Mynd 2.1. Almennt fylgja hærri laun hærri námsgráðu. Hvers vegna leggja þá ekki fleiri stund á framhaldsnám? Stutta svarið er val og fórnarskipti. (Mynd: aðlöguð úr „College of DuPage Commencement 2018 107“ eftir COD Newsroom/Flickr, CC BY 2.0)
Inngangur að vali í heimi skorts
Við athugun á tengslum hagfræði og skorts kemur fljótt í ljós að allt val felur í sér fórnarskipti. Sérhvert val hefur kostnað í för með sér.
Árið 1968 gaf Rolling Stones út lagið „You Can’t Always Get What You Want“ („Þú færð ekki alltaf það sem þú vilt“). Hagfræðingar gátu brosað að því, enda höfðu þeir sungið svipaðan söng í áratugi. Enski hagfræðingurinn Lionel Robbins (1898–1984) fjallaði um þetta í ritinu Ritgerð um eðli og þýðingu hagfræðinnar árið 1932 og orðaði það þannig:
Tíminn sem við höfum til ráðstöfunar er takmarkaður. Í sólarhringnum eru aðeins tuttugu og fjórar stundir. Við verðum að velja hvernig við nýtum þær. … Hvert sem litið er verðum við, þegar við veljum eitt, að láta annað af hendi sem við hefðum við aðrar aðstæður kosið að halda. Skortur á úrræðum til að ná settum markmiðum er nánast algilt skilyrði mannlegrar tilveru.
Þar sem fólk býr við skort getur það ekki fengið allan þann tíma, peninga, þær eigur og þær upplifanir sem það óskar sér. Hið sama gildir um samfélagið.
Í kaflanum verður áfram fjallað um skort og hagfræðilegan hugsunarhátt. Fyrst verða þrjú lykilhugtök kynnt: fórnarkostnaður, ákvarðanataka á jaðrinum og minnkandi jaðarafrakstur. Síðan verður kannað hvort hagfræðilegur hugsunarháttur lýsi með réttum hætti bæði hvernig við tökum ákvarðanir og hvernig við ættum að taka þær.
