12.1 Kyn, kyngervi, kynvitund og kyntjáning

12.1Kyn, kyngervi, kynvitund og kyntjáning

Kynverund og kynhneigð

Kynverund manneskju felur í sér getu hennar til að upplifa kynferðislegar tilfinningar og aðlöðun. Rannsóknir á viðhorfum og venjum tengdum kynlífi eru sérstaklega áhugavert viðfangsefni félagsfræðinnar, því kynhegðun og viðhorf til hennar mótast af menningu og samfélagi og móta þau jafnframt. Eins og fjallað verður um í kaflanum um sambönd, hjónaband og fjölskyldu túlkar hvert samfélag kynverund og kynlíf með ólíkum hætti. Viðhorf til kynlífs fyrir hjónaband, aldurs við kynferðislegt samþykki, samkynhneigðar, sjálfsfróunar og annarrar kynhegðunar eru því mismunandi (Widmer 1998).

Fólk sem laðast að fólki af öðru kyni er yfirleitt kallað gagnkynhneigt. Karlar sem laðast að körlum eru gjarnan kallaðir hommar og konur sem laðast að konum lesbíur. Kynferðisleg og rómantísk hneigð er þó mun fjölbreyttari, eins og áður kom fram, og því á til dæmis ekki að nota eitt þessara heita um allar hneigðir. Meðal viðurkenndra skammstafana eru LGBT og LGBTQ. Stafirnir standa fyrir lesbíur, homma, tvíkynhneigt fólk og trans fólk, en Q bætir við hinsegin fólki eða fólki sem er að kanna sjálfsmynd sína. Stundum bæta einstaklingar og samtök við I fyrir intersex fólk, sem fjallað er um hér á eftir, og A fyrir eikynhneigt eða eirómantískt fólk, en stundum fyrir bandamenn. Einnig má bæta við P fyrir pankynhneigt fólk og stundum öðru P fyrir fólk sem laðast að mörgum en ekki endilega öllum kynjum. Loks nota sumir einstaklingar og samtök plúsmerki (+) fyrir aðra mögulega sjálfsmynd eða hneigð. Orðaforði um kynverund og kyn er í stöðugri þróun og merking orðanna getur verið ólík milli fólks. Hugtökin eru ekki algild og hver manneskja skilgreinir þau fyrir sig (UC Davis LGBTQIA Resource Center 2020). Fólk getur stutt aðra þótt það skilji ekki öll þessi heiti til fulls. Réttinda- og stuðningssamtök benda raunar á að miklu betra sé að viðurkenna vanþekkingu en að draga ályktanir um aðra eða setja rangt heiti á manneskju (GLAAD 2021).

Lýsingarnar hér að framan sýna mikla fjölbreytni. Engu að síður ríkir gagnkynhneigðarhyggja í Bandaríkjunum og mörgum öðrum löndum. Hún felur meðal annars í sér þá forsendu að gagnkynhneigð sé líffræðilega ákvörðuð og sjálfgefin eða eðlileg kynhneigð. Þótt vitund um og viðurkenning á ólíkri kynhneigð og sjálfsmynd fari vaxandi getur gagnkynhneigðarhyggja leitt til þess að hinsegin fólk sé jaðarsett sem „hin“, jafnvel af fólki sem ætlar sér ekki að valda því skaða. Þetta getur valdið verulegri vanlíðan (Boyer 2020). Slík hegðun og væntingar tengjast ómeðvitaðri hlutdrægni og geta verið sérstaklega skaðlegar börnum og ungu fólki (Tompkins 2017).

Ekki er til mikið af rannsóknum sem sýna nákvæmlega hvenær fólk verður meðvitað um kynhneigð sína. Samkvæmt núverandi vísindalegum skilningi verður fólk yfirleitt vart við hana einhvern tíma frá miðri bernsku til fyrstu unglingsára (American Psychological Association 2008). Fólk þarf ekki að hafa tekið þátt í kynlífi til að þekkja tilfinningalega, rómantíska og líkamlega aðlöðun sína. Manneskja getur lifað skírlífi en samt þekkt kynhneigð sína, og reynslan af því að uppgötva og sætta sig við hana er mjög einstaklingsbundin. Sumar rannsóknir sýna að hluti fólks taki að finna fyrir tilfinningum sem tengjast aðlöðun eða kynhneigð um níu eða tíu ára aldur, jafnvel þótt þær séu ekki kynferðislegar (Calzo 2018). Við kynþroska getur sumt fólk lýst kynhneigð sinni en annað er ekki tilbúið eða vill ekki opinbera kynhneigð eða sjálfsmynd sem stangast á við söguleg viðmið samfélagsins (APA 2008). Enn aðrir átta sig ekki á raunverulegri kynhneigð sinni fyrr en síðar á ævinni, á fertugsaldri, fimmtugsaldri eða enn síðar.

Síðari rannsóknir Eve Kosofsky Sedgwick þróuðu hugmyndir Kinseys áfram. Hún mótaði hugtakið homosocial, hér kallað samkynja félagsleg tengsl, sem mótvægi við homosexual, eða samkynhneigð, og notaði það um ókynferðisleg tengsl fólks af sama kyni. Sedgwick benti á að í bandarískri menningu væru skýrari mörk milli enda þessarar samfellu hjá körlum en konum, sem nytu meira svigrúms. Konur í Bandaríkjunum geta til dæmis sýnt öðrum konum ókynferðislega hlýju með faðmlögum, með því að leiðast og með líkamlegri nálægð. Bandarískir karlar forðast frekar slíka tjáningu vegna þess að hún brýtur gegn væntingum gagnkynhneigðarhyggjunnar um að kynferðisleg aðlöðun karla eigi eingöngu að beinast að konum. Rannsóknir benda til þess að konur eigi auðveldara en karlar með að brjóta gegn þessum viðmiðum, enda mæta karlar meiri félagslegri vanþóknun fyrir líkamlega nálægð við aðra karla (Sedgwick 1985).

Kynhneigð er mjög persónuleg og ákveðnar hneigðir mæta samfélagslegum fordómum. Því efast margt fólk um kynhneigð sína áður en það nær að samþykkja hana að fullu. Foreldrar kunna á svipaðan hátt að velta kynhneigð barna sinna fyrir sér út frá tiltekinni hegðun. Fjöldi vefsíðna og umræðuþráða þar sem fólk lýsir spurningum sínum sýnir glöggt að kynhneigð er ekki alltaf augljós. Sektarkennd, ábyrgðarkennd, ótti við höfnun og óvissa geta gert sjálfsskoðun og persónulegan þroska mjög erfið. Kona í hjónabandi með karli sem áttar sig á að hún sé eikynhneigð og karl í hjónabandi með konu sem áttar sig á að hann laðist að körlum geta til dæmis bæði átt afar erfitt með að sætta sig við kynverund sína og segja öðrum frá henni. Yngra fólk mætir sambærilegum hindrunum og erfiðleikum. Unglingsárin geta almennt verið erfiður og óviss tími og tilfinning um að kynhneigðin sé ólík, breytileg eða samræmist ekki viðmiðum getur aukið enn á áskoranirnar (Mills-Koonce 2018).

Kynhlutverk

Í uppvextinum lærum við hegðun af fólkinu í kringum okkur. Í þessu félagsmótunarferli kynnast börn tilteknum hlutverkum sem yfirleitt eru tengd líffræðilegu kyni þeirra. Hugtakið kynhlutverk vísar til hugmynda samfélagsins um hvernig karlar og konur eigi að líta út og hegða sér. Hlutverkin byggjast á viðmiðum sem samfélagið skapar. Í bandarískri menningu eru karlmannleg hlutverk yfirleitt tengd styrk, árásargirni og yfirráðum en kvenleg hlutverk við aðgerðaleysi, umönnun og undirskipun. Börn byrja að læra hlutverkin með félagsmótun frá fæðingu. Enn í dag er drengjabörnum fljótt klætt í blátt og stúlkubörnum í bleikt. Börn eru jafnvel merkt með þessum kynjaða litakóða áður en þau fæðast.

Leikur er ein leið barna til að læra kynhlutverk. Foreldrar gefa drengjum gjarnan vörubíla, leikfangabyssur og ofurhetjubúnað, það er leikföng sem hvetja til athafna og efla hreyfifærni, árásargirni og einleik. Dætur fá oft dúkkur og búninga sem ýta undir umönnun, samveru og hlutverkaleik. Rannsóknir sýna að börn velja líklegast leikföng sem talin eru „hæfa kyni þeirra“, jafnvel þegar önnur leikföng standa til boða. Ástæðan er meðal annars sú að foreldrar veita jákvæða svörun, svo sem hrós, þátttöku og líkamlega nálægð, þegar hegðun barnanna samræmist kynjaviðmiðum (Caldera, Huston og O’Brien 1998). Eins og fjallað var um í kaflanum um félagsmótun hafa sumir foreldrar og sérfræðingar áhyggjur af því að ungt fólk festist um of í staðalmyndum um kynhlutverk.

Þrýstingur um að fylgja karlmannlegum og kvenlegum kynhlutverkum heldur áfram á fullorðinsárum og birtist meðal annars í kynbundinni starfaskiptingu (Gerdeman 2019). Karlar eru yfirleitt fleiri en konur í starfsgreinum á borð við löggæslu, hernað og stjórnmál. Konur eru gjarnan fleiri en karlar í umönnunarstörfum, svo sem barnagæslu, heilbrigðisþjónustu, þótt orðið „læknir“ kalli enn oft fram ímynd karls, og félagsráðgjöf. Þessi starfsbundnu hlutverk eru dæmi um hegðun sem jafnan er tengd körlum og konum í Bandaríkjunum og á rætur í menningarhefðum landsins. Fólk uppfyllir félagslegar væntingar með því að fylgja þessum hlutverkum en ekki endilega persónulegar óskir sínar (Diamond 2002). Stundum velur fólk sér starf vegna samfélagslegs þrýstings eða þeirra tækifæra sem því bjóðast á grundvelli kyns.

Sögulega hafa konur átt erfitt með að losna undan þeirri væntingu að þær geti ekki verið bæði „góðar mæður“ og „gott starfsfólk“. Afleiðingin er færri tækifæri og lægri laun (Ogden 2019). Karlar glíma almennt ekki við sömu hindrun. Ætlað föðurhlutverk karla virðist ekki rekast á starfshlutverk þeirra og því mæta feður, eða karlar sem búist er við að verði feður, ekki sömu hindrunum við ráðningu eða framgang (González 2019). Þetta er stundum kallað mæðrasekt annars vegar og feðraábati hins vegar og er algengt í mörgum hátekjulöndum (Bygren 2017). Fjallað verður aftur um hugtökin og fjárhagslegar og samfélagslegar afleiðingar þeirra síðar í kaflanum.

Kynvitund

Bandarískt samfélag veitir nokkurt svigrúm í framkvæmd kynhlutverka. Karlar geta að vissu marki tekið að sér kvenleg hlutverk og konur karlmannleg hlutverk án þess að það raski kynvitund þeirra. Kynvitund er djúpstæð innri upplifun manneskju af eigin kyni.

Kynið sem trans fólki var úthlutað við fæðingu samræmist ekki endilega kynvitund þess. Trans kona er manneskja sem var úthlutað karlkyni við fæðingu en skilgreinir sig sem konu, lifir sem kona eða hvort tveggja; trans karl var úthlutað kvenkyni við fæðingu en skilgreinir sig sem karl, lifir sem karl eða hvort tveggja. Erfitt er að meta fjölda trans fólks en áætlað er að 1,4 milljónir fullorðinna (Herman 2016) og 2 prósent framhaldsskólanema í Bandaríkjunum skilgreini sig sem trans (Johns 2019). Heitið trans segir hvorki til um kynhneigð né tiltekna kyntjáningu. Því ber að forðast að álykta um kynhneigð fólks út frá vitneskju um kynvitund þess (GLAAD 2021).

Sumt trans fólk gengur í gegnum kynleiðréttingar- eða aðlögunarferli og tekur þá að lifa í samræmi við kynvitund sína fremur en kynið sem því var úthlutað við fæðingu. Ferlið getur náð til félagslegra, lagalegra eða læknisfræðilegra þátta, en ekki fer allt trans fólk í gegnum alla þessa þætti eða neinn þeirra. Félagslegt ferli getur varðað framkomu og útlit, nafn, persónufornöfn og tengsl við annað fólk. Lagalegt ferli getur meðal annars falið í sér að breyta kynskráningu í opinberum gögnum og lögformlegu nafni. Sumt fólk fer í líkamlegt eða læknisfræðilegt ferli þar sem ytri kyneinkennum eða öðrum líkamlegum einkennum er breytt svo líkaminn samræmist betur kynvitundinni (UCSF Transgender Care 2019). Ekki kýs allt trans fólk að breyta líkama sínum. Margt heldur óbreyttum líkamlegum einkennum en tjáir kyn sitt með öðrum hætti gagnvart samfélaginu, til dæmis með klæðnaði, hárgreiðslu, fasi eða öðrum einkennum sem jafnan eru tengd öðru kyni. Mikilvægt er að hafa í huga að fólk sem klæðist fatnaði sem hefð hefur verið fyrir að tengja öðru kyni en því sem því var úthlutað er ekki endilega trans. Slíkur klæðaburður er yfirleitt form sjálfstjáningar eða persónulegs stíls og segir hvorki til um kynvitund né hvort manneskja sé trans (TSER 2021).

Engin ein óyggjandi skýring er á því hvers vegna fólk er trans. Reynsla og kyntjáning trans fólks eru svo fjölbreyttar að erfitt er að rekja þær til ákveðins uppruna. Sumar tilgátur nefna líffræðilega þætti á borð við erfðir eða hormónamagn fyrir fæðingu, auk félagslegra og menningarlegra þátta á borð við reynslu í bernsku og á fullorðinsárum. Flestir sérfræðingar telja að allir þessir þættir eigi þátt í mótun kynvitundar (APA 2008).

Intersex er regnhlífarhugtak um fólk með kyneinkenni, æxlunarfæri, hormónastarfsemi eða litninga sem falla utan tveggja algengustu þroskamynstra mannslíkamans. Sum ódæmigerð kyneinkenni sjást við fæðingu en önnur koma ekki í ljós fyrr en við kynþroska eða síðar á ævinni (interACT 2021). Sumt intersex fólk hefur líkamleg einkenni sem sjást utan frá og eiga sér tiltekin læknisfræðileg heiti, en intersex fólk og intersex nýburar eru almennt heilbrigð. Flest fagfólk í heilbrigðisþjónustu og fólk úr samfélagi intersex fólks hafnar ónauðsynlegum aðgerðum sem ætlað er að laga líkama barns að úthlutuðu kyni. Sérfræðingar í siðfræði læknisfræði telja að fresta eigi aðgerðum til að breyta ódæmigerðum kyneinkennum, séu þær á annað borð óskaðar, þar til einstaklingurinn getur ákveðið það sjálfur (Behrens 2021). Ef líkamlegt einkenni eða sjúkdómsástand kemur í veg fyrir þvaglát eða aðra líkamsstarfsemi barns, sem er afar sjaldgæft, kann læknismeðferð á borð við skurðaðgerð að vera nauðsynleg. Í öðrum tilvikum kunna hormónatengd vandamál að krefjast læknisfræðilegrar íhlutunar. Intersex og trans eru ekki samheiti. Margt trans fólk hefur engin ódæmigerð kyneinkenni og margt intersex fólk lítur ekki á sig sem trans. Sumt intersex fólk telur sig eiga heima innan hinsegin samfélagsins en annað ekki (Koyama, án ártals).

Fólk áttar sig á að það kunni að vera trans á ólíkum aldri. Þótt manneskja skilji orðaforða um kyn og afleiðingar hans ekki til fulls, eða jafnvel aðeins að litlu leyti, getur hún samt skynjað að kynið sem henni var úthlutað við fæðingu samræmist ekki kynvitund hennar. Samfélög, einkum í Bandaríkjunum, hafa tregðast við að viðurkenna trans sjálfsmynd á öllum aldri en eiga sérstaklega erfitt með að viðurkenna hana hjá börnum. Margt fólk telur börn of ung til að skilja tilfinningar sínar og að þau kunni að „vaxa upp úr þessu“. Sum börn sem lýsa kynvitund sinni eða ósk um að lifa í öðru kyni ákveða vissulega síðar að lifa í samræmi við úthlutað kyn. En ef barn lýsir sér stöðugt sem tilteknu kyni, sem fleiri en einu kyni, utan kynjatvíhyggjunnar eða með annarri kyntjáningu og/eða tjáir sig þannig yfir langan tíma er ekki hægt að afgreiða tilfinningar þess sem tímabundið „skeið“ (Mayo Clinic 2021).

Sum börn finna, líkt og margt trans fólk, fyrir þrýstingi um að fylgja félagslegum viðmiðum og bæla því eða fela sjálfsmynd sína. Sérfræðingar hafa greint kynama, það er langvarandi vanlíðan sem tengist ósamræmi kynvitundar og úthlutaðs kyns, hjá allt niður í sjö ára börnum (Zaliznyak 2020). Flest börn hafa takmarkaðan skilning á félagslegum og samfélagslegum afleiðingum þess að vera trans en geta engu að síður haft sterka tilfinningu fyrir því að úthlutað kyn samræmist þeim ekki. Margt trans fólk kemur ekki út eða tekur fyrstu skrefin í aðlögunarferli fyrr en löngu síðar, jafnvel eftir tvítugt, og kann því að búa við vanlíðanina um langt skeið.

Mismunun gegn hinsegin fólki

Í kaflanum um afbrot og frávik kom fram að gögn bandarísku alríkislögreglunnar, FBI, sýna fjölgun hatursglæpa gegn hinsegin fólki. Slík brot eru nær eitt af hverjum fimm hatursglæpum í Bandaríkjunum (FBI 2020). Afnám laga gegn hinsegin fólki hefur dregið úr kúgun og misbeitingu stjórnvalda og löggæslu þar í landi en ekki útrýmt henni. Í öðrum löndum stendur hinsegin fólki enn meiri hætta af lögum og stjórnvöldum. Skýrslur Sameinuðu þjóðanna, Human Rights Watch og International Lesbian, Gay, Trans and Intersex Association (ILGA) sýna að mörg ríki refsa fyrir sambönd fólks af sama kyni, ósamræmi við kynjaviðmið og aðra hegðun sem talin er ganga gegn menningar- eða trúarvenjum landsins. Árið 2020 lögðu sex aðildarríki Sameinuðu þjóðanna dauðarefsingu við kynferðislegum athöfnum samþykkra fullorðinna af sama kyni. Önnur 61 ríki refsuðu fyrir slíkar athafnir með fangelsi, líkamlegum refsingum á borð við svipuhögg eða öðrum úrræðum. Þar á meðal eru náin bandalagsríki Bandaríkjanna á borð við Sameinuðu arabísku furstadæmin og Sádi-Arabíu, sem bæði geta löglega beitt dauðarefsingu. Nokkur ríki í grennd við Bandaríkin gera sambönd fólks af sama kyni refsiverð. Barbados getur dæmt fólk í ævilangt fangelsi fyrir slíkar athafnir og Jamaíka, Sankti Kitts og Nevis og Sankti Lúsía beita vægari refsingum, þótt stjórnvöld á Sankti Lúsíu segist ekki framfylgja lögunum (ILGA 2020). Jafnvel þegar refsilög ríkis kveða ekki beinlínis á um refsingar gegn hinsegin fólki geta staðbundnar reglur eða víðtækt svigrúm embættismanna til ákvarðana haft sömu áhrif. Margt fólk flýr til dæmis ríki Mið-Ameríku vegna ofbeldis gegn hinsegin fólki, stundum af hálfu lögreglu (Human Rights Watch 2020).

Svo harkaleg meðferð stjórnvalda á hinsegin fólki tíðkast ekki lengur í Bandaríkjunum. Fram á sjöunda og áttunda áratug tuttugustu aldar gerðu þó öll ríki landsins kynferðislegar athafnir fólks af sama kyni refsiverðar. Herinn gat því vikið samkynhneigðum hermönnum úr þjónustu með smán og svipt þá öllum réttindum, og löggæslustofnanir gátu rannsakað og handtekið fólk sem grunað var um slíkar athafnir. Lögregla réðst reglulega inn á bari og skemmtistaði fyrir það eitt að leyfa hommum og lesbíum að dansa saman. Lög um velsæmi á almannafæri heimiluðu lögreglu að handtaka fólk ef klæðnaður þess samræmdist ekki hefðbundnum klæðnaði fyrir líffræðilegt kyn þess. Ríkin tóku að afnema refsingar fyrir kynferðislegar athafnir fólks af sama kyni á sjöunda og áttunda áratugnum og Hæstiréttur Bandaríkjanna ógilti þær endanlega árið 2003.

Hatursglæpir og löggjöf gegn hinsegin fólki eru augljósar birtingarmyndir mismununar, en hinsegin fólk fær einnig aðra meðferð en gagnkynhneigt sís fólk í skólum, húsnæðismálum og heilbrigðisþjónustu. Það getur haft áhrif á geðheilsu, atvinnu- og fjárhagstækifæri og sambönd. Meira en helmingur hinsegin fullorðinna og 70 prósent trans fólks eða fólks sem fellur ekki að kynjaviðmiðum segist til dæmis hafa orðið fyrir mismunun af hálfu heilbrigðisstarfsfólks. Afleiðingin er að fólk frestar því eða veigrar sér við að leita sér meðferðar eða fyrirbyggjandi þjónustu, með neikvæðum heilsufarslegum afleiðingum (American Heart Association 2020). Aldrað hinsegin fólk er sömuleiðis mun ólíklegra en gagnkynhneigt sís fólk til að segja heilbrigðisstarfsfólki frá sjálfsmynd sinni. Það kann að skapa vandamál á æviskeiði þar sem fólk reiðir sig jafnan mikið á heilbrigðisþjónustu (Foglia 2014).

Barátta gegn mismunun og að vera bandamaður

Stuðningur við hinsegin fólk krefst þess að við leggjum okkur fram um að skilja það án fyrirframgefinna hugmynda. Við öðlumst skilning með því að hlusta, sýna virðingu og muna að engar tvær manneskjur eru eins, hvort sem þær eru hinsegin eða ekki. Manneskja velur hvorki kynhneigð sína, kynvitund né kyneinkenni, en ræður hvernig hún tjáir sjálfa sig og hvort hún segir öðrum frá þessum þáttum sjálfsmyndar sinnar. Reynsla þín eða þekking á öðru hinsegin fólki, jafnvel eigin reynsla ef þú ert hinsegin, segir ekki fyrir um hvernig annarri manneskju líður eða hvernig hún hagar sér. Eins og fjallað var um í kaflanum um kynþætti og þjóðerni felur samtvinnun í sér að fólk mótast af fleiru en kynvitund og kynhneigð. Hinsegin fólk á ólíkum aldri og af ólíkum kynþáttum, með ólíka færni og reynslu, hefur ólík sjónarmið og þarfir.

Þótt sjónarhorn hvers einstaklings sé einstakt gilda nokkrar almennar meginreglur um virðingu fyrir tilfinningum fólks og vernd jafnréttis og velferðar. Þar á meðal er að vísa til manneskju með þeim hætti sem hún óskar og forðast skammstafanir eða slangur nema ljóst sé að hún samþykki þau. Margt fólk og margar stofnanir, þar á meðal heimildir þessa kafla, nota til dæmis orðið „trans“ um trans fólk. Manneskja sem er ekki trans ætti þó ekki að nota orðið um aðra nema hún viti að það sé viðkomandi að skapi. Virðing nær einnig til einkalífs: Aldrei á að greina öðrum frá því að manneskja sé hinsegin án samþykkis hennar eða gera ráð fyrir að hún hafi opinberað það. Bandamenn hinsegin fólks geta stutt rétt allra til jafnréttis og virkrar þátttöku í samfélaginu, meðal annars innan samtaka, stofnana og einstakra skólastofa.

Stuðningur við aðra kann að krefjast breytts hugarfars og nýrra venja. Ef trans manneskja vill til dæmis nota annað nafn eða önnur fornöfn getur tekið tíma að venjast því, einkum ef þú hefur um árabil notað annað nafn eða önnur fornöfn um hana. Það er þó bæði mikilvægt og vel viðráðanlegt að gera breytinguna.

Tungumál er mikilvægur hluti menningar og hefur þróast þannig að það taki betur til fólks sem fellur utan kynjatvíhyggjunnar og lýsi því betur. Í mörgum tungumálum, þar á meðal ensku, eru persónufornöfn kynjuð; þeim er ætlað að gefa til kynna kyn þess sem vísað er til. Enska hefur lengi byggst á tvíhyggju og aðeins boðið upp á „he/him/his“ um karlkyns einstaklinga og „she/her/hers“ um kvenkyns einstaklinga.

Þetta tvíhyggjukerfi útilokar þau sem skilgreina sig hvorki sem karla né konur. Enska fornafnið „they“, sem hefur um aldir einnig verið notað í eintölu, er víðtækara. Merriam-Webster valdi raunar þessa notkun orðsins „they“ sem orð ársins 2019. „They“ og önnur fornöfn eru nú notuð um fólk sem skilgreinir sig hvorki sem karl né konu.

Málnotkun samfélags og menningar getur, ekki síður en orðaforði um kyn, ýmist hindrað inngildingu eða greitt fyrir henni. Hugtakið félagsleg viðmið er mikilvægt í félagsfræði og hegðun utan viðmiðanna getur leitt til útilokunar. Með því að hætta að meta kynvitund, kyntjáningu og kynhneigð út frá hugmyndum um hvað telst viðmið getum við tekið að vinna gegn ómeðvitaðri og meðvitaðri hlutdrægni gagnvart þessum þáttum. Í daglegu máli felst það meðal annars í að forðast að tala um hvað sé eðlilegt eða óeðlilegt í kynverund og kyni (Canadian Public Health Association 2019).