Samantekt kafla

Samantekt kafla

23.1 Uppruni heilkjörnunga

Elstu steingervingar sem vitna um heilkjörnunga eru um 2 milljarða ára gamlir. Steingervingar eldri en þetta virðast allir vera dreifkjörnungar. Líklegt er að heilkjörnungar nútímans séu komnir af forföður sem hafði skipulag dreifkjörnunga. Síðasti sameiginlegi forfaðir Eukarya nútímans hafði nokkur einkenni, þar á meðal frumur með kjarna og innra himnukerfi (sem inniheldur kjarnahimnuna). Litningar hans voru línulegir og innihéldu DNA tengt histónum. Kjarnamengið virðist vera komið af forföður úr ríki fornbaktería. Þessi forfaðir hefði haft frymisgrind og skipt litningum sínum með mítósu.

Hið upprunalega frymisgrindarkerfi fól í sér hæfileikann til að mynda bifhár eða svipur á að minnsta kosti hluta lífsferilsins. Forfaðirinn var loftháður vegna þess að hann hafði hvatbera sem voru komnir af loftháðri alfa-próteóbakteríu sem lifði inni í hýsilfrumu. Hvort þessi hýsill hafði kjarna við upphaf innra samlífisins er enn óvitað. Síðasti sameiginlegi forfaðirinn gæti hafa haft frumuvegg á að minnsta kosti hluta lífsferilsins, en frekari gagna er þörf til að staðfesta þessa tilgátu. Heilkjörnungar nútímans eru mjög fjölbreyttir hvað varðar lögun, skipulag, lífsferla og fjölda frumna í hverjum einstaklingi.

23.2 Einkenni frumvera

Frumverur eru afar fjölbreyttar hvað varðar líffræðileg og vistfræðileg einkenni, að hluta til vegna þess að þær eru tilbúinn hópur lífvera sem ekki eru náskyldar þróunarfræðilega. Frumverur sýna mjög breytilega frumubyggingu, nokkrar gerðir af æxlunaraðferðum, nánast allar mögulegar gerðir næringarnáms og fjölbreytt búsvæði. Flestar einfruma frumverur eru hreyfanlegar, en þessar lífverur nota fjölbreytta byggingar til flutnings.

23.3 Hópar frumvera

Ferlið við að flokka frumverur í marktæka hópa er viðvarandi, en erfðafræðileg gögn síðustu 20 ára hafa skýrt marga skyldleika sem áður voru óljósir eða rangir. Ríkjandi viðhorf um þessar mundir er að raða öllum heilkjörnungum í sex yfirhópa: Archaeplastida, Amoebozoa, Opisthokonta, Rhizaria, Chromalveolata og Excavata. Markmið þessa flokkunarkerfis er að búa til hópa tegunda sem allar eru komnar af sameiginlegum forföður. Sem stendur er einstofna uppruni sumra yfirhópanna betur studdur af erfðafræðilegum gögnum en annarra. Þótt gríðarlegur breytileiki sé til staðar innan yfirhópanna, má greina sameiginleg einkenni á formfræðilegum, lífeðlisfræðilegum og vistfræðilegum sviðum.

23.4 Vistfræði frumvera

Frumverur starfa á nokkrum þrepum í vistfræðilegum fæðuvef: sem frumframleiðendur, sem beinar fæðuuppsprettur og sem sundrandi lífverur. Að auki eru margar frumverur sníkjulífverur á plöntum og dýrum og geta valdið banvænum sjúkdómum í mönnum eða eyðilagt verðmæta uppskeru.