16.5 Val milli verkefna

16.5Val milli verkefna

Hæfniviðmið

Í lok þessa hluta munt þú geta:

• valið milli verkefna sem útiloka hvert annað.
• borið saman verkefni með mismunandi endingartíma.
• borið saman verkefni af mismunandi umfangi.
• raðað verkefnum þegar tilföng eru takmörkuð.

Hingað til hefur hvert verkefni verið metið sjálfstætt með það fyrir augum að samþykkja það eða hafna því. Stjórnendur þurfa þó oft að velja annað tveggja verkefna eða forgangsraða mörgum samþykktarhæfum verkefnum þegar ekki er hægt að ráðast í þau öll á sama ári.

Val milli verkefna sem útiloka hvert annað

Útsaumsvélin sem Sam’s Sporting Goods hefur metið er með jákvætt NPV og því samþykktarhæf. Hugsanlega stendur fyrirtækinu einnig til boða dýrari og afkastameiri vél sem saumar fleiri spor á mínútu. Hún kostar meira í upphafi en gerir Sam’s kleift að framleiða og selja fleiri sérmerktar vörur. Vélarnar eru verkefni sem útiloka hvert annað: kaup á annarri útiloka kaup á hinni.

Tafla 16.11 sýnir vænt sjóðsútstreymi og sjóðsinnstreymi beggja vélanna. Afkastameiri vélin kostar 25.000 dollara en skilar meira sjóðsinnstreymi á árum 3–6. Báðir kostir hafa jákvætt NPV og IRR-gildi yfir 9% fjármagnskostnaði fyrirtækisins. Hvor vél um sig væri því samþykkt ef hún væri metin sjálfstætt.

Þótt báðar vélarnar standist sjálfstætt mat þarf Sam’s að velja þá sem skapar meira virði. Þegar verkefni útiloka hvert annað gildir sú regla að velja verkefnið með hærra NPV. NPV metur þá virðisaukningu sem verkefni skapar og því hámarkar hærra gildið virði fyrirtækisins.

Val milli verkefna með mismunandi endingartíma

Hugsum okkur stofnun ísbílafyrirtækis. Notaður bíll kostar 50.000 dollara, endist í þrjú ár og á að skila 40.000 dollara sjóðsinnstreymi á ári. Miðað við 10% fjármagnskostnað er NPV verkefnisins jákvætt, 49.474 dollarar, og verkefnið því samþykktarhæft.

Annar bíll kostar einnig 50.000 dollara. Hann er minni og rúmar færri frystar vörur en er nýrri, minna ekinn og á að endast í sex ár. Áætlað sjóðsinnstreymi er 30.000 dollarar á ári og NPV bílsins 80.658 dollarar.

Báðir bílarnir eru samþykktarhæfir en aðeins er hægt að reka annan þeirra. Hærra NPV nýrri bílsins virðist fyrst ráða úrslitum, en verkefni með mismunandi endingartíma eru ekki sambærileg með NPV einu saman. Sex ára verkefnið bindur tilföng tvöfalt lengur en þriggja ára verkefnið.

Tvær aðferðir má nota til að jafna endingartímann. Báðar byggjast á þeirri forsendu að þegar styttra verkefninu lýkur standi sambærilegt endurnýjunarverkefni til boða.

Endurnýjunarkeðjuaðferð

Endurnýjunarkeðjuaðferðin endurtekur styttra verkefnið þar til samanburðartímabilið jafnast á við endingartíma lengra verkefnisins. Nýrri ísbíllinn er rekinn í sex ár. Stærri bíllinn endist í þrjú ár og því er gert ráð fyrir að sams konar bíll verði keyptur að þeim tíma liðnum og rekinn í önnur þrjú ár. Þannig er eitt sex ára verkefni borið saman við tvö samfelld þriggja ára verkefni. Tafla 16.12 sýnir tímalínuna.

NPV endurnýjunarkeðjunnar fæst með því að leggja saman núvirði alls sjóðsinnstreymis og sjóðsútstreymis vegna bílanna tveggja. Niðurstaðan er 86.645 dollarar, samanborið við 80.658 dollara fyrir nýrri bílinn, eins og tafla 16.13 sýnir.

Styttra verkefnið er endurtekið eins oft og þarf til að bæði verkefni nái sameiginlegum endingartíma. Fimm ára verkefni er til dæmis endurtekið fjórum sinnum gegn tuttugu ára verkefni. Aðferðin verður umfangsmikil þegar endingartímarnir ganga ekki jafnt upp. Við samanburð fimm og sjö ára verkefna þarf að endurtaka hið fyrra sjö sinnum og hið síðara fimm sinnum til að mynda 35 ára samanburðartímabil.

Aðferð jafngildrar árgreiðslu

Aðferð jafngildrar árgreiðslu gerir ráð fyrir að bæði verkefnin megi endurtaka endalaust. Hún er framkvæmd í þremur skrefum:

Skref 1: Reiknið NPV hvors verkefnis.

• NPV stærri og eldri ísbílsins er $49.474.
• NPV minni og nýrri ísbílsins er $80.658.

Skref 2: Finnið jafna árgreiðslu sem hefur sama núvirði og NPV verkefnisins yfir jafn mörg tímabil og endingartími þess.

• Fyrir stærri og eldri ísbílinn viljum við finna þriggja ára árgreiðslu sem hefði núvirði $49.474 þegar notað er 10% afvöxtunarhlutfall. Hún er $19.894.
• Fyrir minni og nýrri ísbílinn viljum við finna sex ára árgreiðslu sem hefði núvirði $80.658 þegar notað er 10% afvöxtunarhlutfall. Hún er $18.520.

Skref 3: Gerið ráð fyrir að verkefnið, eða sambærilegt verkefni, sé endurtekið endalaust. Reiknið núvirði ótímabundinnar runu árgreiðslnanna með eilífðargreiðsluformúlunni.

Niðurstaðan staðfestir að eldri og stærri bíllinn er hagstæðari kosturinn.

Báðar aðferðir jafna endingartímann en byggjast á sterkri forsendu: að hægt verði að endurtaka verkefnið með sambærilegum kosti í framtíðinni. Slíkt endurnýjunarverkefni kann að vera ófáanlegt. Sjóðstreymisspár eru auk þess óvissar og skekkjur þeirra magnast þegar sama verkefni er látið endurtakast langt fram í tímann. Verðbólga og breytt markaðsskilyrði auka enn líkurnar á að raunverulegt sjóðstreymi víki frá spánni.

Val á verkefnum þegar tilföng eru takmörkuð

Verkefni með jákvætt NPV auka virði fyrirtækis, en fjárheimildir duga sjaldnast fyrir öllum slíkum verkefnum samtímis. Stjórnendur þurfa því að velja þá samsetningu sem hámarkar samanlagt NPV innan þess fjármagns sem er til ráðstöfunar.

Southwest Manufacturing metur verkefnin sjö í töflu 16.14. Þau hafa öll jákvætt NPV en krefjast samtals 430 milljóna dollara upphafsfjárfestingar. Fjárheimild næsta árs er aðeins 200 milljónir dollara. Fyrirtækið þarf því að velja verkefnasamsetningu, til dæmis A og D eða B, C og E, sem nýtir fjárheimildina sem best.

Tafla 16.15 raðar verkefnunum eftir arðsemisvísitölu. Verkefni A, E og F eru valin vegna hæstu vísitalnanna. Þau nýta alla 200 milljóna dollara fjárheimildina og bæta samtals 78 milljónum dollara við NPV fyrirtækisins. Engin önnur framkvæmanleg samsetning innan fjárheimildarinnar skilar hærra samanlögðu NPV.

Ekki nægir að raða verkefnum eftir NPV einu saman. Verkefni D hefur 15 milljóna dollara NPV en krefst 50 milljóna dollara fjárfestingar. Fyrir sömu fjárhæð má samþykkja bæði E og F, sem skila samtals 18 milljóna dollara NPV. Þar sem fjárfestingarfé er takmörkuð auðlind sýnir arðsemisvísitalan hvernig ráðstafa má því til að hámarka virðisaukninguna.