15.2 Fátæktargildran

15.2 Fátæktargildran

Fátæktargildra getur myndast þegar skattar og skerðing bóta taka svo stóran hluta viðbótartekna að fjárhagslegur ávinningur af meiri vinnu verður lítill. Hugsum okkur stuðningskerfi sem lækkar greiðslur um einn dollar fyrir hvern dollar í nýjum launatekjum. Ráðstöfunartekjur aukast þá ekki þótt viðtakandinn vinni meira. Virkt jaðarskattahlutfall er í þessu einfalda dæmi 100% áður en tekið er tillit til venjulegra skatta og vinnutengds kostnaðar. Vandinn stafar því af samspili launa, skatta og bótaskerðingar, ekki af aðstoðinni einni og sér.

Skoðum tilbúið dæmi um einstætt foreldri með tvö börn og 8 dollara tímakaup. Mynd 15.3 sýnir tekjuband fjölskyldunnar án opinberrar aðstoðar. Lárétti ásinn sýnir frítíma frá vinstri til hægri og vinnustundir í gagnstæða átt, frá engri vinnu lengst til hægri að 2.500 stundum lengst til vinstri. Lóðrétti ásinn sýnir árstekjur. Ef foreldrið vinnur 2.500 stundir og hefur engan frítíma verða tekjurnar 20.000 dollarar. Ef það vinnur ekkert verða launatekjurnar engar. Punktur A sýnir eitt mögulegt val: 2.000 vinnustundir, sem samsvara 40 stundum á viku í 50 vikur, 500 stundir í frítíma og 16.000 dollara í launatekjur. Myndin ein segir ekki að A hámarki nytjar; til þess þyrftum við einnig upplýsingar um óskir foreldrisins.

Gerum nú ráð fyrir að opinbert kerfi tryggi fjölskyldunni 18.000 dollara í heildartekjur en skerði stuðning um einn dollar fyrir hvern dollar í launatekjum. Á myndinni birtist það sem lárétt lína við 18.000 dollara þar til launatekjur fara yfir tryggða lágmarkið. Tafla 15.3 sýnir samspil vinnustunda, launatekna og stuðnings í þessu einfalda líkani.

Nýja tekjubandið er lárétt við 18.000 dollara á meðan launatekjur eru undir því marki. Vinni foreldrið ekkert fær fjölskyldan 18.000 dollara í stuðning. Vinni það 2.000 stundir fær það 16.000 dollara í laun og 2.000 dollara í stuðning, samtals sömu 18.000 dollara. Við 2.300 vinnustundir verða launatekjurnar 18.400 dollarar og stuðningurinn enginn. Það samsvarar 46 stundum á viku í 50 vikur. Við hámark líkansins, 2.500 stundir eða 50 stundir á viku í 50 vikur, verða heildartekjurnar 20.000 dollarar.

Raunverulegur fjárhagslegur ávinningur af vinnu getur orðið enn minni þegar samgöngur, barnagæsla, vinnufatnaður og aðrir vinnutengdir kostnaðarliðir bætast við. Á hinn bóginn getur vinna aukið starfsreynslu, tengsl og framtíðartekjur, þótt slíkur langtímaávinningur sjáist ekki í eins árs líkaninu. Mat á fátæktargildru þarf því bæði að skoða skammtímaráðstöfunartekjur og áhrif á starfsferil.

Bein leið til að draga úr fátæktargildrunni er að láta bætur skerðast hægar en launatekjur hækka. Þá heldur heimili hluta hverrar viðbótartekju. Einnig má samræma tekjumörk ólíkra kerfa, veita frádrátt vegna barnagæslu og samgangna eða nota skattaafslátt sem hækkar fyrst með atvinnutekjum. Vinnuskylda og tímamörk geta breytt atvinnuþátttöku og fjölda bótaþega, en þau lækka ekki sjálfkrafa virkt jaðarskattahlutfall og geta aukið fjárhagsörðugleika þeirra sem geta ekki uppfyllt skilyrðin.

Mynd 15.4 sýnir annað kerfi. Fjölskyldan fær 18.000 dollara ef foreldrið vinnur ekkert, en stuðningur skerðist um 50 sent fyrir hvern dollar í launatekjum. Fyrir skatta og vinnutengdan kostnað heldur foreldrið þá 4 dollurum af hverri viðbótarstund með 8 dollara tímakaupi. Við 2.500 vinnustundir eru launatekjur 20.000 dollarar og stuðningur 8.000 dollarar, samtals 28.000 dollarar. Tekjubandið liggur því frá 18.000 dollurum við engan vinnutíma að 28.000 dollurum við 2.500 vinnustundir. Tafla 15.4 sýnir sömu útreikninga í sex þrepum.

Hægari skerðing tryggir jákvæðan fjárhagslegan ávinning af hverri viðbótarstund, en vinnuframboð þarf ekki að aukast hjá öllum. Hærri tekjur við sama vinnutíma geta orðið til þess að sumir kjósi meiri frítíma; það eru tekjuáhrif. Jafnframt hækkar umbun fyrir viðbótarvinnu miðað við 100% skerðingu; það eru staðkvæmdaráhrif. Punktur S sýnir minni vinnu en P, punktur R jafnmikla vinnu og P, og punktar vinstra megin við R meiri vinnu. Hvert valið verður ræðst af aðstæðum og óskum heimilisins.

Hægari skerðing nær jafnframt til heimila með hærri launatekjur og eykur því útgjöld kerfisins nema öðrum þáttum sé breytt. Stefnumótendur þurfa að vega saman fjárhagslegt öryggi, vinnuhvata, einfaldleika, stjórnsýslukostnað og heildarútgjöld. Dýrara kerfi getur reynst hagkvæmara til lengri tíma ef það dregur úr miklum jaðarskerðingum og styður stöðugri atvinnu, en sú niðurstaða þarf að byggjast á raunverulegum gögnum.

Í næsta hluta er fjallað um bandarísk stuðningskerfi á borð við tímabundna aðstoð við fjölskyldur í neyð, mataraðstoðina SNAP, sjúkratryggingakerfið Medicaid og endurgreiðanlegan skattaafslátt vegna atvinnutekna (EITC). Reglur og skerðingar eru ólíkar eftir fylkjum, fjölskyldustærð og tekjum. Hvert kerfi eitt og sér kann að hafa hóflega skerðingu, en samtímis skerðing margra bóta ásamt sköttum getur myndað hátt virkt jaðarskattahlutfall. Þess vegna þarf að meta stuðningskerfin saman en ekki hvert í sínu lagi.