Introduction
Yfirlit kafla
Inngangur
Hvers vegna rannsaka félagsfræðingar trúarbrögð? Um aldir hefur mannkynið leitast við að skilja og skýra „tilgang lífsins“. Margir heimspekingar telja að þessar hugleiðingar og löngunin til að skilja stöðu okkar í alheiminum greini mannkynið frá öðrum tegundum. Trúarbrögð, í einhverri mynd, hafa verið hluti af öllum mannlegum samfélögum frá því þau komu fyrst fram. Fornleifauppgröftur hefur leitt í ljós helgigripi, grafstaði með ummerkjum um helgisiði og aðrar trúarlegar minjar. Félagsleg átök og jafnvel stríð spretta oft af trúardeilum. Til að skilja menningu þarf félagsfræðingur að rannsaka trúarbrögð hennar.
Hvað eru trúarbrögð? Félagsfræðingurinn Émile Durkheim, einn af frumkvöðlum fræðigreinarinnar, lýsti þeim með óhlutbundnum orðum sem „fyrirbærum sem fara út fyrir mörk þekkingar okkar“ (1915). Hann útskýrði síðan nánar: „Trúarbrögð eru kerfi hugmynda og athafna sem varða helga hluti, það er að segja fyrirbæri sem aðgreind hafa verið með bannhelgi, og sameinar alla þá sem lúta því í eitt siðrænt samfélag sem kalla mætti kirkju“ (1915). Sumir tengja trúarbrögð við tilbeiðslustaði, svo sem samkunduhús eða kirkju, aðrir við iðkun, svo sem skriftir eða hugleiðslu, og enn aðrir við hugtak sem leiðbeinir þeim í daglegu lífi, svo sem dharma eða synd. Þrátt fyrir þennan mun geta þeir allir fallist á að trúarbrögð séu kerfi hugmynda, gilda og athafna sem varða það sem einstaklingur telur heilagt eða andlega mikilvægt.
Vekja trúarbrögð ótta, lotningu eða létti? Veita þau skýringu á hinu óþekkta eða móta þau frelsi og val fólks? Hvernig hafa trúarleg sjónarmið áhrif á hegðun okkar? Slíkar spurningar skýra hvers vegna félagsfræðingar rannsaka trúarbrögð. Hvernig skilur fólk hið veraldlega og hið heilaga? Hvernig hafa trúarhugmyndir áhrif á viðbrögð og ákvarðanir fólks í samfélaginu?
Trúarbrögð veita einnig sjónarhorn á önnur samfélagsmál og menningarþætti. Eftir hryðjuverkaárásirnar 11. september 2001 og síðar þegar hryðjuverkasamtökin ISIS risu til áhrifa varð til dæmis mikilvægt að kennarar, trúarleiðtogar og fjölmiðlar fræddu Bandaríkjamenn um íslam til að vinna gegn staðalímyndum og efla umburðarlyndi í trúmálum. Beita má félagsfræðilegum verkfærum og aðferðum, svo sem spurningakönnunum, viðhorfskönnunum, viðtölum og greiningu sögulegra gagna, til að rannsaka trúarbrögð í tiltekinni menningu. Þannig má skilja betur hlutverk trúarbragða í lífi fólks og áhrif þeirra á samfélagið.