55 Fjárhagsyfirlit

5.3 Tengsl efnahagsreiknings og rekstrarreiknings

Hæfniviðmið

Að þessum hluta loknum ættir þú að geta:

Greina tengda liði milli efnahagsreiknings og rekstrarreiknings.
Greina muninn á gjöldum og skuldum.

Hreinn hagnaður og óráðstafað eigið fé

Fjárhagsyfirlitin tengjast innbyrðis og því þarf að semja þau í ákveðinni röð. Rekstrarreikningurinn kemur fyrst, enda þarf hreinan hagnað eða tap til að ljúka efnahagsreikningnum. Við lok reikningstímabils er tímabundnum tekju- og gjaldareikningum lokað yfir á rekstrarniðurstöðureikning. Staða hans, hreinn hagnaður eða hreint tap, er síðan færð á óráðstafað eigið fé.

Óráðstafað eigið fé sýnir uppsafnaðan hagnað fyrirtækisins frá stofnun að frádregnum greiddum arði. Hreinn hagnaður rekstrarreikningsins hækkar því óráðstafað eigið fé í efnahagsreikningi. Reikningurinn er jafnframt mikilvægur liður í eiginfjáryfirliti hluthafa, sem fjallað verður um síðar í kaflanum.

Á mynd 5.10 sést að hreinn hagnaður yfirstandandi árs, 35.000 Bandaríkjadalir, bætist við upphafsstöðu óráðstafaðs eigin fjár, 15.000 Bandaríkjadali. Lokastaðan er þó aðeins 20.000 Bandaríkjadalir en ekki 50.000, því einnig þarf að taka tillit til arðgreiðslna ársins.

Yfirlit um óráðstafað eigið fé skýrir breytinguna. Á fyrra ári var upphafsstaðan 10.000 Bandaríkjadalir. Hreinn hagnaður nam 30.000 en 25.000 voru greiddir í arð, svo lokastaðan varð 15.000. Sú fjárhæð varð upphafsstaða yfirstandandi árs. Þá nam hreinn hagnaður 35.000 og greiddur arður 30.000; óráðstafað eigið fé hækkaði því um 5.000 Bandaríkjadali og varð 20.000 í árslok.

Yfirlit um óráðstafað eigið fé Clear Lake Sporting Goods sem sýnir upphafsstöðu, hreinan hagnað, greiddan arð og lokastöðu óráðstafaðs eigin fjár. — **Mynd 5.10.** Yfirlit um óráðstafað eigið fé Clear Lake Sporting Goods fyrir tvö ár.

Þannig má rekja upplýsingarnar frá rekstrarreikningi til yfirlits um óráðstafað eigið fé og þaðan í efnahagsreikning. Hreinn hagnaður ársins kemur inn í yfirlitið á mynd 5.10, þar sem arður er dreginn frá. Lokastaða óráðstafaðs eigin fjár færist síðan í efnahagsreikninginn. Mynd 5.11 sýnir allt upplýsingaflæðið.

Mynd sem sýnir hvernig hreinn hagnaður færist úr rekstrarreikningi yfir í yfirlit um óráðstafað eigið fé og síðan yfir í efnahagsreikning Clear Lake Sporting Goods. — **Mynd 5.11.** Upplýsingaflæði milli rekstrarreiknings, yfirlits um óráðstafað eigið fé og efnahagsreiknings.

Gjöld annars vegar og skuldir hins vegar

Annað mikilvægt samband yfirlitanna er munurinn á gjaldi og skuld. Þessum hugtökum er stundum ruglað saman, en þau lýsa ólíkum þáttum sömu viðskipta: gjaldið kemur fram í rekstrarreikningi en ógreidd fjárhæð kann að mynda skuld í efnahagsreikningi.

Clear Lake Sporting Goods notaði rafmagn og gas fyrir 1.500 Bandaríkjadali á tímabilinu. Veitugjaldið tilheyrir því tímabili og er fært í rekstrarreikning, jafnvel þótt reikningur veitufyrirtækisins berist ekki fyrr en í næsta mánuði. Færsla gjaldsins segir ein og sér hvorki að handbært fé hafi þegar verið greitt né að gjaldið og skuldin séu sami reikningsliður.

Tvíhliða bókhald krefst þess að debet og kredit hverrar færslu séu jafnhá. Þegar Clear Lake færir 1.500 Bandaríkjadala veitugjald þarf því mótfærslu. Þar sem þjónustan var keypt á reikning hækka viðskiptaskuldir um sömu fjárhæð. Við gjalddaga er önnur færsla gerð: viðskiptaskuldir lækka og handbært fé minnkar. Veitugjaldið er þannig gjald í rekstrarreikningi, en viðskiptaskuldin er skammtímaskuld í efnahagsreikningi. Gjaldið leiðir til skuldarinnar án þess að vera sami liður, eins og mynd 5.12 sýnir.

Mynd sem sýnir tengsl veitugjalda í rekstrarreikningi og viðskiptaskulda í efnahagsreikningi þegar reikningur er móttekinn og síðar greiddur. — **Mynd 5.12.** Tengsl veitugjalda í rekstrarreikningi og viðskiptaskulda í efnahagsreikningi.