7.12.2 Umbreytingar á annars stigs föllum
7.12.2 Umbreytingar á annars stigs föllum
Verkefni
Notaðu grafteikniverkfæri eða aðra tækni utan námskeiðsins. Teiknaðu grunnfallið og prófaðu síðan breytingarnar í spurningum 1-7. Skráðu það sem þú tekur eftir eða veltir fyrir þér við hverja breytingu; skissaðu gröf ef það hjálpar.
1. Bættu mismunandi fastaliðum við , til dæmis , og .
Lausn
Berðu saman við þetta svar: Þegar fastaliðnum er breytt færist grafið upp ef fastaliðurinn er jákvæður og niður ef hann er neikvæður. Fastaliðurinn hliðrar grafinu lóðrétt en breytir ekki heildarlögun þess.
2. Margfaldaðu með mismunandi jákvæðum stuðlum stærri en 1, til dæmis og .
Lausn
Berðu saman við þetta svar: Jákvæðir stuðlar stærri en 1 breyta lögun grafsins. Grafið verður brattara þegar stuðullinn er stærri. Stuðullinn ákvarðar hve mikil lóðrétt teygja verður á grafinu.
3. Margfaldaðu með mismunandi neikvæðum stuðlum sem eru minni en eða jafnir −1, til dæmis og .
Lausn
Berðu saman við þetta svar: Neikvæður stuðull speglar grafið um -ásinn þannig að fleygboginn opnast niður í stað þess að opnast upp.
4. Margfaldaðu með mismunandi stuðlum á milli −1 og 1, til dæmis og .
Lausn
Berðu saman við þetta svar: Stuðlar á milli −1 og 1 breyta bæði opnun og stefnu grafsins. Þegar stuðullinn færist frá 1 í átt að 0 verður grafið grynnra og breiðara; það er lóðrétt samþjöppun. Þegar stuðullinn er 0 verður grafið lárétt lína. Þegar stuðullinn færist frá −1 í átt að 0 gerist sams konar lóðrétt samþjöppun, en grafið byrjar á því að opnast niður.
5. Bættu mismunandi föstum við áður en liðurinn er hafinn í annað veldi, til dæmis , og .
Lausn
Berðu saman við þetta svar: Þegar fasta er bætt við í færist grafið lárétt til vinstri. Þegar fasti er dreginn frá í færist grafið lárétt til hægri.
6. Margfaldaðu með mismunandi jákvæðum stuðlum stærri en 1, til dæmis og .
Lausn
Berðu saman við þetta svar: Jákvæðir stuðlar stærri en 1 inni í sviganum breyta lögun grafsins. Grafið verður mjórra þegar stuðullinn er stærri og minna mjótt þegar stuðullinn er minni.
7. Margfaldaðu með mismunandi jákvæðum stuðlum á milli 0 og 1, til dæmis og .
Lausn
Berðu saman við þetta svar: Jákvæðir stuðlar á milli 0 og 1 inni í sviganum breyta lögun grafsins. Grafið verður breiðara eftir því sem stuðullinn nálgast núll.
Fyrir annars stigs föll er grunnfallið . Breytingar eins og þær sem þú prófaðir í spurningum 1-7 kallast umbreytingar.
Viltu prófa meira?
Dýpkun
Skoðaðu gröf þriggja annars stigs falla.

Hvað getur þú sagt um stuðulinn við í stæðunni sem skilgreinir , svarta grafið efst?
Lausn
Berðu saman við þetta svar: Stuðullinn er jákvæður, því graf opnast upp.
Hvað getur þú sagt um stuðulinn við í stæðunni sem skilgreinir , bláa grafið í miðjunni?
Lausn
Berðu saman við þetta svar: Stuðullinn er jákvæður, því graf opnast upp.
Eða: Stuðullinn er minni en stuðullinn fyrir graf en samt stærri en 0, því graf er breiðara.
Hvað getur þú sagt um stuðulinn við í stæðunni sem skilgreinir , gula grafið neðst?
Lausn
Berðu saman við þetta svar: Stuðullinn er neikvæður, því graf opnast niður.
Eða: Tölugildi stuðulsins fyrir er minna en tölugildi stuðlanna fyrir bæði og , því graf er breiðara.
Hvernig bera föllin sig saman hvert við annað?
Lausn
Berðu saman við þetta svar: Ekki er hægt að ákvarða stuðlana nákvæmlega án þess að þekkja hnit einhverra punkta á gröfunum. Stuðull annars stigs liðarins í er stærri en í , því graf er mjórra og vex því hraðar. Tölugildi stuðulsins í er minna en í , því graf er breiðara og vex ekki jafn hratt.
Sjálfspróf
Hvernig fæst graf úr grafinu fyrir ?
- A. Til vinstri um 4
- B. Til hægri um 4
- C. Niður um 4
- D. Upp um 4
Viðbótarefni
Að teikna gröf annars stigs falla með umbreytingum
Graf annars stigs falls á forminu f(x)=x2+k með lóðréttri hliðrun
Graf fæst með því að hliðra grafinu fyrir lóðrétt um einingar.
- Ef er fleygboganum hliðrað upp um einingar.
- Ef er fleygboganum hliðrað niður um einingar.

Á myndinni er grunnfallið teiknað með blárri, heilli línu.
- Fleygboginn sem hefur verið hliðrað upp um 3 einingar táknar , því og (appelsínugult, brotið graf).
- Fleygboginn sem hefur verið hliðrað niður um 2 einingar táknar , því og (grænt, punktalínu-graf).
Graf annars stigs falls á forminu f(x)=(x−h)2 með láréttri hliðrun
Graf fæst með því að hliðra grafinu fyrir lárétt um einingar.
- Ef er fleygboganum hliðrað til hægri um einingar.
- Ef er fleygboganum hliðrað til vinstri um einingar.

Aftur er grunnfallið teiknað með blárri, heilli línu.
- Fleygboginn sem hefur verið hliðrað til hægri um 3 einingar táknar , því og (appelsínugult, brotið graf).
- Fleygboginn sem hefur verið hliðrað til vinstri um 2 einingar táknar , því og (grænt, punktalínu-graf).
Graf annars stigs falls á forminu f(x)=ax2
Stuðullinn í fallinu hefur áhrif á graf með því að teygja það eða samþjappa því.
- Ef verður graf breiðara en graf .
- Ef verður graf mjórra en graf .

Aftur er grunnfallið teiknað með blárri, heilli línu.
- Fleygboginn sem hefur verið lóðrétt samþjappaður með kvarðaþættinum táknar , því og (grænt, punktalínu-graf).
- Fleygboginn sem hefur verið lóðrétt teygður með kvarðaþættinum 3 táknar , því og (appelsínugult, brotið graf).
Graf annars stigs falls á forminu f(x)=(bx)2
Stuðullinn í fallinu hefur áhrif á graf með því að teygja það eða samþjappa því.
- Ef virðist graf breiðara en graf .
- Ef virðist graf mjórra en graf .

Aftur er grunnfallið teiknað með blárri, heilli línu.
- Fleygboginn sem hefur verið lárétt samþjappaður með kvarðaþættinum 3 táknar , því og (appelsínugult, brotið graf).
- Fleygboginn sem hefur verið lárétt teygður með kvarðaþættinum táknar , því og (grænt, punktalínu-graf).
Reyndu þetta
Að teikna gröf annars stigs falla með umbreytingum
Hvernig breytist graf frá grafinu fyrir ?
Lausn
Svona má ákvarða hliðranir á gröfum: Fallið er grunnfall annars stigs falla. Í er 3 bætt við , þannig að grafið hliðrast upp um 3 einingar. Hliðrunin er lóðrétt vegna þess að talan 3 bætist við úttak -fallsins.