12.2 Kyngervi og kynjamisrétti
12.2Kyngervi og kynjamisrétti
Námsmarkmið
Í lok þessa hluta ættir þú að geta:
- Útskýrt áhrif félagsmótunar á kynhlutverk í Bandaríkjunum
- Útskýrt kynbundna lagskiptingu innan helstu stofnana Bandaríkjanna
- Nefnt dæmi um kynjamisrétti í Bandaríkjunum
- Lýst uppgangi femínisma í Bandaríkjunum
- Lýst kyngervi frá sjónarhóli hvers félagsfræðilegs kenningarramma
Kyngervi og félagsmótun
Orðalagið „strákar eru bara strákar“ er oft notað til að réttlæta hrindingar, ryskingar og aðra árásargirni ungra drengja. Í því felst sú hugmynd að hegðunin sé óbreytanlegur hluti af eðli drengja. Þegar árásargjörn hegðun veldur ekki verulegum skaða er hún oft umborin hjá drengjum og körlum vegna þess að hún samræmist menningarlegu handriti karlmennsku. „Handrit“ samfélagsins líkist að sumu leyti handriti leikskálds. Rétt eins og leikskáld ætlast til að leikarar fylgi fyrirfram skrifuðu handriti ætlast samfélagið til að konur og karlar hagi sér samkvæmt kynhlutverkum sínum. Fólk lærir slík handrit yfirleitt með félagsmótun, ferli sem kennir því að haga sér í samræmi við félagsleg viðmið.
Félagsmótun
Börn læra ung að gerðar séu ólíkar væntingar til drengja og stúlkna. Þvermenningarlegar rannsóknir sýna að börn verða meðvituð um kynhlutverk við tveggja eða þriggja ára aldur. Fjögurra eða fimm ára hafa flest börn tileinkað sér kynhlutverk sem menning þeirra telur viðeigandi (Kane 1996). Þau læra hlutverkin með félagsmótun, ferli þar sem fólk lærir hegðun sem samræmist gildum, hugmyndum og viðhorfum samfélagsins. Mótorhjólaakstur er til dæmis oft talinn karlmannleg athöfn og þar með hluti af kynhlutverki karla. Slík viðhorf byggjast yfirleitt á staðalmyndum, það er ofureinfölduðum hugmyndum um fólk í tilteknum hópi. Kynbundnar staðalmyndir fela í sér ofalhæfingar um viðhorf, eiginleika eða hegðunarmynstur kvenna eða karla. Konur kunna til dæmis að vera taldar of kjarklitlar eða veikburða til að aka mótorhjóli.
Kynbundnar staðalmyndir eru undirstaða kynjamisréttis. Kynjamisrétti byggist á fordómafullum hugmyndum sem meta eitt kyn meira en annað og getur verið misalvarlegt. Í heimshlutum þar sem konur eru lítils metnar kunna stúlkur að hafa lakara aðgengi en drengir að næringu, heilbrigðisþjónustu og menntun. Þær alast jafnframt upp við þá hugmynd að þær verðskuldi aðra meðferð en drengir (UNICEF 2011; Thorne 1993). Þótt mismunun af þessu tagi sé ólögleg í Bandaríkjunum gegnsýrir ójöfn meðferð kvenna enn félagslífið. Mismunun á grundvelli kyns á sér stað bæði á míkró- og makróstigi. Margir félagsfræðingar beina sjónum að mismunun sem er innbyggð í félagsgerðina; hún nefnist stofnanabundin mismunun (Pincus 2008).
Kynjuð félagsmótun fer fram fyrir tilstilli fjögurra helstu mótunaraðila: fjölskyldu, menntakerfis, jafningjahópa og fjölmiðla. Hver þeirra styrkir kynhlutverk með því að skapa og viðhalda viðmiðum um kynbundna hegðun. Trúarbrögð og vinnustaðir eru meðal annarra mótunaraðila. Endurtekin áhrif þeirra geta með tímanum fengið konur og karla til að telja hegðun sína náttúrulega þótt þau fylgi í raun félagslega mótuðum hlutverkum.
Fjölskyldan er fyrsti mótunaraðilinn. Fjölmargar rannsóknir sýna að foreldrar félagsmóta syni og dætur með ólíkum hætti. Almennt fá stúlkur meira svigrúm til að víkja frá því kynhlutverki sem þeim er ætlað (Coltrane og Adams 2004; Kimmel 2000; Raffaelli og Ontai 2004). Ólík félagsmótun kynjanna veitir sonum þó yfirleitt meiri forréttindi. Drengir fá til dæmis fyrr meira sjálfræði og sjálfstæði en stúlkur. Minni hömlur kunna að vera settar á klæðnað þeirra, stefnumót og útivistartíma. Synir eru einnig oft undanþegnir heimilisverkum á borð við þrif og matreiðslu sem talin eru kvenleg. Dætur eru aftur á móti bundnar af væntingum um að vera hæglátar, umhyggjusamar og hlýðnar og taka að sér stóran hluta heimilisstarfanna.
Jafnvel þegar foreldrar stefna að kynjajafnrétti kunna undirliggjandi merki um misrétti að vera til staðar. Drengir eru til dæmis beðnir um að fara út með ruslið eða vinna verk sem krefjast styrks og hörku en stúlkur um að brjóta saman þvott eða vinna verk sem krefjast snyrtimennsku og vandvirkni. Rannsóknir sýna að feður gera strangari kröfur en mæður um að börn fylgi kynjaviðmiðum og gera meiri kröfur til sona en dætra (Kimmel 2000). Þetta á við um margvísleg svið, svo sem leikfangaval, leikhætti, aga, heimilisverk og persónulegan árangur. Drengir verða því gjarnan sérstaklega næmir fyrir vanþóknun föður síns þegar þeir stunda eitthvað sem kann að teljast kvenlegt, til dæmis dans eða söng (Coltraine og Adams 2008). Félagsmótun foreldra og væntingar þeirra taka einnig mið af þjóðfélagsstétt, kynþætti og þjóðerni. Bandarískar fjölskyldur af afrískum uppruna eru til dæmis líklegri en hvítar fjölskyldur til að sýna börnum sínum jafnræðislegt hlutverkamynstur (Staples og Boulin Johnson 2004).
Þegar börn komast á skólaaldur heldur samfélagið áfram að festa kynhlutverk og staðalmyndir í sessi. Þar til nýlega flokkuðu skólar drengi og stúlkur með nokkuð afdráttarlausum hætti. Fyrsta skrefið var að aðskilja þau: Stúlkum var beint í heimilisfræði og hugvísindi en drengjum í stærðfræði og náttúruvísindi.
Rannsóknir benda til að kynjuð félagsmótun eigi sér enn stað í skólum, þótt hún kunni að vera dullegri en áður (Lips 2004). Kennarar gera sér ef til vill ekki grein fyrir að hegðun þeirra endurskapar kynbundin hegðunarmynstur. Í hvert sinn sem þeir láta nemendur raða sér í röð eða skipa sér til sætis eftir kyni kunna þeir þó að staðfesta þá hugmynd að meðhöndla eigi drengi og stúlkur á ólíkan hátt (Thorne 1993).
Allt frá leikskólastigi senda skólar stúlkum með óbeinum hætti skilaboð um að þær séu síður greindar eða mikilvægar en drengir. Rannsókn á viðbrögðum kennara við nemendum sýndi til dæmis að kennarar hrósuðu drengjum mun meira en stúlkum. Þeir gripu oftar fram í fyrir stúlkum en gáfu drengjum fleiri tækifæri til að þróa hugmyndir sínar (Sadker og Sadker 1994). Kennarar hafa jafnframt lengi komið ólíkt fram við drengi og stúlkur, bæði í félagslegum aðstæðum og námi, og þannig ýtt undir samkeppni fremur en samvinnu (Thorne 1993). Drengir fá einnig meira svigrúm til að brjóta reglur eða sýna minniháttar frávikshegðun en ætlast er til að stúlkur fylgi reglum vandlega og séu hlýðnar (Ready 2001).
Eftirlíking athafna mikilvægra annarra er fyrsta skrefið í þróun sjálfstæðrar sjálfsvitundar (Mead 1934). Líkt og fullorðnir verða börn virkir gerendur sem taka þátt í að miðla kynjaviðmiðum og framfylgja þeim gagnvart fólkinu í kringum sig. Þegar börn fylgja ekki viðeigandi kynhlutverki kunna jafningjar að gagnrýna þau, jaðarsetja eða beita öðrum neikvæðum viðurlögum. Þótt mörg slík viðurlög séu óformleg geta þau verið mjög harkaleg. Stúlka sem vill læra karate í stað dans getur til dæmis verið kölluð „strákastelpa“ og átt erfitt með að öðlast viðurkenningu bæði meðal drengja og stúlkna (Ready 2001). Einkum verða drengir fyrir miklu háði ef þeir fylgja ekki kynjaviðmiðum (Coltrane og Adams 2004; Kimmel 2000).
Fjölmiðlar eru annar mikilvægur mótunaraðili kynja. Konur gegna yfirleitt veigaminni hlutverkum í sjónvarpi og kvikmyndum og eru oft sýndar sem eiginkonur eða mæður. Þegar kona fær aðalhlutverk fellur persónan gjarnan í aðra af tveimur öfgum: Hún er ýmist vammlaus og dýrlingi lík eða illgjörn og ofurkynferðisleg (Etaugh og Bridges 2003). Sama misrétti gegnsýrir barnakvikmyndir (Smith 2008). Rannsókn á tíu tekjuhæstu bandarísku barnakvikmyndunum með G-aldursflokkun sem komu út á árunum 1991–2013 sýndi að níu af hverjum tíu persónum voru karlkyns (Smith 2008).
Sjónvarpsauglýsingar og aðrar auglýsingar styrkja einnig misrétti og kynbundnar staðalmyndir. Nær eingöngu konur birtast í auglýsingum um matreiðslu, þrif eða vörur tengdar barnagæslu (Davis 1993). Hvenær sást síðast karlmaður í aðalhlutverki í auglýsingu um uppþvottavél eða þvottaefni? Konur eru almennt sjaldnar sýndar í hlutverkum sem tengjast forystu, greind eða andlegu jafnvægi. Sérstakt áhyggjuefni er þegar konur eru sýndar á afmennskandi hátt, einkum í tónlistarmyndböndum. Jafnvel í almennum auglýsingum er þó algengt að ofbeldi og kynferðislegum skírskotunum sé blandað saman (Kilbourne 2000).
Félagsleg lagskipting og misrétti
Lagskipting er kerfi þar sem hópar fólks hafa ójafnan aðgang að grundvallargæðum samfélagsins sem jafnframt eru mikils metin. Kynbundin lagskipting á sér langa sögu í Bandaríkjunum. Í sögulegu samhengi hefur samfélagið tekið stór skref við að afnema ýmsar augljósustu birtingarmyndir kynjamisréttis, eins og tímalínan hér á eftir sýnir. Undirliggjandi áhrif yfirráða karla gegnsýra þó enn marga þætti samfélagsins.
Launamunur kynjanna
Þótt konur séu nær helmingur launafólks, eða 49,8 prósent, eru karlar miklu fleiri í ábyrgðar- og valdastöðum sem eru jafnframt gjarnan vel launaðir (U.S. Census Bureau 2010). Jafnvel þegar kona og karl gegna sambærilegri stöðu fær konan að jafnaði aðeins 81 sent fyrir hvern dal sem karlinn fær (Payscale 2020). Konur á launuðum vinnumarkaði vinna enn fremur meirihluta ólaunaðra heimilisstarfa. Á venjulegum degi verja 84 prósent kvenna tíma í umsýslu heimilisins, samanborið við 67 prósent karla (U.S. Census Bureau 2011). Þetta tvöfalda vinnuálag viðheldur undirskipaðri stöðu vinnandi kvenna innan fjölskyldunnar (Hochschild og Machung 1989).
Kynbundin lagskipting með verkaskiptingu einskorðast ekki við Bandaríkin. Í hinu sígilda riti George Murdock, Outline of World Cultures (1954), flokka öll samfélög störf eftir kyni. Mynstur sem kemur fyrir í öllum samfélögum nefnist menningarlegt algildi. Þótt kynbundin verkaskipting sé algild er nánari útfærsla hennar það ekki; sama verk er ekki alls staðar falið körlum eða alls staðar konum. Athyglisvert er þó hvernig störf eru metin eftir því kyni sem þau tengjast. Í rannsókn Murdock á verkaskiptingu 324 samfélaga víða um heim kom fram að störf sem körlum voru falin nutu nær alltaf meiri virðingar (Murdock og White 1968). Jafnvel þegar störfin voru mjög áþekk og munurinn lítill voru störf karla talin mikilvægari.
Hluta launamunar kynjanna má rekja til sérstakra hindrana sem konur mæta í starfsreynslu og möguleikum til framgangs. Móðir ungra barna er líklegri en faðir til að hverfa af vinnumarkaði um árabil eða draga úr starfshlutfalli. Konur á fertugs- og fimmtugsaldri hafa því að jafnaði minni starfsreynslu en karlar. Áhrifin sjást skýrar þegar laun kvenna sem hafa haldið óslitið áfram á vinnumarkaði eru borin saman við laun þeirra sem hafa horfið af honum. Í Bandaríkjunum eru barnlausar konur með sömu menntun og reynslu og karlar yfirleitt nær launajafnrétti við þá, þótt munurinn hverfi ekki alveg. Konur með fjölskyldu og börn fá hins vegar lægri laun: Mæðrum eru boðin 7,9 prósent lægri byrjunarlaun en konum án barna og 8,6 prósent lægri en körlum (Correll 2007).
Þessar niðurstöður benda til mismununar sem nær lengra en hegðun einstakra fyrirtækja eða stofnana. Eins og áður kom fram á mikið af þessum mun rætur í félagslegum mismununarmynstrum Bandaríkjanna og kynbundinni ábyrgð á uppeldi barna, fremur en beinni mismunun einstakra atvinnurekenda við ráðningar og launaákvarðanir. Lög og siðferðileg viðmið krefjast engu að síður að stofnanir leggi sitt af mörkum til aukins jafnréttis allra kynja.
Glerþakið
Hugmyndin um að konur komist ekki í æðstu stjórnunarstöður er kennd við glerþakið. Það er ósýnileg hindrun sem konur mæta þegar þær sækjast eftir efstu stöðum atvinnulífsins. Í upphafi árs 2021 stýrðu konur til dæmis metfjölda, eða 41, af 500 stærstu fyrirtækjum heims. Það var mikil framför frá því tuttugu árum fyrr, þegar konur stýrðu aðeins tveimur þeirra. Konurnar 41 voru þó enn aðeins átta prósent forstjóra þessara fyrirtækja (Newcomb 2020).
Hvers vegna eiga konur erfiðara með að komast í æðstu stöður fyrirtækja? Ein skýring er að í Bandaríkjunum lifi enn sú staðalmynd að konur skorti þá hörku sem þurfi við stjórn fyrirtækja eða að þær sækist helst eftir störfum með öðrum konum (Reiners 2019). Aðrar hindranir spretta af kynbundinni hlutdrægni sem tengist kynhlutverkum og móðurhlutverkinu, eins og áður var rætt.
Önnur skýring er að konur skorti leiðbeinendur, það er stjórnendur sem hafa áhuga á starfsframa þeirra, tryggja þeim aðgang að mikilvægum fundum og kynna þær fyrir rétta fólkinu til að þær nái árangri (Murrell og Blake-Beard 2017).
Konur í stjórnmálum
Stjórnmálin eru einn mikilvægasti vettvangurinn þar sem konur geta stutt aðrar konur. Líkt og í mörgum öðrum stofnunum Bandaríkjanna hafa kjörnir fulltrúar lengst af aðallega verið hvítir karlar. Þegar konur eiga ekki fulltrúa í stjórnvöldum tekur fólk sem deilir ekki sjónarhorni þeirra ákvarðanir um málefni þeirra. Kjörnum konum á Bandaríkjaþingi hefur fjölgað en hlutfallið endurspeglar enn ekki þjóðina. Árið 2018 voru til dæmis 49 prósent landsmanna karlar og 51 prósent konur, en þingmenn voru 78,8 prósent karlar og 21,2 prósent konur (Manning 2018). Konum í alríkisstjórninni hefur fjölgað með árunum, en á meðan fulltrúahlutfallið endurspeglar ekki þjóðina verður kynjamisrétti áfram til staðar í löggjöfinni.
Hreyfingar til breytinga: femínismi
Eitt þeirra undirliggjandi vandamála sem áfram bitnar á konum í Bandaríkjunum er kvenhatur, það er hatur, andúð eða fordómar gagnvart konum. Kvenhatur hefur með tímanum þróast í hugmyndafræði um að karlar séu konum fremri á öllum sviðum lífsins. Ýmsar hreyfingar hafa barist gegn þessum fordómum.
Árið 1963 gaf rithöfundurinn og femínistinn Betty Friedan út The Feminine Mystique. Þar andmælti hún þeirri hugmynd frá árunum eftir síðari heimsstyrjöld að hlutskipti kvenna væri aðeins að giftast og eignast börn. Bók Friedan vakti meðvitund margra kvenna sem voru sammála um að húsmóðurhlutverkið í úthverfunum bældi einstaklingsfrelsi þeirra og olli þeim ófullnægju. Árið 1966 voru samtökin National Organization for Women (NOW) stofnuð og mótuðu stefnu femínistahreyfingarinnar. Stefnan byggðist á markmiðsyfirlýsingu Friedan. Þar lýstu NOW því yfir að samtökin ætluðu að gera konum kleift að taka þátt á öllum sviðum bandarísks samfélags og tryggja þeim öll þau réttindi sem karlar nutu.
Femínistar efndu til mótmæla og aðgerða til að vekja athygli og knýja fram breytingar. New York Radical Women mótmæltu til dæmis við Miss America-fegurðarsamkeppnina í Atlantic City árið 1968 til að vekja athygli á því hvernig bæði keppnin og samfélagið arðrændu konur. Mótmælendur hentu táknum kúgunar kvenna, meðal annars háhæluðum skóm, hárrúllum, lífstykkjum og brjóstahöldurum, í „frelsisruslatunnu“. Fréttir lýstu mótmælunum ranglega sem „brjóstahaldarabrennu“ og var sú lýsing notuð til að gera lítið úr baráttu fyrir réttindum kvenna (Gay 2018).
Önnur mótmæli veittu konum sterkari rödd í félagslífi, stjórnmálum og afþreyingarmenningu sem karlar réðu yfir. Tímaritið Ladies Home Journal hafði um áratugaskeið mikil áhrif á konur en var nær eingöngu stjórnað og ritstýrt af körlum. Karlar skrifuðu meira að segja ráðgjafardálka og greinar um fegurð. Árið 1970 efndu mótmælendur til setuverkfalls á skrifstofum tímaritsins. Mótmælendur kröfðust þess að kona yrði ráðin aðalritstjóri, konur og höfundar sem ekki væru hvítir fengju sanngjörn laun og efnissvið ritsins yrði víkkað.
Barátta femínista snerist þó um miklu meira en mótmæli. Á áttunda áratugnum opnuðu femínistar athvörf fyrir konur sem höfðu orðið fyrir ofbeldi og náðu fram vernd þungaðra kvenna gegn mismunun á vinnumarkaði, endurbótum á nauðgunarlöggjöf, meðal annars afnámi kröfu um vitni sem staðfesti frásögn konu, að heimilisofbeldi yrði gert refsivert og fjárveitingum til skóla sem unnu gegn kynbundnum staðalmyndum. Í Roe v. Wade árið 1973 ógilti Hæstiréttur Bandaríkjanna ríkislög sem bönnuðu þungunarrof á fyrstu þremur mánuðum meðgöngu. Þungunarrof án læknisfræðilegrar nauðsynjar varð þar með lögleg læknismeðferð um allt land.
Gloria Steinem hafði brotið niður kynjahindranir til að fjalla um alvarleg málefni í blaðamennsku og orðið áberandi talskona kvenréttinda. Í starfi sínu kynntist hún Dorothy Pittman-Hughes, sem hafði stofnað fyrsta athvarf New York-borgar fyrir þolendur heimilisofbeldis og Agency for Child Development, stofnun borgarinnar um málefni barna. Saman stofnuðu þær tímaritið Ms. Magazine. Það hafnaði greinum um heimilishald og tísku en birti þess í stað efni um réttindi og valdeflingu kvenna. Ms. fjallaði um valdamiklar og farsælar konur á borð við Shirley Chisholm og Sissy Farenthold og var meðal fyrstu rita sem gerðu heimilisofbeldi, kynferðislega áreitni og líkamsímynd að umræðuefni á landsvísu (Pogrebrin 2011).
Margar framfarir í réttindum kvenna urðu vegna aukinnar þátttöku þeirra í stjórnmálum. Patsy Mink, fyrsta konan af asískum uppruna í Bandaríkjunum sem kjörin var á þing, var til dæmis meðhöfundur breytingarlaga um menntun frá 1972. IX. bálkur laganna bannar mismunun á grundvelli kyns í menntun. Mink hafði barist gegn mismunun í menntakerfinu frá unga aldri. Sem nemandi við Nebraska-háskóla mótmælti hún kynþáttaaðskilnaði í stúdentahúsnæði og hún hóf lögfræðinám eftir að læknadeild hafnaði henni vegna kyns. Líkt og Mink sóttust margar konur eftir pólitískum embættum og náðu kjöri, margar með aðstoð National Women’s Political Caucus (NWPC). Bella Abzug, Gloria Steinem, Shirley Chisholm og aðrir leiðandi femínistar stofnuðu NWPC árið 1971 til að efla þátttöku kvenna í stjórnmálaflokkum, stuðla að kjöri þeirra og safna fé fyrir kosningabaráttu þeirra.
Shirley Chisholm var sjálf í fararbroddi fyrir þátttöku kvenna í stjórnmálum. Hún var dóttir innflytjenda, lauk prófum frá Brooklyn College og Columbia-háskóla og hóf feril í menntun yngstu barna og hagsmunabaráttu. Á sjötta áratugnum gekk hún til liðs við ýmsa pólitíska aðgerðahópa, starfaði við kosningabaráttu og beitti sér fyrir umbótum í húsnæðis- og efnahagsmálum. Hún yfirgaf ein samtök þegar þau neituðu að taka konur inn í ákvarðanatöku og vann síðan að aukinni fjölbreytni kynja og kynþáttabakgrunns innan stjórnmála- og baráttusamtaka um alla New York-borg. Árið 1968 varð hún fyrsta svarta konan sem kjörin var á Bandaríkjaþing. Hún hafnaði því hljóðláta hlutverki sem nýjum þingmönnum var ætlað og tók þegar að leggja fram frumvörp og tillögur. Hún talaði gegn Víetnamstríðinu og barðist fyrir verkefnum á borð við Head Start og skólamáltíðakerfi landsins. Síðarnefnda verkefnið varð að lögum eftir að Chisholm leiddi tilraun til að hnekkja neitunarvaldi forsetans. Árið 1972 bauð hún sig fram til forseta í tímamótaframboði og er talin hafa rutt brautina fyrir aðrar konur, einkum konur af kynþáttaminnihlutum, til pólitískra og félagslegra áhrifa (Emmrich 2019).
Fræðileg sjónarhorn á kyngervi
Félagsfræðikenningar hjálpa félagsfræðingum að móta rannsóknarspurningar og túlka gögn. Félagsfræðingur sem rannsakar hvers vegna stúlkur á miðstigi eru líklegri en drengir til að dragast aftur úr námsviðmiðum í stærðfræði og náttúruvísindum gæti til dæmis byggt rannsókn sína á femínísku sjónarhorni. Annar fræðimaður gæti beitt átakakenningu til að rannsaka hvers vegna hlutfall kvenna í pólitískum embættum er lágt. Fræðimaður í táknrænni samskiptahyggju gæti síðan kannað hvernig tákn kvenleika og pólitísks valds verka saman og hafa áhrif á hvernig karlkyns þingmenn koma fram við þingkonur á fundum.
Formgerðarvirknihyggja
Formgerðarvirknihyggja var eitt áhrifamesta sjónarhorn félagsfræðirannsókna á tuttugustu öld og hafði mikil áhrif á rannsóknir í félagsvísindum, þar á meðal kynjafræði. Þar sem fjölskyldan er talin ein mikilvægasta eining samfélagsins skipa hugmyndir um kynhlutverk innan hjónabands stóran sess í þessu sjónarhorni.
Virknihyggjufólk heldur því fram að kynhlutverk hafi mótast löngu fyrir iðnvæðingu. Karlar sinntu þá yfirleitt verkefnum utan heimilisins, svo sem veiðum, en konur báru ábyrgð á heimilisstörfum og verkefnum í næsta nágrenni. Hlutverkin voru talin hafa virkni vegna þess að meðganga og brjóstagjöf takmörkuðu oft möguleika kvenna á að yfirgefa heimilið um langan tíma. Eftir að hlutverkin festust í sessi gengu þau milli kynslóða vegna þess að þau voru talin halda fjölskyldukerfinu gangandi með skilvirkum hætti.
Þegar félags- og efnahagsaðstæður í Bandaríkjunum breyttust í síðari heimsstyrjöld breyttist fjölskyldugerðin einnig. Margar konur þurftu að taka að sér fyrirvinnuhlutverk, eins konar nútímahlutverk veiðara og safnara, samhliða heimilisstörfum til að stuðla að stöðugleika í samfélagi sem tók örum breytingum. Þegar karlar sneru heim úr stríðinu og vildu endurheimta störf sín komst samfélagið aftur úr jafnvægi vegna þess að margar konur vildu ekki afsala sér launuðum störfum (Hawke 2007).
Átakakenning
Samkvæmt átakakenningu er samfélagið vettvangur baráttu félagslegra hópa, til dæmis kvenna og karla, um yfirráð og takmarkaðar auðlindir. Þegar kyn er skoðað frá þessu sjónarhorni má líta á karla sem ráðandi hóp og konur sem undirskipaðan hóp. Átakakenning gerir ráð fyrir að félagsleg vandamál verði til þegar ráðandi hópar arðræna eða kúga undirskipaða hópa. Dæmi eru kosningaréttarhreyfing kvenna og deilur um rétt kvenna til að ráða eigin æxlun. Konur eiga erfitt með að brjótast undan yfirráðum karla vegna þess að fólk úr ráðandi hópnum mótar reglur samfélagsins um árangur og tækifæri (Farrington og Chertok 1993).
Þýski félagsfræðingurinn Friedrich Engels rannsakaði fjölskyldugerð og kynhlutverk. Hann taldi sama samband eigenda og verkafólks og sjá mætti á vinnumarkaði birtast einnig á heimilinu, þar sem konur gegndu hlutverki öreigastéttarinnar. Ástæðan væri að konur væru háðar körlum um afkomu sína, einkum þegar þær reiddu sig alfarið á maka sinn um fjárhagslegt viðurværi. Nútímafræðafólk sem vinnur út frá átakakenningu telur að með launatekjum geti konur öðlast meira vald innan fjölskyldunnar og skapað lýðræðislegra fyrirkomulag á heimilinu. Þær kunna þó enn að bera meginþunga heimilisstarfanna, eins og áður kom fram (Rismanand og Johnson-Sumerford 1998).
Femínísk kenning
Femínísk kenning er afbrigði átakakenningar sem rannsakar kynbundið misrétti. Hún beitir átakasjónarhorni til að skoða hvernig kynhlutverkum og ójöfnuði er viðhaldið. Róttækur femínismi beinir sérstaklega sjónum að hlutverki fjölskyldunnar í að viðhalda yfirráðum karla. Í feðraveldissamfélögum er framlag karla talið verðmætara en framlag kvenna. Sjónarhorn og fyrirkomulag feðraveldisins eru útbreidd og sjálfgefin. Sjónarmið kvenna eru því gjarnan þögguð eða jaðarsett uns þau eru gerð ótrúverðug eða talin ógild.
Rannsókn Sanday á Minangkabau-fólkinu í Indónesíu (2004) sýndi að í samfélögum sem sumir telja mæðraveldi, þar sem konur eru ráðandi hópur, vinna konur og karlar frekar saman en í samkeppni óháð því hvort starfið teldist kvenlegt samkvæmt bandarískum viðmiðum. Karlar í þessari samfélagsgerð upplifa þó ekki þá klofnu vitund sem konur í nútíma Bandaríkjunum glíma við (Sanday 2004).
Táknræn samskiptahyggja
Táknbundin samskiptahyggja leitast við að skilja hegðun fólks með því að greina lykilhlutverk tákna í samskiptum. Það á vel við um umræðu um karlmennsku og kvenleika. Ímyndaðu þér að þú farir í banka til að sækja um lítið lán vegna náms, húsnæðis eða smáfyrirtækis. Ef lánaráðgjafinn er karl gætirðu rökstutt umsóknina með tölulegum staðreyndum sem sýna hæfi þitt og höfðað þannig til greiningarhæfni sem tengd er karlmennsku. Ef lánaráðgjafinn er kona gætirðu frekar höfðað til tilfinninga með því að lýsa góðum ásetningi þínum og reynt þannig að höfða til umhyggju sem tengd er kvenleika.
Merking tákna er félagslega mótuð en ekki náttúruleg og hún er breytileg en ekki föst. Við hegðum okkur því gagnvart táknum samkvæmt þeirri merkingu sem þeim er gefin hverju sinni. Enska orðið gay merkti til dæmis áður „glaðvær“, en á sjöunda áratugnum varð „samkynhneigður“ aðalmerking þess. Á breytingaskeiðinu gat það einnig merkt „kærulaus“ eða „skær og áberandi“ (Oxford American Dictionary 2010). Þegar orðið gay vísaði til manneskju hafði það fremur neikvæða merkingu fyrir fimmtíu árum en hefur síðan fengið hlutlausari og jafnvel jákvæðari blæ. Þegar fólk vinnur verkefni eða sýnir eiginleika samkvæmt því kynhlutverki sem því er ætlað er sagt að það framkvæmi kyngervi. Hugmyndin byggist á rannsóknum West og Zimmerman (1987). Þau halda því fram að við séum alltaf að „framkvæma kyngervi“, hvort sem við tjáum karlmennsku eða kvenleika. Kyngervi er því ekki það sem við erum heldur eitthvað sem við framkvæmum.
Með öðrum orðum eru bæði kyngervi og kynverund félagslega mótuð. Félagsleg mótun kynverundar vísar til þess hvernig félagslegar skilgreiningar á menningarlega viðeigandi kynbundinni hegðun móta sýn fólks á kynverund og upplifun þess af henni. Þetta stangast skýrt á við kenningar um kyn, kyngervi og kynverund sem rekja ólíka hegðun fólks eftir kyni til líffræðilegrar nauðhyggju, það er þeirrar trúar að fólk hagi sér á ólíkan hátt vegna líffræðilegs munar.