknum.
Evrópskir landnemar í Virginíu, líkt og í Mexíkó, Suður-Ameríku og Karíbahafi, leituðu leiða til að tryggja sér varanlegt vinnuafl, einkum þegar erfitt reyndist að fá nægilega mikið samningsbundið vinnufólk frá Evrópu. Tilraunir til að þvinga aðra Evrópumenn til vinnu hefðu mætt of mikilli mótspyrnu. Yfirstétt Virginíu stóð frammi fyrir vaxandi undirstétt biturs, fátæks hvíts fólks sem áður hafði verið samningsbundið vinnufólk og reyndi árið 1676 að steypa stjórn nýlendunnar af stóli. Hún leitaðist því við að leysa vandann með því að lögfesta greinarmun á fólki af evrópskum og afrískum uppruna. Hún veitti hvítu fólki forréttindi sem svörtu fólki var neitað um og hvatti evrópska landnema til að líta á Afríkubúa sem óæðra fólk sem hentaði aðeins til erfiðisvinnu, jafnframt því sem Afríkubúar voru sviptir frelsi. Þannig varð þrælkun tengd afrískum uppruna og til urðu kynþáttaskil sem áður höfðu ekki verið fyrir hendi. Kynþáttahyggja varð undirstaða vinnuaflskerfis nýlendunnar.
Árið 1680 samþykkti löggjafarþing Virginíu „lög til að koma í veg fyrir uppreisnir svartra“, sem bönnuðu þræluðu fólki frá Afríku að bera vopn, safnast saman á almannafæri og ferðast án leyfis. Þrælað fólk frá Afríku varð mikilvægasta uppspretta nauðungarvinnu í Virginíu og öðrum enskum nýlendum á suðursvæðum þeirra landsvæða sem síðar urðu Bandaríkin. Svæðið náði frá Maryland, nýlendunni sem stofnuð var sem athvarf enskra kaþólikka rétt norðan Virginíu, til Georgíu. Þrælahaldi í Bandaríkjunum lauk ekki fyrr en árið 1865, eftir hörmulega borgarastyrjöld og samþykkt þrettánda viðaukans við stjórnarskrá Bandaríkjanna. Þrælkun hélt áfram í öðrum hlutum vesturhvels jarðar og Brasilía afnam hana ekki fyrr en árið 1888.
Nýja-England
Árið 1620 yfirgáfu aðskilnaðarsinnar úr röðum púrítana undir forystu William Bradford Plymouth á Englandi um borð í Mayflower og stofnuðu nýlendu sem þeir nefndu Plymouth, nærri núverandi Boston í Massachusetts. Aðskilnaðarsinnarnir vildu yfirgefa England til að losna undan ensku biskupakirkjunni, sem þeir töldu spillta, og túlkun hennar á ritningunni, sem þeir töldu of væga. Áður en þeir gengu á land undirrituðu leiðtogar þeirra Mayflower-sáttmálann. Í skjalinu var lögð áhersla á vilja þeirra til að stofna nýlendu „Guði til dýrðar, kristinni trú til framdráttar og konungi okkar og landi til heiðurs“. Mayflower-sáttmálinn var meira en trúarlegt skjal; hann hafði einnig mikil pólitísk áhrif með stuðningi sínum við beint lýðræði og myndun stjórnvalda sem endurspegluðu vilja fólksins.
Líkt og ensku landnemarnir langt suður í Virginíu áttu aðskilnaðarsinnarnir erfitt með að lifa af í nýjum heimkynnum. Um helmingur þeirra dó úr hungri, sjúkdómum, vannæringu og kulda hinn erfiða vetur 1620–1621. Margir þeirra sem lifðu af urðu of veikburða til vinnu og brátt var öll nýlendan háð þeim sjö sem voru nógu hraustir til að vinna. Stjórnmáladeilur brutust út og fyrsta enska nýlendan í Nýja-Englandi var nærri því að líða undir lok. Þegar Plymouth virtist dauðadæmd ákváðu frumbyggjar Ameríku að hjálpa. Meðal þeirra voru Samoset úr Abenaki-þjóðinni, sem hafði búið með Wampanoag-þjóðinni, og Tisquantum (Squanto) úr Pawtuxet-þjóðinni, sem hafði lært nokkra ensku af fiskimönnum sem komu að ströndinni áður en aðskilnaðarsinnarnir komu. Enski landkönnuðurinn Thomas Hunt hafði rænt Tisquantum og selt hann í þrælkun á Spáni, en honum hafði tekist að flýja til Englands. Þar gekk hann til liðs við Nýfundnalandsfélagið, annað enskt hlutafélag, og sneri aftur til Norður-Ameríku árið 1619. Samoset, Tisquantum og aðrir vinveittir frumbyggjar hjálpuðu Englendingum að semja sáttmála við nærliggjandi þjóðir og kenndu þeim að rækta maís, sem varð helsta fæða nýlendunnar. Samband sem kann að hafa hafist sem vinsamleg tilraun til að hjálpa sveltandi ókunnugum breyttist þó fljótt í átök þegar nýlendustofnendur tóku að sölsa undir sig lönd frumbyggja.
Stærri hópur púrítana fylgdi á eftir árið 1630 og stofnaði Massachusetts-flóanýlenduna. Leiðtogi þeirra, John Winthrop, flutti ræðu sem nefndist „Fyrirmynd kristilegs kærleika“. Þar lýsti hann von sinni um að samfélag púrítana í Ameríku helgaði sig tveimur markmiðum: að skapa efnahagslega velmegun og stofna „borg á hæð“ sem yrði skínandi fyrirmynd fullkomins kristins samfélags fyrir allan heiminn.
Nýlendur púrítana voru einnig vettvangur trúardeilna og þaðan voru andófsmenn gerðir útlægir, meðal annars Anne Hutchinson, sem dró í efa að kirkjunni væri eingöngu stjórnað af körlum, og Roger Williams, sem barðist fyrir trúarlegu umburðarlyndi. Myrkasta stund Massachusetts-flóanýlendunnar kann að hafa verið galdraréttarhöldin í Salem árið 1692, þegar leiðtogar púrítana létu taka nítján manns af lífi vegna ásakana um galdra. Þrátt fyrir slík átök urðu nýlendur púrítana að lokum sjálfbær samfélög sem náðu að mestu tveimur markmiðum sínum: að efla trúarhugmyndir púrítana og byggja upp öflugt hagkerfi.
Púrítanskir landnemar vonuðust til að öflugt hagkerfi gerði nýlendunni kleift að dafna, laðaði að nýja landnema og bæri vitni um velþóknun Guðs. Líkt og margir Evrópumenn á sautjándu og átjándu öld byggðu þeir efnahagshugmyndir sínar á kaupauðgisstefnu. Löngunin til að skapa efnahagslegan auð var helsti hvatinn að mörgum nýlenduverkefnum, svo sem Jamestown í Virginíu, og var annar hvati í hugmyndafræðilega mótuðum samfélögum á borð við þau sem púrítanar stofnuðu (mynd 6.7).
Franskar og hollenskar byggðir
Árið 1609 réðu hollenskir kaupmenn enska sæfarann Henry Hudson til að stýra leiðangri út á Atlantshaf. Hollendingar vonuðu að Hudson fyndi hina langþráðu Norðvesturleið, goðsagnakennda siglingaleið sem talin var gera skipum frá Evrópu kleift að sigla vestur í gegnum meginland Norður-Ameríku, yfir Kyrrahafið og til Asíu. Hudson fann djúpa höfn, sem nú nefnist New York-höfn, og stórt fljót sem lá inn í landið og nú ber nafn hans. Um stund virtist hann hafa fundið Norðvesturleiðina. Hudsonfljót varð hins vegar of grunnt fyrir úthafsskip nærri núverandi Albany í New York og leiðangurinn sneri við. Hudson fann ekki Norðvesturleiðina, en hann fann verðmæta höfn og frjósaman fljótsdal sem hann gerði tilkall til fyrir hönd Hollendinga.
Eftir að Hudson sneri aftur til Evrópu gerði Hollenska Vestur-Indíafélagið, hlutafélag sem líktist Virginíufélaginu, áætlanir um að stofna litla nýlendu í Norður-Ameríku. Öfugt við það landbúnaðarfyrirkomulag með fastri búsetu sem enskir landnemar kusu lögðu Hollendingar áherslu á viðskipti. Stjórnendur félagsins vonuðu að nýlendan bætti aðgang þeirra að loðdýraverslun Norður-Ameríku, tryggði yfirráð þeirra yfir verðmætu höfninni sem síðar nefndist New York-höfn og styrkti tilkall þeirra til svæðisins, þar sem þeir grunuðu að leynst gætu fleiri auðlindir sem þeir höfðu ekki enn fundið. Árið 1624 komu þrjátíu fjölskyldur með skipinu Nieu Nederlandt til þess svæðis sem nú er New York og stofnuðu þar hollensku nýlenduna Nýju-Niðurlönd. Þær komu af ýmsum ástæðum en margir vonuðust til að auðgast af loðdýraverslun.
Hollendingar, líkt og spænskir og enskir keppinautar þeirra í nýlendukapphlaupinu, áttu erfitt með að framleiða vörur með launuðu vinnuafli og reyndu að leysa vandann með því að flytja inn þrælað fólk frá Afríku. Þeir hvöttu einnig fólk hvaðanæva að úr Evrópu til að flytjast þangað með fyrirheitum um efnahagsleg tækifæri og nokkurt trúarlegt umburðarlyndi sem náði jafnvel til gyðinga sem sættu mikilli mismunun víðast hvar í Evrópu. Nýlendan Nýju-Niðurlönd varð brátt velmegandi og þar bjó fólk frá Evrópu og Afríku. Landnemar bjuggu í samfelldu belti bæja og þorpa í Hudson-dal, frá Nýju-Amsterdam, núverandi New York-borg, norður að þorpinu Beverwijck, sem nú nefnist Albany. Þeir stunduðu nokkurn landbúnað en reiddu sig aðallega á loðdýraverslun til tekjuöflunar.
Eftir því sem nýlendan Nýju-Niðurlönd stækkaði varð hún vettvangur sívaxandi átaka. Í fyrstu áttu Hollendingar vinsamleg samskipti við frumbyggja Ameríku sem vildu skipta dýrafeldum sínum fyrir evrópsk skotvopn, málmverkfæri og ullarteppi. Alvarlegar deilur hófust hins vegar þegar Hollendingar kröfðust greiðslu fyrir þann ávinning sem þeir töldu sig hafa fært frumbyggjunum, meðal annars þekkingu á kristinni trú og aðgang að heimsmörkuðum. Frumbyggjarnir neituðu að greiða og ofbeldi braust út. Til að verja Nýju-Amsterdam gegn árásum neyddu Hollendingar þrælað fólk frá Afríku til að reisa varnarvirki meðfram þáverandi norðausturmörkum borgarinnar. Gatan sem lá meðfram virkjunum nefndist Wall Street; síðar varð hún mikilvæg fjármálamiðstöð og þar er Kauphöllin í New York til húsa.
Þrátt fyrir harðan hernað tókst frumbyggjum Ameríku ekki að hrekja Hollendinga á brott, en þeim stafaði mun meiri hætta af Englendingum. Árið 1664 kom enskur herleiðangur til Nýju-Amsterdam sem hluti af víðtækari átökum Englands og Niðurlanda. Hollendingar áttu litla von um að verjast ensku herskipunum og gáfust upp. Englendingar buðu þeim rausnarlega friðarskilmála og nefndu Nýju-Amsterdam New York til heiðurs hertoganum af York, sem hafði skipulagt leiðangurinn (mynd 6.9).
Frakkar komu auga á möguleika á nýlenduvæðingu í Norður-Ameríku árið 1534, þegar Jacques Cartier sigldi til svæðisins sem nú nefnist Saint Lawrence-flói í Kanada, en þeir flýttu sér ekki að stofna nýlendur. Nokkrar af fyrstu tilraunum til nýlendustofnunar í núverandi Kanada gengu erfiðlega, einkum vegna harðra náttúruskilyrða norðursins. Árið 1608 fór Samuel de Champlain fyrir leiðangri sem stofnaði Quebec, fyrstu stóru frönsku byggðina í Norður-Ameríku. Nýja-Frakklandsfélagið, hlutafélag sem líktist Virginíufélaginu og Hollenska Vestur-Indíafélaginu, fór fyrir fyrstu nýlendutilraunum Frakka í Norður-Ameríku og hjálpaði til við að fjármagna byggðir. Nýja-Frakkland var safn franskra byggða sem fyrst var komið á fót árið 1534 á núverandi Nýfundnalandi. Að lokum náði það yfir stóran hluta Norður-Ameríku, þar á meðal Kanada og Mississippi-dal allt suður til Louisiana við Mexíkóflóa.
Líkt og Hollendingar lögðu franskir nýlendustofnendur áherslu á viðskipti fremur en fastar landbúnaðarbyggðir að hætti Englendinga. Mestan hagnað sinn höfðu þeir af arðbærri loðdýraverslun og þeir stunduðu fiskveiðar undan strönd núverandi Kanada. Meðal frönsku landnemanna var fámennur hópur franskra kaþólskra presta sem reyndi að kristna frumbyggja Ameríku, líkt og Spánverjar höfðu gert í nýlendum sínum. Flestir þessara trúboða voru jesúítar, félagar í Jesúítareglunni, trúarreglu sem helgaði sig útbreiðslu kaþólskrar trúar og andstöðu við mótmælendatrú. Jesúítarnir beittu menningarlegri aðlögun, aðferð til að fella menningarhóp inn í ráðandi samfélag án þess að knýja hann til fullrar samlögunar eða til að taka upp alla þætti ráðandi menningar. Þeir vildu aðeins að frumbyggjar Ameríku yrðu kaþólskir og skipti þá ekki máli hvort þeir tækju upp aðra þætti evrópskrar menningar. Jesúítarnir í Kanada gerðu sér líklega einnig grein fyrir að þá skorti bæði þann mannafla og þann stuðning frá Frakklandi sem hefði þurft til að þvinga frumbyggja til að lúta tilraunum til breytinga á lifnaðarháttum sínum.
Frakkar áttu líklega vinsamlegri samskipti við frumbyggja Ameríku en aðrir evrópskir nýlendustofnendur. Ólíkt keppinautum sínum reyndu þeir yfirleitt að leysa vinnuaflsskortinn með því að stofna til bandalaga við frumbyggja. Frakkar sóttust eftir að auðgast á dýrafeldum og þurftu á aðstoð þjóða frumbyggja Ameríku að halda til að nýta þessa verðmætu auðlind sem best, enda þekktu þær landið mun betur en evrópska aðkomufólkið. Þar sem fáar franskar konur komu til Nýja-Frakklands giftust margir franskir landnemar einnig konum úr röðum frumbyggja og til varð fjölmenningarlegt og fjölkynþátta samfélag.
Árið 1627 færði Richelieu kardínáli, aðalráðherra Loðvíks XIII konungs, andleg rök fyrir samstarfi Frakka og frumbyggja í Ordonnance-tilskipuninni frá 1627. Þar sagði meðal annars: „Afkomendur Frakka sem hafa vanist þessu landi [Nýja-Frakklandi], ásamt öllum þeim frumbyggjum sem leiddir verða til þekkingar á trúnni og játa hana, skulu teljast og kallast innfæddir Frakkar. Sem slíkir mega þeir koma og búa í Frakklandi þegar þeir vilja, eignast, gefa, erfa og taka við gjöfum og arfi rétt eins og sannir franskir þegnar, án þess að þurfa að afla bréfa um veitingu ríkisborgararéttar.“
Ekki vildu allir frumbyggjar Ameríku gefa upp hefðbundna trú sína eða gerast Frakkar, en Ordonnance-tilskipunin var mikilvægt tákn um að franska stjórnin væri reiðubúin að taka við þeim sem jafningjum í samfélaginu. Hún hjálpaði Frökkum að byggja upp sterk tengsl við frumbyggja, einkum algonkvínskumælandi þjóðir sem bjuggu víðast hvar í Nýja-Frakklandi. Frakkar styrktu enn frekar bandalag sitt við Algonkvín-þjóðirnar með því að útvega þeim vopn, sem þær notuðu í stríðum við keppinauta sína úr röðum írókeskumælandi þjóða og við hollenska og enska landnema.
Jafnvel þegar frumbyggjar högnuðust á samskiptum við evrópska landnema gátu þeir engu að síður orðið fyrir neikvæðum afleiðingum. Tilkoma skotvopna gerði til dæmis hernað frumbyggja mannskæðari. Þegar Írókesar, sem Hollendingar höfðu vopnað, háðu stríð gegn Wendat-þjóðinni, sem var í bandalagi við Frakka, högnuðust evrópskir viðskiptafélagar þeirra á verslun með stolna dýrafeldi.
Notkun skotvopna og umbun fyrir að drepa eins mörg dýr og unnt var hafði einnig umhverfislegar afleiðingar, því stofnum bjóra og hjartardýra fækkaði á sumum svæðum. Eftirsókn eftir evrópskum iðnaðarvörum varð til þess að sumir frumbyggjar Ameríku skuldsettu sig við evrópska kaupmenn, en fækkun dýrastofna svipti suma þeirra möguleikanum á að greiða skuldirnar. Margir frumbyggjar ánetjuðust einnig áfenginu sem Evrópumenn seldu eða létu í skiptum.