Samantekt
Samantekt
6.1 Verund
Latneska orðið substantia, sem þýtt er „verund“, vísar oft til grunnveruleikans sem stendur undir tilfallandi eiginleikum hlutar. Forngrískir heimspekingar aðhylltust bæði einhyggju og fjölhyggju. Indverskir heimspekingar þróuðu eindahyggju. Vandann um varanleika — hvort hlutur haldi samsemd sinni þrátt fyrir breytingar í tíma — má kanna með hugartilrauninni um skip Þeseifs.
6.2 Sjálfið og samsemd
Svörin við spurningunni „Hvað er sjálfið?“ eru margvísleg. Gyðing-kristin viðhorf tengja hið sanna sjálf gjarnan við sál. Hindúismi tengir sjálfið við atman, fornt hugtak sem meðal annars merkir eilíft sjálf, sál eða andardrátt. Sálin endurholdgast uns hún öðlast lausn úr endurfæðingarhringnum, moksha. Kenning búddisma um ekki-sjálf, anatman, hafnar hins vegar varanlegu sjálfi: „ég-ið“ er hverfult.
Annað viðfangsefni er eðli hugans. Margir samsama hugann heilanum og telja sjálfstæðan, óefnislegan huga leif úrelts viðhorfs. Erfiði vandinn um meðvitund felst í því að skýra meðvitaða reynslu okkar. Atferlishyggja, sem skilur sjálfið út frá hegðun, er ein möguleg kenning um eðli þess.
6.3 Heimsfræði og tilvist Guðs
Tilraunir til að sýna fram á tilvist Guðs hafa tekið ólíkar myndir í mörgum menningarheimum. Heimsfræðileg rök ganga frá reynslu, a posteriori, og rekja athugaðar afleiðingar til orsakar. Verufræðileg rök byggjast ekki á reynslu heldur beita skynseminni einni, a priori. Líkt og rúmfræðileg sönnun leiða þau niðurstöðu af skilgreiningum og grundvallareiginleikum Guðs. Siðferðisrök leiða tilvist guðlegrar veru af möguleikanum á hlutlægum gildum.
Hvernig tengist hið illa tilvist Guðs? Sönnunarvandinn um hið illa bendir á raunverulega þjáningu og spyr hvort hún samræmist eiginleikum sem eignaðir eru Guði. Hefðir með aðra heimsfræði, til dæmis jórúbísk viðhorf, glíma ekki endilega við sama vanda. Í kristinni heimsfræði svaraði Ágústínus honum með því að skilgreina hið illa sem skort á hinu góða, ekki sjálfstæðan veruleika.
6.4 Frjáls vilji
Sannar frelsistilfinningin að frelsi sé til? Frumspekileg frelsishyggja telur athafnir manna geta verið óháðar þeim orsakalögmálum sem ráða náttúrulegum hlutum. Þá berum við ábyrgð á frjálsu vali. Hörð löghyggja telur hins vegar allar athafnir ráðast af náttúrulögmálum og því ekki vera frjálsar, þótt þær fylgi frelsistilfinning. Samrýmishyggja heldur að frelsi geti samræmst löghyggju ef gerandinn er ekki beittur tiltekinni innri eða ytri þvingun. Ólöghyggja bendir loks á að ef einn atburður getur fallið utan fullrar orsakakeðju sé raunverulegt mannlegt frelsi mögulegt.