Skrá inn til að leggja til breytingu

3030 Form og lífeðlisfræði plantna

Lykilhugtök

Lykilhugtök

abscisínsýra (ABA): plöntuhormón sem framkallar dvala í fræjum og öðrum líffærum

losun: lífeðlisfræðilegt ferli sem leiðir til þess að plöntulíffæri, svo sem laufblað eða krónublað, fellur af

hjátrót: rót sem vex út frá öðrum plöntuhluta en kímrót plöntufóstursins

endabrum: brum sem myndast á enda sprota

endavaxtarbroddur: vaxtarvefur á endum stöngla og róta sem gerir plöntu kleift að lengjast

áxín: plöntuhormón sem hefur áhrif á frumulengingu í ljóssækni, þyngdarsækni, toppræði og rótarvexti

axlarbrum: brum í blaðöxl, svæðinu á stöngli þar sem blaðstilkur tengist stönglinum

börkur: seigt, vatnshelt ytra lag trjákenndra stöngla, myndað meðal annars úr korkfrumum

laukur: ummyndaður neðanjarðarstöngull sem samanstendur af stóru brumi umkringdu mörgum blaðhreistrum

Caspary-rönd: vaxkennd rönd í innlagi sem neyðir vatn til að fara yfir frumuhimnur innlagsins áður en það fer inn í miðstrenginn

litberi: sameind eða sameindahópur sem gleypir ljós

þykkveggjafruma: aflöng plöntufruma með ójafnt þykknaða veggi sem styrkir stöngla og laufblöð

grannfruma: sáldvefsfruma tengd sáldpípueiningum og rík af ríbósómum og hvatberum

samsett laufblað: laufblað þar sem blaðkan skiptist í smáblöð sem tengjast miðtaug eða blaðás

stöngulhnýði: rúnnaður, kjötmikill neðanjarðarstöngull sem geymir forðanæringu

berkur: grunnvefur milli æðvefs og yfirhúðar í stöngli eða rót

krýptókróm: prótín sem gleypir ljós á bláa og útfjólubláa svæði ljósrófsins

vaxhúð: vaxkennt verndarlag á yfirborði laufblaðs

cýtókínín: plöntuhormón sem stuðlar að frumuskiptingu

þekjuvefur: verndandi plöntuvefur sem þekur ysta hluta plöntunnar og stjórnar gasskiptum

innlag: frumulag í rót sem myndar valgegndræpan tálma milli grunnvefs og æðvefs

yfirhúð: eitt frumulag í þekjuvef plantna sem þekur og verndar undirliggjandi vef

etýlen: rokgjarnt plöntuhormón sem tengist þroskun ávaxta, visnun blóma og lauffalli

trefjarótarkerfi: rótarkerfi þar sem rætur vaxa í þyrpingu frá grunni stönguls og mynda þétt rótanet; algengt í einkímblöðungum

gibberellín (GA): plöntuhormón sem örvar lengingu sprota, spírun fræja og þroskun aldina og blóma

grunnvefur: plöntuvefur sem tekur þátt í ljóstillífun, veitir stuðning og geymir vatn og sykrur

varðfrumur: frumupar sitt hvorum megin við loftauga sem stjórnar opnun þess og þar með flutningi lofttegunda og vatnsgufu

innskotsvaxtarbroddur: vaxtarvefur við liði og grunn blaðkna; finnst einkum í einkímblöðungum

liðbil: svæði milli liða á stöngli

jasmónöt: lítil fjölskylda efnasambanda sem eru afleiður línólsýru og koma við sögu í vörnum plantna

blaðka: flatur, breiður hluti laufblaðs

hliðarvaxtarbroddur: vaxtarvefur sem gerir plöntu kleift að auka þykkt eða ummál

korkop: op á yfirborði þroskaðra trjákenndra stöngla sem auðveldar gasskipti

megapascal (MPa): þrýstieining sem notuð er til að mæla vatnsmætti

vaxtarvefur: svæði í plöntu þar sem stöðugur vöxtur á sér stað

vaxtarvefur: vefur með frumum sem skipta sér stöðugt og stuðla að vexti plöntunnar

neikvæð þyngdarsækni: vöxtur frá þyngdarafli jarðar

liður: staður á stöngli þar sem laufblöð, blóm eða loftrætur eiga upptök sín

oligosakkarín: efnaboð sem skiptir máli í vörnum plantna gegn bakteríu- og sveppasýkingum

fingrað samsett laufblað: laufgerð þar sem smáblöð ganga út frá einum punkti líkt og fingur frá lófa

grunnvefsfruma: algeng plöntufruma í stöngli, rót, laufblaði og aldinkjöti; sinnir ljóstillífun og geymir sterkju

hjólvefur: ytri mörk miðstrengs sem hliðarrætur geta vaxið frá

korkhúð: ysta hlífðarlag trjákenndra stöngla; samanstendur af korkvaxtarlagi, korkfrumum og korkhúðvef

fullþroska vefur: plöntuvefur úr frumum sem eru hættar að skipta sér virkt

blaðstilkur: stilkur laufblaðs

ljósháður formþroski: vöxtur og þroski plantna sem svar við ljósi

ljóslotusvörun: svörun plantna við árstíma og lengd dags og nætur, til dæmis við spírun eða blómgun

ljóssækniprótín: bláljósviðtaki sem stuðlar að ljóssækni, opnun og lokun loftaugna og öðrum svörunum sem efla ljóstillífun

ljóssækni: stefnubundin sveigja eða vöxtur plöntu í átt að ljósgjafa

blaðskipan: niðurröðun laufblaða á stöngli

fýtókróm: litprótín í plöntum sem er til í tveimur afturkræfum formum, Pr og Pfr, og miðlar svörun við rauðu og fjarrauðu ljósi

fjaðrað samsett laufblað: laufgerð þar sem smáblöð raðast beggja vegna miðtaugar eða blaðáss

mergur: grunnvefur innar en æðvefur í stöngli eða rót

jákvæð þyngdarsækni: vöxtur í átt að þyngdarmiðju jarðar

frumvöxtur: vöxtur sem lengir stöngul eða rót vegna frumuskiptingar í vaxtarbroddi sprota eða rótar

jarðstöngull: ummyndaður neðanjarðarstöngull sem vex lárétt við yfirborð jarðvegs og hefur liði og liðbil

rótarhetta: verndandi frumur sem þekja enda vaxandi rótar

rótarhár: hárfín framlenging yfirhúðarfrumu sem eykur yfirborðsflatarmál rótar og auðveldar upptöku vatns og steinefna

rótarkerfi: neðanjarðarhluti plöntu sem styður hana og tekur upp vatn og steinefni

ofanjarðarrengla: jarðrengla sem liggur ofanjarðar og myndar nýjar klónaðar plöntur við liði

trefjafruma: plöntufruma með þykka síðveggi sem veitir styrk og er yfirleitt dauð við þroska

síðvöxtur: vöxtur sem eykur þykkt eða ummál vegna hliðarvaxtarvefs og korkvaxtarlags

stilklaus: um laufblað sem er án blaðstilks og festist beint við stöngul

sprotakerfi: ofanjarðarhluti plöntu, bæði óæxlunarfæri eins og laufblöð og stönglar og æxlunarfæri eins og blóm og aldin

sáldpípueining: sáldvefsfruma sem raðast endi í enda og myndar sáldpípu sem flytur lífræn efni, svo sem sykrur og amínósýrur

einfalt laufblað: laufblað þar sem blaðkan er óskipt eða aðeins flipótt

viðtaki: vaxandi eða geymsluvefur, svo sem rætur og ung laufblöð, sem þarfnast ljóstillífunarafurða

uppspretta: líffæri eða vefur sem framleiðir eða flytur út ljóstillífunarafurðir fyrir plöntu

statólíti / jafnvægissteinn: sterkjuríkt frumulíffæri í plöntum sem sekkur vegna þyngdarafls og nýtist við þyngdarskynjun

miðstrengur: innri hluti rótar sem inniheldur æðvef og er umlukinn innlagi

axlarblað: lítil græn bygging sitt hvorum megin við blaðstilksgrunn

jarðrengla: ummyndaður stöngull sem liggur samsíða jörðu og getur myndað nýjar plöntur við liði

strígólaktón: plöntuhormón sem stuðlar að spírun fræja hjá sumum tegundum og hamlar þroskun hliðarsprota þegar áxín vantar

stólparótarkerfi: rótarkerfi með einni meginrót sem vex lóðrétt og fáum hliðarrótum; algengt í tvíkímblöðungum

vafþráður: ummyndaður stöngull úr mjóum, vefjandi þráðum sem nýtast til stuðnings eða klifurs

snertimótun: þroskasvörun við endurteknu eða stöðugu vélrænu álagi eða snertingu

snertinastía: snertiviðbragð sem er óháð stefnu áreitisins

snertisækni: stefnubundinn vöxtur plöntu sem svar við stöðugri snertingu

þyrnir: ummynduð stöngulgrein sem myndar beittan útvöxt og verndar plöntuna

vatnsleiðslufruma: viðarvefsfruma með þykka síðveggi sem hjálpar til við flutning vatns

sáldflutningur: magnflutningur ljóstillífunarafurða frá uppsprettu til viðtaka í æðplöntum

útgufun: tap vatnsgufu út í andrúmsloftið í gegnum loftaugu

þekjuhár: hárkennd bygging á yfirborði yfirhúðar

hnýði: ummyndaður neðanjarðarstöngull sem er aðlagaður að sterkjugeymslu og hefur mörg hjábrum

æðastrengur: strengur í stöngli gerður úr viðarvef og sáldvef

miðstrengur: strengur eða miðlægur hluti rótar gerður úr viðarvef og sáldvef

æðvefur: vefur úr viðarvef og sáldvef sem flytur vatn, steinefni og lífræn efni um plöntuna

æðaskipan: mynstur blaðæða í laufblaði; getur verið samhliða, netlaga eða kvíslskipt eins og í Ginkgo biloba

viðaræð / æðaeining: viðarvefsfruma sem er styttri en vatnsleiðslufruma og hefur þynnri veggi

vatnsmætti (Ψw): stöðuorka vatnslausnar á rúmmálseiningu miðað við hreint vatn við loftþrýsting og umhverfishita

kransstæð: blaðskipan þar sem þrjú eða fleiri laufblöð tengjast sama lið