Lykilhugtök og samantekt

Lykilhugtök og samantekt

25.1 Heildareftirspurn í keynesískri greiningu

Heildareftirspurn er samanlögð eftirspurn eftir innlendri framleiðslu og skiptist í neyslu, fjárfestingu, opinber kaup ásamt hreinum útflutningi. Neysla ræðst meðal annars af ráðstöfunartekjum, samspili skatta og tilfærslna, væntingum um framtíðartekjur og auði heimila. Fjárfesting ræðst af væntri arðsemi, sem mótast meðal annars af hagvaxtarvæntingum, tækniframförum, verði mikilvægra aðfanga og skattalegum hvötum. Vextir hafa einnig áhrif á fjárfestingu. Stjórnmálalegar ákvarðanir móta opinber kaup, skatta og tilfærslur. Hreinn útflutningur breytist meðal annars með hlutfallslegum hagvexti og verðlagi heima og erlendis.

25.2 Grunnþættir keynesískrar greiningar

Keynesísk greining leggur áherslu á tvö atriði. Í fyrsta lagi geta breytingar á heildareftirspurn ráðið miklu um efnahagsumsvif til skamms tíma. Í öðru lagi aðlagast verðlag jafnt sem laun oft hægt. Þegar eftirspurn dregst saman geta umsvif því minnkað áður en þessir þættir hafa náð að aðlagast. Þetta tengist þjóðhagslegum samhæfingaráhrifum: niðurstaðan fyrir hagkerfið í heild verður ekki alltaf ráðin af sömu aðlögun og á einum markaði. Matseðilskostnaður — beinn jafnt sem óbeinn kostnaður við ákvörðun, skráningu og miðlun verðbreytinga — er ein skýring á verðtregðu. Útgjaldamargfaldarinn lýsir því hvernig sjálfstæð breyting útgjalda getur hrundið af stað frekari breytingum á tekjum og útgjöldum. Stærð margfaldarans fer þó eftir aðstæðum og getur verið meiri en, jöfn eða minni en einn.

25.3 Phillipsferillinn

Phillipsferillinn lýsir tölfræðilegu skammtímasambandi verðbólgu og atvinnuleysis við tilteknar verðbólguvæntingar og framboðsaðstæður. Við slíkar aðstæður getur meira atvinnuleysi farið saman við minni verðbólgu og öfugt. Sambandið felur hvorki í sér stöðugleika né langtímafórnarskipti: ferillinn getur hliðrast þegar væntingar eða framboðsskilyrði breytast.

Þegar samdráttur stafar einkum af veikri heildareftirspurn getur þensluhvetjandi ríkisfjármálastefna stutt við framleiðslu og atvinnu. Hún getur meðal annars falist í auknum opinberum kaupum, lægri nettósköttum eða auknum tilfærslum og hliðrar þá heildareftirspurn til hægri. Sé framleiðsla hins vegar komin yfir sjálfbæra mögulega framleiðslu og eftirspurnarþrýstingur ýtir undir verðbólgu getur aðhaldssamari stefna hliðrað heildareftirspurn til vinstri. Árangurinn ræðst meðal annars af tímasetningu, margfaldara, fjármögnun, viðbrögðum peningastefnu og því hvort vandinn liggur í eftirspurn eða framboði.

25.4 Keynesíska sjónarhornið á markaðsöfl

Keynesísk stöðugleikastefna felur í sér að stjórnvöld geti haft áhrif á heildareftirspurn á þjóðhagslegu stigi: stutt við hana þegar eftirspurn einkaaðila veikist og dregið úr henni þegar eftirspurnarþrýstingur verður of mikill. Þetta er ekki það sama og að stjórnvöld ákveði verð eða magn á einstökum mörkuðum með lögum eða reglugerðum.