Dragið frá hvorri hlið til að eyða samlagningunni.
Einfaldið hvora hlið jöfnunnar.
Styttið brotið.
Sannprófun:
Setjið y = − inn.
Endurritið sem brot með MSN.
Leggið saman.
Þar sem gerir að sannri fullyrðingu vitum við að við höfum fundið lausn jöfnunnar.
Í sýnidæmi 4.96notuðum við frádráttarreglu jafnaðar. Nú notum við samlagningarreglu jafnaðar.
Dæmi 4.97
Leysið:
Lausn
Leggið við hvora hlið til að eyða frádrættinum.
Einfaldið hvora hlið jöfnunnar.
Styttið brotið.
Sannprófun:
Setjið a = − inn.
Breytið í samnefnd brot.
Dragið frá.
Þar sem gerir jöfnuna sanna vitum við að er lausn jöfnunnar.
Í næsta sýnidæmi virðist ekkert brot koma fyrir en skoðum hvað gerist þegar við leysum jöfnuna.
Dæmi 4.98
Leysið:
Lausn
1 0 𝑞 = 4 4 10 q = 44
Deilið báðum hliðum með 10 til að eyða margfölduninni.
1 0 𝑞 1 0 = 4 4 1 0 10 q/10 =
Einfaldið.
𝑞 = 2 2 5 q =
Sannprófun:
Setjið q = inn í upphaflegu jöfnuna.
1 0 ( 2 2 5 ) ? = 4 4 10 ( ) = ? 44
Einfaldið.
2 1 0 ( 2 2 5 ) ? = 4 4 10 2 ( ) = ? 44
Margfaldið.
4 4 = 4 4 ✓ 44 = 44 ✓
Lausn jöfnunnar var brotið Við látum það standa sem óeiginlegt brot.
Jöfnur með brotum leystar með reglunni um að margfalda báðar hliðar jöfnu með sömu tölu
Skoðum jöfnuna Við viljum vita hvaða tala deilt með gefur Til að eyða deilingunni þurfum við því að margfalda með Reglan um að margfalda báðar hliðar jöfnu með sömu tölu gerir okkur þetta kleift. Samkvæmt reglunni verða niðurstöðurnar jafnar ef við byrjum með tvær jafnar stærðir og margföldum báðar með sömu tölu.
Notum regluna um að margfalda báðar hliðar jöfnu með sömu tölu til að leysa jöfnuna
Dæmi 4.99
Leysið:
Lausn
Notið regluna um að margfalda báðar hliðar jöfnu með sömu tölu og margfaldið báðar hliðar með 7 . Þá einangrast breytan.
Margfaldið.
Einfaldið.
Jafnan er sönn.
Dæmi 4.100
Leysið:
Lausn
Hér er deilt með Við verðum að margfalda með til að einangra
Margfaldið báðar hliðar með −8
Margfaldið.
Einfaldið.
Sannprófun:
Setjið p = 320 inn.
Jafnan er sönn.
Jöfnur með stuðlinum − 1 −1 leystar −1
Skoðið jöfnuna Virðist vera einangrað? Fyrir framan 𝑦 er hins vegar mínusmerki og því er breytan ekki einangruð.
Hægt er að einangra breytuna í þessari gerð jöfnu á þrjá mismunandi vegu. Við sýnum allar þrjár aðferðirnar í sýnidæmi 4.101.
Dæmi 4.101
Leysið:
Lausn
Ein leið til að leysa jöfnuna er að endurrita sem − 1 𝑦 og nota síðan deilingarreglu jafnaðar til að einangra
Endurritið − y sem −1 y .
Deilið báðum hliðum með −1.
Einfaldið hvora hlið.
Önnur leið til að leysa jöfnuna er að margfalda báðar hliðar hennar með
Margfaldið báðar hliðar með −1.
Einfaldið hvora hlið.
Þriðja leiðin er að lesa sem „samlagningarandhverfu “. Hvaða tala hefur sem samlagningarandhverfu? Samlagningarandhverfa er Því er
Með öllum þremur aðferðum einangruðum við og leystum jöfnuna.
Sannprófun:
Setjið y = −15 inn.
Einfaldið. Jafnan er sönn.
Jöfnur með brotastuðli leystar
Þegar stuðull í jöfnu er brot getum við notað regluna um að margfalda báðar hliðar jöfnu með sömu tölu til að gera stuðulinn jafnan
Skoðum til dæmis jöfnuna:
Stuðull er Til að leysa fyrir þarf stuðullinn að vera Þar sem margfeldi tölu og margföldunarandhverfu hennar er einangrum við með því að margfalda með margföldunarandhverfu Þetta gerum við í sýnidæmi 4.102.
Dæmi 4.102
Leysið:
Lausn
Margfaldið báðar hliðar með margföldunarandhverfu stuðulsins.
Einfaldið.
Margfaldið.
Sannprófun:
Setjið x = 32 inn.
Endurritið 32 sem brot.
Margfaldið. Jafnan er sönn.
Takið eftir að í jöfnunni hefðum við getað deilt báðum hliðum með til að einangra 𝑥 . Að deila með tölu jafngildir því að margfalda með margföldunarandhverfu hennar og því fengjum við sömu niðurstöðu. Flestum finnst þó auðveldara að margfalda með margföldunarandhverfunni.
Dæmi 4.103
Leysið:
Lausn
Stuðullinn er neikvætt brot. Munið að tala og margföldunarandhverfa hennar hafa sama formerki og því verður margföldunarandhverfa stuðulsins einnig að vera neikvæð.
Margfaldið báðar hliðar með margföldunarandhverfu − .
Einfaldið; margfeldi margföldunarandhverfa er einn.
Margfaldið.
Sannprófun:
Látum w = −192 .
Margfaldið. Lausnin stenst sannprófun.
Setningar þýddar yfir á jöfnur og jöfnurnar leystar
Nú höfum við farið yfir allar fjórar reglur jafnaðar: frádráttar-, samlagningar-, deilingar- og margföldunarregluna. Hér eru þær allar á einum stað til hægðarauka.
Frádráttarregla jafnaðar:Fyrir hvaða rauntölur a, b, og c,sem er, gildir að ef a = b , þá er a − c = b − c .
Samlagningarregla jafnaðar:Fyrir hvaða rauntölur a, b, og c,sem er, gildir að ef a = b , þá er a + c = b + c .
Reglan um að margfalda báðar hliðar jöfnu með sömu tölu:Fyrir hvaða rauntölur a, b, og csem er, gildir að ef a = b , þá er a c = b c
Þegar sama stærð er lögð við báðar hliðar jöfnu, dregin frá þeim eða margfölduð með þeim, eða þegar báðum hliðum er deilt með sömu stærð, eru hliðar jöfnunnar áfram jafnar.
Í næstu sýnidæmum þýðum við setningar yfir á jöfnur og leysum síðan jöfnurnar. Gagnlegt getur verið að rifja upp þýðingartöfluna í Reikna, einfalda og þýða stæður.
Dæmi 4.104
Þýðið og leysið: deilt með er
Lausn
Þýðið.
Margfaldið báðar hliðar með 6 .
Einfaldið.
Sannprófun:
Er −144 deilt með 6 jafnt og −24 ?
Þýðið.
Einfaldið. Lausnin stenst sannprófun.
Dæmi 4.105
Þýðið og leysið: Kvóti og er
Lausn
Þýðið.
Margfaldið báðar hliðar með −5 .
Einfaldið.
Sannprófun:
Er kvóti −350 og −5 jafn 70 ?
Þýðið.
Einfaldið. Lausnin stenst sannprófun.
Dæmi 4.106
Þýðið og leysið: Tveir þriðju af eru
Lausn
Þýðið.
Margfaldið báðar hliðar með .
Einfaldið.
Sannprófun:
Eru tveir þriðju af 27 jafnir 18 ?
Þýðið.
Einfaldið. Lausnin stenst sannprófun.
Dæmi 4.107
Þýðið og leysið: Kvóti og er
Lausn
Kvóti m og er .
Þýðið.
𝑚 5 6 = 3 4 m/ =
Margfaldið báðar hliðar með til að einangra m.
5 6 ( 𝑚 5 6 ) = 5 6 ( 3 4 ) ( m/ ) = ( )
Einfaldið.
𝑚 = 5 · 3 6 · 4 m = 5 · · 4
Styttið út sameiginlega þætti og margfaldið.
𝑚 = 5 8 m =
Sannprófun:
Er kvóti og jafn ?
5 8 5 6 ? = 3 4 / = ?
Endurritið sem deilingu.
5 8 ÷ 5 6 ? = 3 4 ÷ = ?
Margfaldið fyrra brotið með margföldunarandhverfu þess síðara.
5 8 · 6 5 ? = 3 4 · = ?
Einfaldið.
3 4 = 3 4 ✓ = ✓
Lausnin stenst sannprófun.
Dæmi 4.108
Þýðið og leysið: Summa þriggja áttundu og er þrír og einn helmingur.
Lausn
Þýðið.
Notið frádráttarreglu jafnaðar til að draga frá báðum hliðum.
Sameinið samkynja liði vinstra megin.
Breytið blönduðu tölunni í óeiginlegt brot.
Breytið í jafngild brot með MSN 8.
Dragið frá.
Skrifið sem blandaða tölu.
Við skrifum svarið sem blandaða tölu þar sem blönduð tala var notuð í upphaflega dæminu.
Sannprófun:
Er summa þriggja áttundu og jöfn þremur og einum helmingi?
3 8 + 3 1 8 ? = 3 1 2 + 3 = ? 3
Leggið saman.
3 4 8 ? = 3 1 2 3 = ? 3
Einfaldið.
3 1 2 = 3 1 2 ✓ 3 = 3 ✓
Lausnin stenst sannprófun.
Verkefni úr kafla 4.7
Æfingin skapar meistarann
Ákvarða hvort brot sé lausn jöfnu
Í eftirfarandi æfingum skuluð þið finna hvort hver tala sé lausn gefnu jöfnunnar.
498.
𝑥 −25 =110:
ⓐ 𝑥 =1
ⓑ 𝑥 =12
ⓒ 𝑥 =−12
499.
𝑦 −13 =512:
ⓐ 𝑦 =1
ⓑ 𝑦 =34
ⓒ 𝑦 =−34
500.
ℎ +34 =25:
ⓐ ℎ =1
ⓑ ℎ =720
ⓒ ℎ =−720
501.
𝑘 +25 =56:
ⓐ 𝑘 =1
ⓑ 𝑘 =1330
ⓒ 𝑘 =−1330
Jöfnur með brotum leystar með samlagningar-, frádráttar- og deilingarreglum jafnaðar
Leysið eftirfarandi verkefni.
502.
𝑦+13=43
503.
𝑚+38=78
504.
𝑓+910=25
505.
ℎ+56=16
506.
𝑎−58=−78
507.
𝑐−14=−54
508.
𝑥−(−320)=−1120
509.
𝑧−(−512)=−712
510.
𝑛−16=34
511.
𝑝−310=58
512.
𝑠+(−12)=−89
513.
𝑘+(−13)=−45
514.
5𝑗=17
515.
7𝑘=18
516.
−4𝑤=26
517.
−9𝑣=33
Jöfnur með brotum leystar með reglunni um að margfalda báðar hliðar jöfnu með sömu tölu
Leysið eftirfarandi verkefni.
518.
𝑓4=−20
519.
𝑏3=−9
520.
𝑦7=−21
521.
𝑥8=−32
522.
𝑝−5=−40
523.
𝑞−4=−40
524.
𝑟−12=−6
525.
𝑠−15=−3
526.
−𝑥=23
527.
−𝑦=42
528.
−ℎ=−512
529.
−𝑘=−1720
530.
45𝑛=20
531.
310𝑝=30
532.
38𝑞=−48
533.
52𝑚=−40
534.
−29𝑎=16
535.
−37𝑏=9
536.
−611𝑢=−24
537.
−512𝑣=−15
Blönduð verkefni
Leysið eftirfarandi verkefni.
538.
3𝑥=0
539.
8𝑦=0
540.
4𝑓=45
541.
7𝑔=79
542.
𝑝+23=112
543.
𝑞+56=112
544.
78𝑚=110
545.
14𝑛=710
546.
−25=𝑥+34
547.
−23=𝑦+38
548.
1120=−𝑓
549.
815=−𝑑
Setningar þýddar yfir á jöfnur og jöfnurnar leystar
Í eftirfarandi verkefnum skuluð þið þýða yfir á algebrujöfnu og leysa hana.
550.
deilt með átta er
551.
deilt með sex er
552.
deilt með er
553.
deilt með er
554.
Kvóti og er
555.
Kvóti og er
556.
Kvóti og tólf er
557.
Kvóti og níu er
558.
Þrír fjórðu af eru
559.
Tveir fimmtu af eru
560.
Sjö tíundu af eru
561.
Fjórir níundu af eru
562.
deilt með er jafnt og mínus
563.
Kvóti og er
564.
Þrír fjórðu af eru
565.
Kvóti og er
566.
Summa fimm sjöttu og er
567.
Summa þriggja fjórðu og er
568.
Mismunur og eins fjórða er
569.
Mismunur og eins þriðja er
Stærðfræði í daglegu lífi
570.
Innkaup Teresa keypti par af skóm á útsölu fyrir . Útsöluverðið var af venjulega verðinu. Finnið venjulegt verð skónna með því að leysa jöfnuna
571.
Leikjahús Borðið í leikjahúsi barns er af stærð borðs fyrir fullorðna. Borðið í leikjahúsinu er tommur á hæð. Finnið hæð borðs fyrir fullorðna með því að leysa jöfnuna
Ritunarverkefni
572.
Í sýnidæmi 4.100 er þremur aðferðum við að leysa jöfnuna lýst. Hvaða aðferð kjósið þið? Hvers vegna?
573.
Richard telur að lausn jöfnunnar sé Útskýrið hvers vegna Richard hefur rangt fyrir sér.
Sjálfsmat
ⓐ Þegar þið hafið lokið verkefnunum skuluð þið nota þennan gátlista til að meta hversu vel þið hafið náð námsmarkmiðum hlutans.
ⓑ Teljið þið ykkur þegar á heildina er litið hafa góðan undirbúning fyrir næsta kafla eftir að hafa skoðað gátlistann? Hvers vegna eða hvers vegna ekki?