6Mælikvarðar á fjárhagslega stöðu

Kennitölur um gjaldþol

6.4 Kennitölur um gjaldþol

Að þessum kafla loknum munt þú geta:

Metið gjaldþol fyrirtækis með skuldahlutfalli og hlutfalli skulda af eigin fé.
Reiknað vaxtaþekju og notað hana til að meta getu fyrirtækis til að greiða vaxtagjöld á gjalddaga.

Gjaldþol lýsir getu fyrirtækis til að standa við langtímaskuldbindingar og halda rekstri áfram til framtíðar. Til þess þarf fyrirtækið meðal annars að geta greitt vexti af langtímaskuldum þegar þeir falla til. Tvær helstu kennitölurnar sem hér verða skoðaðar eru hlutfall skulda af eigin fé og vaxtaþekja.

Skuldahlutfall

Skuldahlutfall sýnir hve stór hluti eigna fyrirtækis er fjármagnaður með skuldum. Það gefur þannig vísbendingu um fjárhagslega vogun og auðveldar greinendum að bera skuldsetningu fyrirtækja saman.

Skuldir þarf að endurgreiða og þeim fylgja yfirleitt vaxtagjöld. Við útreikning skuldahlutfalls eru allar skuldir taldar með, bæði skammtíma- og langtímaskuldir. Hlutfallið er reiknað þannig:

Skuldahlutfall = \frac{Skammtímaskuldir + Langtímaskuldir}{Heildareignir}

6.21

Upplýsingarnar fyrir skuldahlutfall Clear Lake Sporting Goods á yfirstandandi ári koma úr efnahagsreikningnum. Hlutfallið reiknast þannig:

Skuldahlutfall = \frac{$ 100,000 + $ 50,000}{$ 250,000} = 0,6 eða 60 %

6.22

Niðurstaðan sýnir að 60 prósent eigna Clear Lake Sporting Goods eru fjármögnuð með skuldum og hin 40 prósentin með eigin fé. Skuldahlutfall yfir 1,0 merkir að skuldir séu meiri en eignir og eigið fé því neikvætt. Hlutfallið 60% bendir til nokkurrar skuldsetningaráhættu, en mat á umfangi hennar krefst samanburðar við fyrirtæki í sömu atvinnugrein.

Hlutfall skulda af eigin fé

Hlutfall skulda af eigin fé sýnir vægi skulda annars vegar og eigin fjár hins vegar í fjármögnun fyrirtækis. Rekstur og fjárfestingar má fjármagna með lántöku, útgáfu hlutafjár eða óráðstöfuðum hagnaði. Skuldir skapa samningsbundna skyldu til vaxta- og afborgunargreiðslna, en eigin fé ber ekki sambærilega greiðsluskyldu. Hlutfallið sýnir því hvernig fjármögnunaráhættan skiptist milli lánveitenda og eigenda og er reiknað þannig:

Hlutfall skulda af eigin fé = \frac{Heildarskuldir}{Eigið fé hluthafa}

6.23

Upplýsingarnar fyrir hlutfall skulda af eigin fé hjá Clear Lake Sporting Goods á yfirstandandi ári koma úr efnahagsreikningnum:

Hlutfall skulda af eigin fé = \frac{$ 150,000}{$ 100,000} = 1,5 eða 1,5:1

6.24

Niðurstaðan 1,5:1 merkir að á móti hverjum einum Bandaríkjadal af eigin fé standa 1,50 Bandaríkjadalir af lánsfé. Samkvæmt reikningsjöfnunni jafngilda heildareignir samtölu skulda og eigin fjár. Bæði skuldahlutfall og hlutfall skulda af eigin fé hafa heildarskuldir í teljara, en nefnararnir eru annars vegar heildareignir og hins vegar eigið fé hluthafa. Kennitölurnar byggjast því á sömu upplýsingum og yfirleitt nægir að reikna aðra þeirra. Val greinanda ræðst meðal annars af því hvernig samanburðargögn atvinnugreinarinnar eru sett fram og hvaða aðrar kennitölur eru notaðar.

Hugleiddu þetta

Fjármögnun stækkunar fyrirtækis

Þú ert fjármálastjóri lítils hlutafélags. Forstjórinn, sem er einn af fimm hluthöfum, hefur þróað nýja vöru sem lofar góðu í prófunum og eftirspurn er mikil. Til að hefja framleiðslu þarf 400.000 Bandaríkjadali í nýjan búnað. Efnahagsreikningurinn sýnir heildareignir að fjárhæð 2.400.000 Bandaríkjadala og heildarskuldir að fjárhæð 600.000 Bandaríkjadala. Meginhluti skuldanna tengist láni með skilmála um að hlutfall skulda af eigin fé fari ekki yfir 0,50. Mettu áhrif þess að afla viðbótarfjármagnsins annars vegar með lántöku og hins vegar með útgáfu hlutafjár á skilmála lánasamningsins.

Lausn

Lausn:

Heildarskuldir eru 600.000 Bandaríkjadalir og samkvæmt reikningsjöfnunni er eigið fé því 1.800.000 Bandaríkjadalir. Núverandi hlutfall skulda af eigin fé er $$600.000 / $1.800.000 = 0,33$ og er vel undir 0,50 hámarkinu. Ef 400.000 Bandaríkjadalir eru teknir að láni verður hlutfallið $$1.000.000 / $1.800.000 = 0,55$ og félagið brýtur skilmála lánasamningsins. Ef sama fjárhæð er aflað með útgáfu hlutafjár verður hlutfallið $$600.000 / $2.200.000 = 0,27$ og helst vel undir hámarkinu.

Vaxtaþekja (TIE)

Vaxtaþekja (TIE) sýnir hversu vel rekstrarhagnaður fyrirtækis stendur undir vaxtagjöldum af skuldum þess. Í teljara er hagnaður fyrir vexti og skatta (EBIT), sem hér samsvarar rekstrarhagnaði. Lánveitendur nota kennitöluna við lánshæfismat. Því oftar sem rekstrarhagnaðurinn nær að standa undir vaxtagjöldunum, þeim mun meira greiðslusvigrúm hefur fyrirtækið. Vaxtaþekja er reiknuð þannig:

Vaxtaþekja = \frac{Hagnaður fyrir vexti og skatta (EBIT)}{Vaxtagjöld}

6.25

Upplýsingarnar fyrir vaxtaþekju Clear Lake Sporting Goods á yfirstandandi ári koma úr rekstrarreikningnum:

Vaxtaþekja = \frac{$ 43,000}{$ 2,000} = 21,5 sinnum

6.26

Rekstrarhagnaðurinn 43.000 Bandaríkjadalir er hagnaður fyrir vexti og skatta. Vaxtaþekjan 21,5 sýnir að hagnaðurinn stendur 21,5 sinnum undir vaxtagjöldunum. Clear Lake Sporting Goods ætti því að geta greitt vextina með góðu svigrúmi og áhætta lánveitenda af vanskilum virðist lítil.