Introduction
Efnisyfirlit kafla
Inngangur
Þegar fræg manneskja tilkynnir að hún ætli að hætta á samfélagsmiðlum vekur það mikla athygli, ekki síst á samfélagsmiðlunum sjálfum. Viðbrögðin ráðast af frægð viðkomandi og ástæðum ákvörðunarinnar. Fólk lýsir undrun og vonbrigðum, hefur áhyggjur af viðkomandi eða öðrum sem ákvörðunin snertir og ræðir jafnframt víðtækari vanda á borð við einelti og óheilbrigt samskiptaumhverfi á netinu.
En hvers vegna hverfur frægt fólk af samfélagsmiðlum? Ástæðurnar eru margvíslegar og margir snúa síðar aftur. Lizzo yfirgaf Twitter og sagði þar vera „allt of mörg nettröll“. Lorde sagði stöðugar uppfærslur og þá tilfinningu að „sitja á fremsta bekk við vítiseldinn“ hafa valdið slíku álagi að hún þyrfti að taka sér hlé (Kirkpatrick 2020). Aðrir tónlistarmenn, svo sem Coldplay, lokuðu ekki reikningum sínum formlega heldur notuðu þá ekki svo mánuðum skipti. Rihanna tók sér sex mánaða hlé; Justin Bieber og Adele voru einnig fjarverandi um tíma. Hver sem ástæðan er vekur það jafnan mikla fjölmiðlaumfjöllun þegar vinsæll tónlistarmaður hættir á samfélagsmiðlum. Í kjölfarið birtist fjöldi greina og viðtala um ákvörðunina og hvað býr að baki henni.
Hvers vegna þykja slíkar ákvarðanir fréttnæmar? Það virðist ekki hafa áhrif á daglegt líf okkar þótt einhver ákveði að hætta að nota tiltekið smáforrit. En er það svo? Hvað ef viðkomandi hefur veitt fylgjendum sínum nána innsýn í einkalíf sitt og þannig gefið þeim tilfinningu fyrir persónulegum tengslum? Hvað ef söngvarinn hefur birt reglulegar fréttir af vinnu við nýja hljómplötu eða gefið fylgjendum sínum betra færi á að hitta sig? Hvað ef hann hefur deilt eða líkað við nýjar endurhljóðblandanir eða lagalista með eigin tónlist og þannig bent aðdáendum sínum á nýtt efni?
Samfélagsmiðlar tengja aðdáendur ekki aðeins við listamanninn heldur efla einnig tilfinningu þeirra fyrir samfélagi. Rifjum upp umfjöllunina um hópa. Samkvæmt hefðbundnum skilningi væri aðdáendahópur tónlistarmanns síðhópur: Hann myndar samfélag, en tengsl meðlimanna eru ekki náin og ólíklegt er að hann gegni tjáningarhlutverki. Samfélagsmiðlar geta hins vegar auðveldlega breytt slíkum síðhópi í frumhóp. Í umræðuþræði á Reddit um nýtt myndband má sjá tugi einstaklinga sem virðast þekkjast vel. Þau taka undir hvert með öðru eða rífast eins og gamlir kunningjar, líkt og frændfólk sem hittist aftur yfir kvöldverði. Þótt þau hafi aldrei hist augliti til auglitis og geri það ef til vill aldrei, kunna þau að þekkja náin smáatriði úr lífi hvert annars og hafa átt saman bæði góðar og erfiðar stundir líkt og fólk í samheldnum hópi í nærumhverfinu.
Selena Gomez hefur átt í flóknu sambandi við samfélagsmiðla. Hún hefur oftar en einu sinni tilkynnt að hún ætli að hætta á miðlunum og hefur reglulega tekið sér hlé. Hún hefur sagt að hún birti margar færslur sínar úr tækjum vina. „Um leið og ég varð sú manneskja sem flestir fylgdu á Instagram,“ sagði hún, „varð ég eiginlega skelfingu lostin. Þetta var farið að taka yfir líf mitt. Þetta var það fyrsta sem ég hugsaði um þegar ég vaknaði og það síðasta áður en ég sofnaði. Ég var orðin háð og mér fannst ég sjá hluti sem ég vildi ekki sjá, eins og það vekti hjá mér hugsanir um mál sem ég vildi ekki láta mig varða“ (Haskell 2017).
Í þessum kafla er fjallað nánar um tengsl, tækifæri og álitamál sem fylgja fjölmiðlum og tækni. Þótt einstakar vörur og miðlar úreldist hratt snýst umfjöllunin um varanlegri spurningar: Hvernig móta hópvirkni, menning, félagsmótun og lagskipting samskipti okkar og tengsl, og hvaða hlutverki gegnir gamla og nýja tæknin sem á að auðvelda hvort tveggja?