11.5 Kynþáttur og þjóðerni í Bandaríkjunum

11.5Kynþáttur og þjóðerni í Bandaríkjunum

Þegar landnemar komu til Nýja heimsins fundu þeir land sem þurfti ekki að „uppgötva“, því þar bjó fólk fyrir. Fyrsta bylgja innflytjenda kom frá Vestur-Evrópu. Síðar komu flestir þeirra sem fluttust til Norður-Ameríku fyrst frá Norður-Evrópu, síðan Austur-Evrópu og loks Rómönsku Ameríku og Asíu. Ekki má heldur gleyma nauðungarflutningum þrælaðs fólks frá Afríku. Flestir þessara hópa voru um tíma sviptir réttindum og settir neðst í samfélagsstigann áður en sumum þeirra tókst að bæta félagslega stöðu sína. Árangur þeirra sem komust til betri félagslegrar stöðu á sinn þátt í því að Bandaríkin eru enn „draumaland“ milljóna manna í öðrum löndum. Á hverju ári koma þangað mörg þúsund manns, þar á meðal börn, bæði með og án löglegra dvalarheimilda. Flestir Bandaríkjamenn taka nýjum innflytjendum vel og styðja þá heilshugar. DREAM-lagafrumvarpið (Development, Relief, and Education for Alien Minors), sem fyrst var lagt fram árið 2001, myndi til dæmis skapa leið að varanlegri löglegri stöðu fyrir innflytjendur án dvalarheimildar sem komu til Bandaríkjanna sem börn. Á sama hátt veitir DACA-úrræðið (Deferred Action for Childhood Arrivals), sem tók gildi árið 2012, ungu fólki án dvalarheimildar atvinnuleyfi og vernd gegn brottvísun (Georgetown Law 2021). Bandarískt samfélag er nú fjölmenningarlegt, fjölkynþáttalegt og fjölþjóðernislegt og íbúarnir eiga uppruna sinn í fjölmörgum löndum.

Til að skýra hugtökin í töflunni skal tekið fram að bandaríska manntalsskrifstofan skilgreinir kynþáttahópana á eftirfarandi hátt:

• Hvítt fólk – Fólk sem á uppruna sinn að rekja til einhverrar af upprunalegum þjóðum Evrópu, Mið-Austurlanda eða Norður-Afríku.
• Svart fólk eða fólk af afrísk-amerískum uppruna – Fólk sem á uppruna sinn að rekja til einhverra svartra kynþáttahópa Afríku.
• Frumbyggjar Ameríku eða frumbyggjar Alaska – Fólk sem á uppruna sinn að rekja til einhverrar af upprunalegum þjóðum Norður- og Suður-Ameríku, þar á meðal Mið-Ameríku, og viðheldur tengslum við ættbálk eða samfélag.
• Fólk af asískum uppruna – Fólk sem á uppruna sinn að rekja til einhverrar af upprunalegum þjóðum Austur-Asíu, Suðaustur-Asíu eða indverska undirálfunnar, til dæmis Kambódíu, Kína, Indlands, Japans, Kóreu, Malasíu, Pakistans, Filippseyja, Taílands eða Víetnams.
• Frumbyggjar Hawaii eða annarra Kyrrahafseyja – Fólk sem á uppruna sinn að rekja til einhverrar af upprunalegum þjóðum Hawaii, Gvam, Samóa eða annarra Kyrrahafseyja.

Upplýsingar um kynþátt eru nauðsynlegar fyrir mörg alríkisverkefni og skipta miklu við stefnumótun, einkum um borgararéttindi og kynþáttaréttlæti. Ríkin nota gögnin til að uppfylla lagakröfur um endurskiptingu kjördæma. Gögn um kynþátt eru einnig notuð til að stuðla að jöfnum atvinnutækifærum og meta kynþáttabundinn mun á heilsu og umhverfisáhættu. Notkun gagnanna sýnir hversu vel samfélagið viðurkennir fjölmenningarlegan veruleika sinn. Hinar mörgu birtingarmyndir fjölmenningar hafa verulegar pólitískar afleiðingar. Í hlutunum hér á eftir er lýst hvernig nokkrir hópar urðu hluti af bandarísku samfélagi, saga samskipta þeirra við aðra hópa rakin og núverandi staða hvers hóps metin.

Frumbyggjar Ameríku

Frumbyggjar Ameríku eru frumbyggjaþjóðir og mynda eina hópinn í Bandaríkjunum sem á ekki rætur að rekja til innflytjenda. Samkvæmt Þjóðarráði frumbyggja Ameríku nær hugtakið til „alls frumbyggjafólks Bandaríkjanna og bandarískra umráðasvæða (það er frumbyggja meginlandsins, Alaska og Hawaii, Chamorro-fólks og Samóa), auk fólks af fyrstu þjóðum Kanada og úr samfélögum frumbyggja Mexíkó og Mið- og Suður-Ameríku sem býr í Bandaríkjunum“ (NCAI 2020, bls. 11). Frumbyggjar Ameríku skiptu eitt sinn milljónum, en árið 2010 voru þeir aðeins 0,9 prósent íbúa Bandaríkjanna; sjá töfluna hér að framan (U.S. Census 2010). Nú skilgreina um 2,9 milljónir manna sig eingöngu sem frumbyggja Ameríku og 2,3 milljónir til viðbótar sem bæði frumbyggja Ameríku og fólk af öðrum þjóðernisuppruna (Norris, Vines og Hoeffel 2012).

Saga samskipta milli hópa

Menning frumbyggja Ameríku fyrir landnám Evrópubúa nefnist forkólumbísk, sem merkir að hún er frá tíma fyrir komu Kristófers Kólumbusar árið 1492. Kólumbus taldi ranglega að hann hefði komið til Austur-Indía og nefndi frumbyggjana því „Indíána“. Nafnið hefur haldist í aldaraðir þótt það byggist á landfræðilegum misskilningi og sameini hundruð fullvalda ættbálkaþjóða undir einu heiti (NCAI 2020).

Saga samskipta evrópskra landnema og frumbyggja Ameríku er hrottaleg. Eins og fjallað var um í kaflanum um þjóðarmorð varð landnám Evrópubúa í Ameríku til þess að frumbyggjum var nær tortímt. Skortur þeirra á ónæmi gegn evrópskum sjúkdómum olli flestum dauðsföllum, en bein ill meðferð og fjöldamorð Evrópubúa á frumbyggjum höfðu einnig hrikalegar afleiðingar.

Spænskir landnemar komu fyrstir og franskir, enskir og hollenskir landnemar fylgdu í kjölfarið. Evrópubúarnir lögðu undir sig það land sem þeir ásældust og færðu sig nær hindrunarlaust yfir álfuna. Ef frumbyggjar reyndu að halda yfirráðum yfir landi sínu ráku Evrópubúar þá á brott með öflugri vopnum. Landnám Evrópubúa í Ameríku var í raun landvinningur. Fræðimaður hefur bent á að frumbyggjar Ameríku séu eini minnihlutahópurinn í Bandaríkjunum sem hafi verið undirokaður af ráðandi hópi eingöngu með landvinningum (Marger 1993).

Eftir stofnun Bandaríkjanna var mismunun gegn frumbyggjum lögfest og felld inn í samfélagsgerðina með lagabálkum sem áttu að undiroka þá og koma í veg fyrir að þeir öðluðust völd. Meðal áhrifamestu laganna voru þessi:

• Lögin um brottflutning frumbyggja frá 1830 neyddu alla ættbálka austan Mississippi-fljóts til að flytjast á landsvæði vestan fljótsins.
• Fjárveitingarlögin um málefni frumbyggja fjármögnuðu frekari brottflutninga og kváðu á um að engan ættbálk mætti viðurkenna sem sjálfstæða þjóð, ættbálk eða valdhafa sem bandarísk stjórnvöld þyrftu að gera samninga við. Þannig varð stjórnvöldum enn auðveldara að taka það land sem þau ásældust.
• Dawes-lögin frá 1887 sneru við þeirri stefnu að einangra frumbyggja á verndarsvæðum. Þess í stað voru þeir neyddir á einstakar landspildur innan um hvíta landnema, sem dró úr getu þeirra til að beita sér sem hópur.

Enn frekar var grafið undan menningu frumbyggja með stofnun heimavistarskóla undir lok nítjándu aldar. Skólarnir voru reknir bæði af kristnum trúboðum og bandarískum stjórnvöldum og yfirlýst markmið þeirra var að „siðmennta“ börn frumbyggja og samlaga þau að hvítu samfélagi. Skólarnir voru fjarri verndarsvæðum til að tryggja að börnin væru aðskilin frá fjölskyldum sínum og menningu. Börnin voru neydd til að klippa hárið, tala ensku og iðka kristna trú. Líkamlegt og kynferðislegt ofbeldi var útbreitt áratugum saman; það var ekki fyrr en árið 1987 sem Skrifstofa málefna frumbyggja setti reglur um viðbrögð við kynferðisofbeldi í heimavistarskólum. Sumir fræðimenn telja að margir þeirra erfiðleika sem frumbyggjar Ameríku glíma við í dag megi rekja til nær heillar aldar illrar meðferðar í þessum skólum.

Núverandi staða

Eyðing menningar frumbyggja hélt áfram fram á sjöunda áratug tuttugustu aldar, en þá gátu frumbyggjar tekið þátt í borgararéttindahreyfingunni og notið ávinnings af henni. Lögin um borgararéttindi frumbyggja frá 1968 tryggðu ættbálkum flest þau réttindi sem réttindaskrá bandarísku stjórnarskrárinnar kveður á um. Ný lög, svo sem lögin um sjálfsákvörðunarrétt frumbyggja frá 1975 og lögin um menntunaraðstoð frá sama ári, viðurkenndu ættbálkastjórnir og veittu þeim aukin völd. Heimavistarskólum frumbyggja hefur fækkað í örfáa og menningarsamtök þeirra vinna að því að varðveita og viðhalda fornum hefðum svo þær glatist ekki. Frumbyggjar Ameríku eru nú borgarar þriggja fullvalda stjórnsýslueininga: ættbálkaþjóðar sinnar, Bandaríkjanna og þess ríkis sem þeir búa í (NCAI 2020).

Frumbyggjar Ameríku — sem sumir kjósa að kalla „American Indians“ til að forðast tengingu enska orðsins native við staðalmyndina um „villimanninn“ — búa þó enn við afleiðingar niðurlægingar sem staðið hefur öldum saman. Langvarandi fátækt, ófullnægjandi menntun, menningarlegt rótleysi og mikið atvinnuleysi stuðla að því að frumbyggjar eru neðstir í efnahagslegri lagskiptingu. Lífslíkur þeirra eru einnig mun lægri en lífslíkur flestra annarra hópa í Bandaríkjunum.

Bandaríkjamenn af afrískum uppruna

Eins og fjallað var um í kaflanum um kynþátt getur heitið Bandaríkjamaður af afrískum uppruna átt illa við marga. Margir með dökka húð eiga til dæmis nýlegri ættartengsl við Evrópu eða Karíbahaf og skilgreina sig fremur sem Bandaríkjamenn af dóminískum eða hollenskum uppruna. Innflytjendum sem sjálfir komu frá Afríku kann jafnframt að finnast þeir eiga ríkari tilkall til heitisins en fólk sem margar kynslóðir skilja frá forfeðrum sínum sem upphaflega komu til landsins.

Bandaríska manntalsskrifstofan (2019) áætlar að svart fólk sé að minnsta kosti 13,4 prósent íbúa Bandaríkjanna.

Hvernig og hvers vegna hóparnir komu

Bandaríkjamenn af afrískum uppruna eru skýrasta dæmið um minnihlutahóp í Bandaríkjunum sem á forfeður sem komu ekki þangað af frjálsum vilja. Hollenskur skipstjóri flutti fyrstu Afríkubúana til Jamestown-nýlendunnar í Virginíu árið 1619 og seldi þá sem samningsbundið vinnufólk. Slíkt fólk var skuldbundið til að vinna í tiltekinn tíma, yfirleitt án formlegra launa. Þetta fyrirkomulag var ekki óalgengt, hvorki meðal svarts né hvíts fólks, og mikil eftirspurn var eftir samningsbundnu vinnufólki. Næstu hundrað árin vann svart og hvítt samningsbundið vinnufólk hlið við hlið. Vaxandi landbúnaðarhagkerfi krafðist þó meira og ódýrara vinnuafls. Árið 1705 voru sett þrælalög í Virginíu sem kváðu á um að hneppa mætti sérhvern erlendan einstakling sem ekki væri kristinn í þrældóm og að þrælað fólk teldist eign.

Næstu 150 árin jókst þrælahald í Bandaríkjunum. Svörtu fólki var rænt í Afríku og það flutt til Nýja heimsins yfir Atlantshafið eftir leið sem nefnd var „miðleiðin“. Eftir komuna til Ameríku fjölgaði svörtu fólki þar til fleiri svartir íbúar voru fæddir í Bandaríkjunum en í Afríku. Þrælalög nýlendanna, og síðar Bandaríkjanna, kváðu hins vegar á um að barn þrælaðrar manneskju væri einnig hneppt í þrældóm og þannig varð til sérstök stétt þrælaðs fólks. Árið 1808 var þrælaverslun orðin innanlandsviðskipti í Bandaríkjunum þar sem þrælað fólk var keypt og selt milli ríkja eins og búfé.

Saga samskipta milli hópa

Ekkert sýnir samband ráðandi og undirokaðs hóps skýrar en þrælahald. Til að réttlæta grófa mismunun sína litu þrælahaldarar og stuðningsmenn þeirra á svart fólk sem meðfætt óæðra. Þrælað fólk var jafnvel svipt grundvallarréttindum borgara. Sú réttindasvipting var þrælahöldurum og stuðningsmönnum þeirra nauðsynleg til að viðhalda kerfinu. Þrælahald sýnir skýrt hvernig átakakenning skýrir samskipti kynþáttahópa: ráðandi hópurinn þurfti að hafa algera stjórn á hinum undirokaða til að viðhalda völdum sínum. Hýðingar, aftökur, nauðganir og bann við menntun og synjun um heilbrigðisþjónustu voru útbreiddar aðferðir.

Þrælahald varð að lokum ágreiningsefni sem skipti þjóðinni í landfræðilega og hugmyndafræðilega ólíkar fylkingar og leiddi til borgarastyrjaldarinnar. Afnám þrælahalds af siðferðilegum ástæðum var vissulega einn hvati stríðsins en ekki eina driffjöður þess. Þrælahald var lykilstoð efnahagslífs suðurríkjanna, þar sem ræktun hrísgrjóna, bómullar og tóbaks byggðist á nánast ótakmörkuðu og ódýru vinnuafli þrælaðs fólks. Norðurríkin höfðu hins vegar ekki sama efnahagslega ávinning af þrælahaldi og því varð til efnahagsleg gjá sem fléttaðist saman við kynþátta- og stjórnmálaátök.

Öld síðar einkenndist borgararéttindahreyfingin af sniðgöngum, kröfugöngum, setuverkföllum og frelsisferðum. Þannig mótmælti undirokaður hópur, ásamt stuðningsfólki sínu, yfirráðum sem hann var ekki lengur reiðubúinn að lúta. Mesta höggið gegn lögfestum stofnanabundnum rasisma í Bandaríkjunum var setning laga um borgararéttindi árið 1964. Lögin, sem enn skipta miklu, bönnuðu mismunun á grundvelli kynþáttar, húðlitar, trúar, kyns eða landsuppruna.

Núverandi staða

Að hve miklu leyti stuðla rasismi og fordómar að þessum viðvarandi ójöfnuði? Svarið er flókið. Árið 2008 var Barack Obama kjörinn fyrsti forseti landsins af afrískum uppruna. Þótt hann sé almennt skilgreindur sem svartur er rétt að hafa í huga að hann er af blönduðum uppruna og á bæði hvítar og svartar rætur. Allir forsetar hafa sætt opinberu háði á einhverjum tíma — Gerald Ford var sýndur sem klaufi og Bill Clinton sem maður sem réði ekki við kynhvöt sína — en sláandi stór hluti gagnrýninnar á Obama byggðist á kynþætti hans. Í öðrum köflum bókarinnar er fjallað um kynþáttabundinn mun í heilbrigðisþjónustu, menntun, fangelsun og á fleiri sviðum.

Þótt staða svarts fólks hafi batnað mikið frá tímum þrælahalds eru afleiðingar valdasviptingar sem staðið hefur öldum saman enn greinilegar.

Bandaríkjamenn af asískum uppruna

Bandaríkjamenn af asískum uppruna eru afar fjölbreyttur hópur að menningu og bakgrunni. Reynsla Bandaríkjamanns af japönskum uppruna, sem tilheyrir fjölskyldu sem hefur búið í landinu í þrjár kynslóðir, er allt önnur en reynsla Bandaríkjamanns af laóskum uppruna sem fluttist til landsins fyrir fáeinum árum. Hér er einkum fjallað um innflytjendur frá Kína, Japan, Kóreu og Víetnam og ólíka reynslu þeirra. Nýjasta áætlun bandarísku manntalsskrifstofunnar (2019) bendir til að um 5,9 prósent íbúanna skilgreini sig sem fólk af asískum uppruna.

Hvernig og hvers vegna hóparnir komu

Fjölbreyttur þjóðar- og þjóðernisuppruni asískra innflytjenda endurspeglast í ólíkri reynslu þeirra af því að verða hluti af bandarísku samfélagi. Innflytjendur frá Asíu hafa komið í bylgjum, á ólíkum tímum og af mismunandi ástæðum.

Fyrstu innflytjendurnir frá Asíu sem komu til Bandaríkjanna um miðja nítjándu öld voru Kínverjar. Þeir voru aðallega karlar sem ætluðu að vinna í nokkur ár og afla fjár til að framfleyta fjölskyldum sínum í Kína. Megináfangastaðurinn var vesturhluti Bandaríkjanna, þar sem gullæðið laðaði fólk að með fyrirheitum um skjótan auð. Á þessum tíma var þvermeginlandsjárnbrautin í byggingu. Central Pacific-járnbrautarfélagið réð þúsundir kínverskra farandverkamanna til að leggja teina um hrikalegt landslag Sierra Nevada-fjallgarðsins. Kínverskir karlar unnu einnig erfiðisvinnu við námugröft og landbúnað. Vinnan var lýjandi og illa launuð, en líkt og margir innflytjendur gáfust þeir ekki upp.

Innflutningur fólks frá Japan hófst á níunda áratug nítjándu aldar, skömmu eftir setningu laga um útilokun Kínverja árið 1882. Margir japanskir innflytjendur fóru til Hawaii til að vinna í sykuriðnaði, en aðrir til meginlandsins, einkum Kaliforníu. Ólíkt Kínverjum nutu Japanir stuðnings öflugra stjórnvalda sem sömdu við bandarísk stjórnvöld um að tryggja velferð japanskra innflytjenda. Japanskir karlar gátu flutt eiginkonur sínar og fjölskyldur til Bandaríkjanna og því urðu önnur og þriðja kynslóð Bandaríkjamanna af japönskum uppruna fyrr fjölmennar en sambærilegar kynslóðir fólks af kínverskum uppruna.

Síðasta stóra bylgja innflytjenda frá Asíu kom frá Kóreu og Víetnam, aðallega á síðari hluta tuttugustu aldar. Innflytjendum frá Kóreu fjölgaði smám saman, en flestir Víetnamar komu eftir 1975, þegar Saígon féll og ströng stefna kommúnistastjórnar var innleidd í Víetnam. Margir asískir innflytjendur leituðu betri efnahagstækifæra í Bandaríkjunum, en innflytjendur frá Víetnam komu sem pólitískir flóttamenn og sóttu um hæli vegna erfiðra aðstæðna í heimalandinu. Flóttamannalögin frá 1980 auðvelduðu þeim að setjast að í Bandaríkjunum.

Saga samskipta milli hópa

Innflutningi frá Kína lauk skyndilega með lögunum um útilokun Kínverja frá 1882. Lögin spruttu af andúð gegn Kínverjum sem magnaðist vegna efnahagslægðar og atvinnumissis. Hvítir verkamenn sökuðu kínverska farandverkamenn um að taka frá sér störf og eftir lagasetninguna fækkaði kínverskum verkamönnum. Kínverskir karlar höfðu hvorki efni á að snúa aftur til Kína né flytja fjölskyldur sínar til Bandaríkjanna og bjuggu því áfram líkamlega og menningarlega aðskildir í kínverskum hverfum stórborga. Innflytjendalögin frá 1924 takmörkuðu kínverskan innflutning enn frekar. Í þeim voru ákvæði um kvóta eftir þjóðlegum uppruna sem byggðust á kynþætti og áttu að halda þjóðernissamsetningu Bandaríkjanna sem „óblandaðastri“ með því að fækka „óæskilegum“ innflytjendum. Innflutningur frá Kína jókst ekki aftur fyrr en eftir lögin um innflytjendur og ríkisfang frá 1965 og þá sameinuðust margar kínverskar fjölskyldur á ný.

Bandaríkjamenn af japönskum uppruna eiga langar rætur í Bandaríkjunum en saga þeirra þar hefur einkennst af átökum og mismunun. Lög Kaliforníu um landaeign útlendinga frá 1913 beindust gegn þeim og öðrum asískum innflytjendum og bönnuðu innflytjendum að eiga land. Enn alvarlegra var að fólk af japönskum uppruna var vistað í fangabúðum í síðari heimsstyrjöldinni. Um þessa vistun var áður fjallað sem dæmi um brottvísun.

Núverandi staða

Bandaríkjamenn af asískum uppruna hafa orðið fyrir kynþáttafordómum þrátt fyrir þá jákvæðu ímynd sem virðist felast í staðalmyndinni um fyrirmyndarminnihluta. Heitið er notað um minnihlutahóp sem talinn er hafa náð miklum árangri í menntun, atvinnulífi og félags- og efnahagslegri stöðu án þess að ögra ríkjandi valdakerfi.

Þessi staðalmynd er yfirleitt notuð um hópa af asískum uppruna í Bandaríkjunum. Hún getur skapað óraunhæfar væntingar og sett stimpil á þá sem standast þær ekki. Sú staðalmynd að allt fólk af asískum uppruna sé gáfað og hæfileikaríkt getur einnig leitt til þess að slíkir hópar fái ekki nauðsynlega opinbera aðstoð og stuðlað að mismunun í menntun og atvinnulífi.

Hvítir Bandaríkjamenn

Hvítir Bandaríkjamenn eru ráðandi kynþáttahópur í Bandaríkjunum. Samkvæmt bandarísku manntalsskrifstofunni (2019) skilgreina 76,3 prósent fullorðinna íbúa sig nú eingöngu sem hvítt fólk. Hér er sjónum beint að innflytjendum frá Þýskalandi, Írlandi, Ítalíu og Austur-Evrópu.

Hvers vegna hóparnir komu

Innflytjendur af hvítum evrópskum uppruna mynduðu aðra og þriðju stóru innflytjendabylgjuna, frá upphafi nítjándu aldar fram á miðja tuttugustu öld. Þeir komu til nýstofnaðra Bandaríkja þar sem íbúarnir voru þá aðallega hvítir mótmælendur frá Englandi. Flestir innflytjendanna leituðu betra lífs, en reynsla þeirra var ekki öll eins.

Fyrsti mikli straumur evrópskra innflytjenda kom frá Þýskalandi og Írlandi frá og með þriðja áratug nítjándu aldar. Þjóðverjar komu bæði í leit að efnahagstækifærum og á flótta undan pólitískri ólgu og herskyldu, einkum eftir byltingarnar 1848. Margir þýskir innflytjendur á þessum tíma voru pólitískir flóttamenn, frjálslynt fólk sem vildi komast undan kúgandi stjórnvöldum. Þeir höfðu ráð á að ferðast inn til Miðvesturríkjanna og mynduðu þar samfélög þýskra innflytjenda sem eru enn til.

Írsku innflytjendurnir á sama tíma voru ekki alltaf jafn vel stæðir, einkum eftir kartöfluhungursneyðina á Írlandi árið 1845. Þeir settust aðallega að í borgum á austurströndinni, unnu verkamannastörf og sættu verulegri mismunun.

Innflutningur frá Þýskalandi og Írlandi hélt áfram fram undir lok nítjándu aldar og byrjun tuttugustu aldar. Þá tók innflytjendum frá Suður- og Austur-Evrópu einnig að fjölga. Ítalir, aðallega frá suðurhluta landsins, komu í stórum hópum frá tíunda áratug nítjándu aldar. Um svipað leyti komu innflytjendur frá Rússlandi, Póllandi, Búlgaríu og Austurríki-Ungverjalandi. Margir Austur-Evrópubúanna voru bændur sem bjuggu við kröpp kjör í heimalöndum sínum; pólitísk ólga, skortur á landi og uppskerubrestur rak þá til að leita betri tækifæra í Bandaríkjunum. Í bylgjunni voru einnig gyðingar á flótta undan skipulögðum ofsóknum og fjöldamorðum í Austur-Evrópu og frá svonefndu búsetusvæði gyðinga í því sem þá var Pólland og Rússland.

Saga samskipta milli hópa

Almennt urðu þýskir innflytjendur ekki fyrir jafnmiklu ofbeldi og margir aðrir undirokaðir hópar sem hér er fjallað um. Þótt þeim væri ekki tekið opnum örmum gátu þeir sest að í eigin samfélögum og fest rætur. Áberandi undantekning var aðdragandi fyrri heimsstyrjaldar og tímabilið allt fram yfir lok síðari heimsstyrjaldar, þegar andúð gegn Þjóðverjum var ofsafengin.

Margir írskir innflytjendur voru mjög fátækir og hlutfall vinnandi fátækra var hærra meðal þeirra en meðal þýskra innflytjenda. Englendingar höfðu kúgað Íra öldum saman, grafið undan tungu þeirra og menningu og mismunað þeim vegna kaþólskrar trúar. Þótt Írar væru fleiri en Englendingar voru þeir undirokaður hópur. Sama valdamynstur barst til Nýja heimsins, þar sem Bandaríkjamenn af enskum uppruna litu á írska innflytjendur sem sérstakan kynþátt: óhreinan, metnaðarlausan og aðeins hæfan til auvirðilegustu starfa. Írar sættu raunar sömu gagnrýni og ráðandi hópurinn beindi að Bandaríkjamönnum af afrískum uppruna. Af nauðsyn mynduðu írskir innflytjendur samheldin samfélög sem voru aðskilin frá nágrönnum sínum af enskum uppruna.

Síðari bylgja innflytjenda frá Suður- og Austur-Evrópu sætti einnig mikilli mismunun og fordómum. Ráðandi hópurinn, sem þá náði einnig til annarrar og þriðju kynslóðar Þjóðverja og Íra, leit einkum á ítalska innflytjendur sem úrhrak Evrópu og óttaðist um „hreinleika“ bandaríska kynþáttarins (Myers 2007). Ítalir bjuggu í aðskildum fátækrahverfum borga í norðausturhluta landsins og urðu stundum fyrir ofbeldi og aftökum án dóms og laga, líkt og svart fólk. Þeir unnu erfiðisvinnu fyrir lægri laun en aðrir og tóku oft að sér hættuleg störf sem aðrir vildu ekki vinna, svo sem jarðvinnu og byggingarvinnu.

Núverandi staða

Bandaríkjamenn af þýskum uppruna eru stærsti þjóðernishópurinn meðal hvítra Bandaríkjamanna. Þeir reyndu lengi að viðhalda sterkri menningarlegri sjálfsmynd en hafa nú samlagast ráðandi menningu.

Í Bandaríkjunum búa nú fleiri Bandaríkjamenn af írskum uppruna en Írar á Írlandi. Hópurinn er einn stærsti menningarhópur landsins og hefur smám saman öðlast viðurkenningu og samlagast ráðandi hópnum.

Myers (2007) segir menningarlega samlögun Bandaríkjamanna af ítölskum uppruna vera „nánast fullkomna, en leifar þjóðernissérkenna séu enn til staðar“. Enn eru til hverfi sem kennd eru við „Litlu Ítalíu“; þau voru upphaflega aðskilin fátækrahverfi þar sem Ítalir söfnuðust saman á nítjándu öld. Ferðamenn sækja dýrlingahátíðir í þessum hverfum, en flestir Bandaríkjamenn af ítölskum uppruna hafa flust í úthverfi í sama mæli og aðrir hvítir hópar. Þeir hlutu einnig meiri viðurkenningu eftir síðari heimsstyrjöld, bæði vegna komu nýrra innflytjendahópa og mikils framlags til stríðsrekstursins. Meira en 500.000 þeirra gengu í herinn og börðust gegn Öxulveldunum, þar á meðal Ítalíu sjálfri.

Eins og fram kemur í kaflanum um trúarbrögð voru gyðingar einnig mikilvægur innflytjendahópur í Bandaríkjunum. Þeir bjuggu oft í samheldnum hverfum líkt og Ítalir. Sjálfsmynd gyðinga er fjölbreytt: margir líta á sig bæði sem hluta sameiginlegs þjóðernishóps og trúarhóps og tengja sjálfsmynd sína jafnt við ætterni og trú. Gögn um fjölda gyðinga í Bandaríkjunum eru því oft birt með fyrirvörum um ólíkar skilgreiningar á gyðinglegri sjálfsmynd (Lipka 2013).

Eins og sést fellur enginn minnihlutahópur auðveldlega að einföldum flokki eða lýsingu. Félagsfræðingar telja að oft megi skilja reynslu einstaklinga í ljósi félagslegra einkenna þeirra, svo sem kynþáttar, stéttar eða kyns. Þetta sjónarhorn þarf þó að vega á móti þeirri vitneskju að reynsla tveggja einstaklinga er aldrei nákvæmlega eins. Alhæfingar geta leitt til staðalmynda og fordóma. Þetta á einnig við um hvíta Bandaríkjamenn af ólíkum þjóðernisuppruna, sem eiga fjölbreyttan bakgrunn og mjög ólíka reynslu.

Bandaríkjamenn af spænskumælandi og rómanskamerískum uppruna

Bandaríska manntalsskrifstofan notar tvo þjóðernisflokka við söfnun og birtingu gagna: „spænskumælandi eða rómanskamerískur uppruni“ og „ekki spænskumælandi eða rómanskamerískur uppruni“. Fyrri flokkurinn nær til fólks af kúbverskum, mexíkóskum, púertóríkóskum, suður- eða miðamerískum eða öðrum spænskum menningaruppruna, óháð kynþætti. Bandaríkjamenn í þessum flokki koma úr mjög fjölbreyttu umhverfi og eiga ólíkan þjóðernisuppruna.

Árið 2019 var áætlað að 18,5 prósent íbúa Bandaríkjanna væru af spænskumælandi eða rómanskamerískum uppruna (U.S. Census Bureau 2019). Samkvæmt manntalinu 2010 sögðust um 75 prósent svarenda í þessum flokki vera af mexíkóskum, púertóríkóskum eða kúbverskum uppruna. Bandaríska manntalið leyfir fólki að skrá fleiri en eitt þjóðerni.

Mikill munur er á upprunahópunum sem mynda þennan hluta bandarísku þjóðarinnar og einnig eru notuð ólík heiti um hópinn sjálfan. Deilt hefur verið um hvort Hispanic eða Latino sé réttara heiti yfir svo fjölbreyttan hóp og hvort betra sé að fólk kenni sig sérstaklega við eigið upprunaland, til dæmis sem Bandaríkjamenn af mexíkóskum eða dóminískum uppruna. Hér er reynsla fólks af mexíkóskum og kúbverskum uppruna borin saman.

Hvernig og hvers vegna hóparnir komu

Bandaríkjamenn af mexíkóskum uppruna mynda stærsta og elsta undirhóp spænskumælandi og rómanskamerískra Bandaríkjamanna. Flutningar frá Mexíkó hófust snemma á tuttugustu öld vegna eftirspurnar eftir ódýru vinnuafli í landbúnaði. Flutningarnir voru oft hringrásarkenndir: verkafólk dvaldi í nokkur ár og sneri síðan til Mexíkó með meiri peninga en það hefði getað aflað heima. Löng sameiginleg landamæri Mexíkó og Bandaríkjanna hafa gert flutninga auðveldari en hjá mörgum öðrum innflytjendahópum.

Bandaríkjamenn af kúbverskum uppruna eru næststærsti undirhópurinn en saga þeirra er mjög ólík sögu fólks af mexíkóskum uppruna. Meginbylgja innflytjenda frá Kúbu hófst eftir að Fidel Castro tók völdin árið 1959 og náði hámarki með Mariel-bátaflutningunum árið 1980. Kúbverska byltingin innleiddi kommúnískt stjórnkerfi sem enn er við lýði. Margir efnaðir og menntaðir Kúbverjar fluttust norður, oftast til Miami-svæðisins, til að forðast að stjórnvöld gerðu eignir þeirra upptækar.

Saga samskipta milli hópa

Félagsfræðingurinn Douglas Massey (2006) telur að þótt meðallífskjör í Mexíkó séu lægri en í Bandaríkjunum séu þau ekki svo lág að flestir Mexíkóar stefni að varanlegum flutningi. Hert landamæragæsla, sem hófst með lögunum um umbætur og eftirlit í innflytjendamálum frá 1986, hefur hins vegar orðið til þess að margir setjast varanlega að í stað þess að snúa aftur. Massey heldur því fram að fjölgun þeirra sem flytjast varanlega frá Mexíkó án heimildar sé bein afleiðing laga sem áttu að draga úr þeim.

Bandaríkjamönnum af kúbverskum uppruna hefur vegnað betur en mörgum öðrum innflytjendum, ef til vill vegna þess að þeir voru tiltölulega efnaðir og menntaðir við komuna. Þar sem þeir flúðu kommúnískt ríki fengu þeir stöðu flóttafólks, vernd og félagsþjónustu. Samkomulagið um fólksflutninga frá Kúbu frá 1995 takmarkaði löglega fólksflutninga þaðan og leiddi til þess að margir reyndu að komast sjóleiðina án heimildar. Samkvæmt skýrslu rannsóknarþjónustu Bandaríkjaþings frá 2009 beittu stjórnvöld svonefndri stefnu um „blautan fót/þurran fót“: Kúbverjar sem náðust á sjó voru sendir aftur til Kúbu, en þeir sem komust í land fengu að dvelja í Bandaríkjunum. Stefnunni var hætt árið 2017.

Núverandi staða

Bandaríkjamenn af mexíkóskum uppruna, einkum þeir sem dvelja án heimildar, eru í miðju þjóðarumræðunnar um innflytjendamál. Myers (2007) bendir á að enginn annar minnihlutahópur, að Kínverjum undanskildum, hafi flust til Bandaríkjanna í jafn umdeildu lagaumhverfi. Sum ár kunna þrefalt fleiri Mexíkóar að hafa komið án heimildar en með henni. Þetta stafar af gífurlegum mun á efnahagstækifærum sitt hvorum megin landamæranna, ekki meðfæddri tilhneigingu til lögbrota. Í skýrslunni „Measuring Immigrant Assimilation in the United States“ segir Jacob Vigdor (2008) að efnahagsleg og borgaraleg samlögun mexíkóskra innflytjenda gangi tiltölulega hægt. Hann telur að hæg samlögun kunni að endurspegla það að mikill fjöldi þeirra dvelji án heimildar og hafi fá tækifæri til að bæta stöðu sína á þessum sviðum.

Bandaríkjamenn af kúbverskum uppruna eru hins vegar oft álitnir fyrirmyndarminnihluti innan stærri hóps spænskumælandi og rómanskamerískra Bandaríkjamanna. Margir nutu hærri félags- og efnahagslegrar stöðu við komuna og andstaða þeirra við kommúnisma gerði þá að velkomnum flóttamönnum. Einkum í Suður-Flórída taka þeir virkan þátt í stjórnmálum og atvinnulífi. Líkt og hjá Bandaríkjamönnum af asískum uppruna getur staðalmynd fyrirmyndarminnihlutans þó hulið valdaleysi sem þessir hópar búa við í bandarísku samfélagi.