3.5 Gengi gjaldmiðla
3.5 Gengi gjaldmiðla
Markmið kaflans
Að loknum þessum kafla átt þú að geta:
Staðgengi
Gengi segir til um verð eins gjaldmiðils í öðrum gjaldmiðli. Ferðamaður frá Bandaríkjunum þarf til dæmis mexíkóska pesóa til að greiða fyrir mat, gistingu og annan kostnað í Mexíkó. Ef einn pesói kostar 0,0625 dollara þarf 625 dollara til að kaupa 10.000 pesóa.
Einn pesói kostar í þessu dæmi 6,25 sent. Gengið er gjarnan skráð þannig:
MXN er alþjóðlegur gjaldmiðilskóði mexíkóska pesóans og USD kóði Bandaríkjadals. Skráningin sýnir á hvaða verði skipta má einum gjaldmiðli fyrir annan. Þegar gengið á við viðskipti sem fara fram þegar í stað nefnist það staðgengi.
Þegar verð pesóans í dollurum er þekkt má reikna verð dollars í pesóum. Þá er báðum hliðum jöfnunnar deilt með 0,0625, verði eins pesóa:
Sá sem skiptir pesóum í dollara notar pesóana til að kaupa dollara. Samkvæmt niðurstöðunni hér að framan kostar hver Bandaríkjadalur 16 pesóa.
Styrking gjaldmiðils
Verð gjaldmiðla breytist með tímanum, rétt eins og annað markaðsverð. Gjaldmiðill styrkist þegar hærra verð þarf að greiða fyrir hann en áður.
Gefi bankinn síðar upp gengið MXN 1 = USD 0.0800 kostar hver pesói nú 0,0800 dollara í stað 0,0625 dollara. Verð pesóans í dollurum hefur hækkað og pesóinn því styrkst.
Gengi mótast af framboði og eftirspurn á sama hátt og annað markaðsverð. Pesóinn styrkist ef eftirspurn eftir honum eykst eða framboð hans minnkar.
Veiking gjaldmiðils
Gjaldmiðill getur einnig veikst. Við gengið MXN 1 = USD 0.0500 kostar hver pesói aðeins 0,0500 dollara. Færri dollara þarf þá til að kaupa pesóa en áður. Pesóinn hefur veikst vegna minni eftirspurnar, aukins framboðs eða hvors tveggja.
Gengi eins gjaldmiðils er ávallt skráð gagnvart öðrum. Veikist annar þeirra styrkist hinn því samkvæmt skilgreiningu. Kosti einn pesói 0,0500 dollara má reikna verð dollars í pesóum þannig:
Einn Bandaríkjadalur kostar samkvæmt útreikningnum 20 mexíkóska pesóa.
Gengisáhætta
Alþjóðaviðskipti skapa gengisáhættu vegna þess að breytingar á gengi geta haft margvísleg áhrif á rekstur. Viðskiptaáhætta felst í því að virði væntra greiðslna eða útgjalda breytist áður en viðskiptin eru gerð upp. Mexíkóskt leirvörufyrirtæki sem selur bandarískum kaupanda vörur fyrir 20.000 dollara þarf til dæmis að skipta greiðslunni í pesóa til að greiða laun og annan kostnað. Við gengið MXN 16 = USD 1 fær fyrirtækið 320.000 pesóa, en 400.000 pesóa við gengið MXN 20 = USD 1. Veikist pesóinn gagnvart dollar fæst því hærri fjárhæð í pesóum fyrir sömu dollaragreiðslu. Styrkist pesóinn fæst lægri fjárhæð.
Fyrirtæki með eignir eða starfsemi erlendis búa einnig við umreikningsáhættu. Reikningsskil eru sett fram í einum gjaldmiðli og gengisbreytingar geta því breytt skráðu virði erlendra liða þegar þeir eru umreiknaðir. Umreikningsáhætta er þannig bókhaldsleg áhætta.
Efnahagsleg gengisáhætta felst í áhrifum gengisbreytinga á eftirspurn, viðskiptavinahóp og sölu fyrirtækis. Ferðamenn geta til dæmis valið milli dvalarstaða í Bandaríkjunum og Mexíkó. Styrkist dollarinn fá Bandaríkjamenn fleiri pesóa fyrir hvern dollar og kaupmáttur þeirra í Mexíkó eykst. Um leið veikist pesóinn og Mexíkóar fá færri dollara fyrir tekjur sínar. Hótelherbergi í Colorado sem kostar 200 dollara á nótt verður þá dýrara í pesóum. Fleiri Mexíkóar kunna því að ferðast innanlands og færri til Bandaríkjanna.
Efnahagsleg gengisáhætta nær einnig til fyrirtækja sem telja sig ekki stunda alþjóðaviðskipti. Þegar dollarinn styrkist getur mexíkóskum gestum á skíðahóteli í Colorado fækkað. Bandarískir gestir þess kunna jafnframt að velja dvalarstað í Mexíkó, þar sem sterkari dollar veitir þeim meiri kaupmátt.