Section Summary

Kaflayfirlit

10.1 Lagskipting og flokkun á heimsvísu

Lagskipting lýsir ójöfnum aðgangi að gæðum, bæði milli ríkja og innan þeirra. Efnahagslegt jafnræði er mikilvægt, en félagslegt jafnrétti skiptir ekki síður máli, meðal annars þegar mismunun byggist á kynþætti, þjóðerni, kyni, trú eða kynhneigð. Ójöfnuður á heimsvísu er ekki nýtt fyrirbæri, en hnattvæðing markaða og hraðari upplýsingamiðlun hafa gert hann brýnni en nokkru sinni fyrr. Til að varpa ljósi á þennan ójöfnuð flokka rannsakendur ríki meðal annars eftir iðnvæðingarstigi, stöðu þeirra sem framleiðsluvettvangs eða eiganda framleiðslutækja og þjóðartekjum.

10.2 Auður og fátækt í heiminum

Til að fjalla um fátækt í heiminum þarf fyrst að greina á milli afstæðrar, algildrar og huglægrar fátæktar. Fólk sem býr við afstæða fátækt hefur ef til vill ekki efni á þeim lífskjörum sem almennt tíðkast í landinu, en við algilda fátækt skortir fólk grunnnauðsynjar á borð við mat eða hefur naumlega efni á þeim. Huglæg fátækt ræðst fremur af því hvernig fólk metur eigin stöðu. Smærri hluti fátækra heimsins býr í Norður-Ameríku og Evrópu en í Afríku, þar sem flest fátæk ríki eru, eða Asíu, þar sem flestir búa við fátækt. Fátækt hefur margvíslegar neikvæðar afleiðingar, allt frá hærri afbrotatíðni til skaðlegra áhrifa á líkamlega og andlega heilsu.

10.3 Fræðileg sjónarhorn á lagskiptingu heimsins

Nútímavæðingarkenning og kenning um háða þróun eru tvö algengustu sjónarhorn félagsfræðinga á ójöfnuð í heiminum. Nútímavæðingarkenning gerir ráð fyrir að ríki gangi í gegnum þróunarstig og að iðnvæðing og tækniframfarir séu lykillinn að framförum. Kenning um háða þróun telur hins vegar nútímavæðingarkenningu byggjast á Evrópumiðuðum viðmiðum og forræðishyggju. Samkvæmt henni stafar ójöfnuður á heimsvísu af því að kjarnaríki skapa vítahring efnahagslegs ósjálfstæðis með arðráni auðlinda og vinnuafls í jaðar- og hálfjaðarríkjum.