Lykilhugtök og samantekt
Lykilhugtök og samantekt
23.1 Mæling viðskiptajafnaðar
Vöruskiptajöfnuður er útflutningur vöru að frádregnum innflutningi vöru. Vöru- og þjónustujöfnuður bætir þjónustuviðskiptum við. Viðskiptajöfnuður er enn víðari: hann tekur einnig til nettófrumtekna, svo sem launa, vaxta og arðs yfir landamæri, og annars tekjujafnaðar, meðal annars einhliða tilfærslna. Viðskipti með fjáreignirnar sjálfar færast hins vegar á fjármálareikning. Þjónusta er stærsti hluti framleiðslu margra hátekjuhagkerfa og alþjóðleg þjónustuviðskipti hafa vaxið, en vörur eru enn stærri hluti heimsviðskipta; samsetning framleiðslu segir því ekki ein og sér hvernig viðskipti lands skiptast.
23.2 Vöru- og þjónustujöfnuður í sögulegu og alþjóðlegu samhengi
Bandaríkin færðust yfir í viðvarandi viðskiptahalla á níunda áratug 20. aldar. Jákvæð staða árið 1991 var tímabundin og mótaðist af óvenjulegum tilfærslum, þótt vöruskiptajöfnuður væri neikvæður; hallinn jókst aftur á síðari hluta tíunda áratugarins og í upphafi 21. aldar. Hlutfall viðskiptajafnaðar af vergri landsframleiðslu (VLF) auðveldar samanburð en þarf að túlka með hliðsjón af verðlagi, gengi, gagnaskilgreiningum, endurskoðunum og aðgreiningu greiðslujafnaðarliða.
23.3 Vöru- og þjónustujöfnuður og fjármagnsflæði
Viðskipti með vörur og þjónustu tengjast greiðslum og viðskiptum með fjáreignir, en raunstreymi og fjármagnsflæði eru ekki sami liður. Í fullum greiðslujöfnuði ræður viðskiptajöfnuður ásamt fjármagnsreikningi hreinni lánveitingu eða lántöku gagnvart útlöndum. Mótliðurinn birtist á fjármálareikningi, með formerki sem fer eftir framsetningu, auk tölfræðilegs fráviks. Neikvæð staða samsvarar því að öðru jöfnu hreinni lántöku og jákvæð staða hreinni lánveitingu, þótt umfangsmikið brúttóflæði geti farið samtímis í báðar áttir.
23.4 Þjóðhagslegt jafngildi sparnaðar og fjárfestingar
Þjóðhagslegt jafngildi sparnaðar og fjárfestingar er bókhaldsjafngildi, ekki fullyrðing um einhliða orsakaröð. Látum S tákna einkasparnað, I innlenda fjárfestingu, T opinberar tekjur, G opinber útgjöld, X útflutning og M innflutning. Sé frumtekjum, rekstrarframlögum, fjármagnsreikningi og tölfræðilegu fráviki sleppt má skrifa framboð fjármögnunar og notkun hennar þannig:
Samdráttur getur minnkað innflutning og þannig bætt jöfnuðinn, en það er ekki ófrávíkjanlegt lögmál. Útflutningseftirspurn, gengi, samsetning neyslu, fjármálaskilyrði og opinber stefna geta breytt niðurstöðunni; sama gildir um uppsveiflu.
23.5 Kostir og gallar halla og afgangs
Hvorki afgangur né halli tryggir sterkt eða veikt hagkerfi. Mat á stöðunni ræðst af orsökum hennar, fjármögnunarformi, gjaldmiðils- og binditímasamsetningu, greiðslugetu og því hvort erlent fjármagn styður arðbæra fjárfestingu, neyslu eða óhagkvæm útgjöld. Fjármögnunin getur verið skuld, eigið fé eða önnur eignaviðskipti og farið um heimili, fyrirtæki eða hið opinbera; hún er því ekki sjálfkrafa fjárfesting stjórnvalda.
23.6 Umfang og jöfnuður viðskipta
Umfang viðskipta og jöfnuður þeirra eru ólíkir mælikvarðar. Brúttóumfang er oft mælt sem samanlagður útflutningur og innflutningur, (X + M), sem hlutfall af vergri landsframleiðslu (VLF); X/VLF mælir aðeins útflutningsvægi. Jöfnuðurinn er hins vegar X − M og getur verið nær núlli þótt brúttóviðskipti séu mikil. Stærð lands, landafræði, flutnings- og samskiptakostnaður, stofnanir, viðskiptastefna, framleiðsluskipan og þátttaka í alþjóðlegum virðiskeðjum geta öll haft áhrif á umfangið. Hvorugur mælikvarðinn metur velferð eða hnattvæðingu einn og sér.
Halli eða afgangur er því ekki góður eða slæmur án samhengis. Erlend fjármögnun getur aukið framleiðslugetu ef hún rennur til arðbærrar fjárfestingar, en niðurstaðan veltur á ávöxtun, áhættu, kjörum fjármögnunar, stofnunum og getu til að standa við framtíðarskuldbindingar.