Section Summary

Samantekt kafla

21.1 Fjöldahegðun

Fjöldahegðun er óstofnanabundin starfsemi sem nokkrir eða margir taka þátt í af fúsum og frjálsum vilja. Hún tekur þrenns konar myndir: mannþyrpingar, fjölda og almenning. Þrjár meginkenningar skýra fjöldahegðun. Fyrst er kenningin um sjálfsprottin viðmið, sem leggur áherslu á mikilvægi félagslegra viðmiða í hegðun mannþyrpinga. Næst er virðisaukakenningin, virknihyggjukenning sem heldur því fram að nokkur skilyrði þurfi að vera fyrir hendi svo fjöldahegðun geti átt sér stað. Samkomusjónarhornið beinir loks athyglinni að sameiginlegum aðgerðum fremur en fjöldahegðun og skoðar hvernig mannþyrpingar hegða sér, hvernig samkomur myndast og þróast og hvaða form þær taka.

21.2 Félagslegar hreyfingar

Félagslegar hreyfingar eru markvisst skipulagðir hópar sem vinna að breytingum, koma sjónarmiðum fólks sem annars hefur enga pólitíska rödd á framfæri eða sameinast um annan sameiginlegan tilgang. Samspil félagslegra hreyfinga við umhverfisbreytingar, tækninýjungar og aðra ytri þætti leiðir til samfélagsbreytinga. Ótal kveikjur geta komið félagslegum hreyfingum af stað og fólk tekur þátt af margvíslegum ástæðum. Félagsfræðingar skoða ástæður þess að félagslegar hreyfingar verða til, skjóta rótum og ná að lokum árangri eða mistakast, bæði á makró- og míkróstigi.

21.3 Samfélagsbreytingar

Orsakir samfélagsbreytinga eru margar og margvíslegar. Félagsvísindafólk greinir gjarnan fjóra algenga orsakavalda: tækni, félagslegar stofnanir, mannfjölda og umhverfi. Allir fjórir þættirnir geta haft áhrif á það hvenær og hvernig samfélag breytist. Þeir tengjast auk þess innbyrðis: breyting á einum þætti getur leitt til breytinga á öllum hinum. Nútímavæðing er algeng afleiðing samfélagsbreytinga. Hún er ferli aukinnar aðgreiningar og sérhæfingar innan samfélags, einkum í iðnaði þess og innviðum. Veruleg gagnrýni hefur þó beinst að þeirri forsendu að nútímavæddari samfélög séu betri og því vesturmiðaða sjónarmiði að öll jaðar- og hálfjaðarríki eigi að stefna að því að líkjast Norður-Ameríku og Vestur-Evrópu.