Samantekt
Samantekt
20.1 Kolvetni
Sterk og stöðug tengi milli kolefnisatóma mynda flóknar sameindir með keðjum, greinum og hringjum. Efnafræði þessara efnasambanda kallast lífræn efnafræði. Kolvetni eru lífræn efnasambönd sem eru eingöngu gerð úr kolefni og vetni. Alkanar eru mettuð kolvetni, það er kolvetni sem innihalda aðeins eintengi. Alkenar innihalda eitt eða fleiri tvítengi milli kolefnisatóma. Alkýnar innihalda eitt eða fleiri þrítengi milli kolefnisatóma. Arómatísk kolvetni innihalda hringbyggingar með afstaðbundnum π-rafeindakerfum.
20.2 Alkóhól og eterar
Líta má á mörg lífræn efnasambönd sem ekki eru kolvetni sem afleiður kolvetna. Afleiða kolvetnis getur myndast þegar einu eða fleiri vetnisatómum kolvetnis er skipt út fyrir virknihóp sem inniheldur að minnsta kosti eitt atóm annars frumefnis en kolefnis eða vetnis. Eiginleikar kolvetnisafleiða ráðast að miklu leyti af virknihópnum. –OH-hópurinn er virknihópur alkóhóls. –R–O–R– hópurinn er virknihópur eters.
20.3 Aldehýð, ketón, karboxýlsýrur og esterar
Virknihópar sem tengjast karbónýlhópnum eru meðal annars –CHO-hópur aldehýðs, –CO– hópur ketóns, –CO2H-hópur karboxýlsýru og –CO2R-hópur esters. Karbónýlhópurinn, tvítengi milli kolefnis og súrefnis, er lykilbyggingin í þessum flokkum lífrænna sameinda. Aldehýð innihalda að minnsta kosti eitt vetnisatóm tengt karbónýlkolefninu. Ketón innihalda tvo kolefnishópa sem tengjast karbónýlkolefninu. Karboxýlsýrur innihalda hýdroxýlhóp sem tengist karbónýlkolefninu og esterar innihalda súrefnisatóm sem tengist öðrum kolefnishópi, sem aftur er tengdur karbónýlkolefninu. Öll þessi efnasambönd innihalda oxuð kolefnisatóm miðað við kolefnisatómið í alkóhólhópi.
20.4 Amín og amíð
Þegar köfnunarefni er fellt inn í lífræna grind myndast tvær fjölskyldur sameinda. Efnasambönd sem innihalda köfnunarefnisatóm tengt innan kolvetnisgrindar flokkast sem amín. Efnasambönd sem hafa köfnunarefnisatóm tengt öðrum enda karbónýlhóps flokkast sem amíð. Amín eru basískir virknihópar. Amín og karboxýlsýrur geta sameinast í þéttihvarfi og myndað amíð.