Lykilhugtök og samantekt

Lykilhugtök og samantekt

9.1 Hvernig einokun myndast: aðgangshindranir

Aðgangshindranir torvelda eða koma í veg fyrir að ný fyrirtæki komi inn á markað. Þær geta falist í stærðarhagkvæmni sem skapar náttúrulega einokun, yfirráðum yfir mikilvægri auðlind, lagalegum samkeppnishömlum, vernd einkaleyfa, vörumerkja og höfundarréttar eða aðferðum á borð við skaðlega undirverðlagningu. Hugverkaréttindi eru lögbundin réttindi yfir hugverkum fremur en áþreifanlegum hlutum. Til þeirra teljast meðal annars einkaleyfi, höfundarréttur, vörumerki og vernd viðskiptaleyndarmála. Náttúruleg einokun myndast þegar stærðarhagkvæmni nær yfir svo stóran hluta eftirspurnarinnar að eitt fyrirtæki getur annað öllum markaðnum með lægri meðalkostnaði en tvö eða fleiri fyrirtæki.

9.2 Hvernig einokunarfyrirtæki velur framleiðslumagn og verð til að hámarka hagnað

Einokunarfyrirtæki er ekki verðþegi, en getur heldur ekki valið verð og sölumagn óháð hvort öðru. Þegar það velur magn segir niðurhallandi eftirspurnarferill markaðarins til um hæsta verðið sem kaupendur eru reiðubúnir að greiða. Heildartekjur eru litlar við mjög lítið magn vegna þess að fáar einingar seljast. Þær geta einnig verið litlar við mjög mikið magn, þar sem svo mikið magn selst aðeins á lágu verði. Heildartekjurnar hækka því fyrst en lækka eftir að ákveðnu magni er náð. Jaðartekjur lækka með auknu magni vegna þess að til að selja eina einingu til viðbótar þarf fyrirtækið að lækka verðið á öllum seldum einingum.

Einokunarfyrirtækið velur hagnaðarhámarkandi magn þar sem jaðartekjur (MR) jafngilda jaðarkostnaði (MC), eða í ósamfelldu dæmi síðasta magnið þar sem MR er að minnsta kosti jafnt MC. Verðið er síðan lesið af eftirspurnarferli markaðarins við það magn. Sé verðið hærra en meðalkostnaðurinn er hagnaður fyrirtækisins jákvæður.

Í grunnlíkaninu nær einokunarfyrirtæki almennt ekki framleiðsluhagkvæmni, því það framleiðir ekki við lágmark meðalkostnaðarferilsins. Það nær heldur ekki hagkvæmri úthlutun: við hagnaðarhámarkið gildir MR = MC en verðið er hærra en jaðartekjurnar, svo P > MC. Miðað við samkeppnisviðmið með sömu eftirspurn og kostnað verður framleiðslumagnið því minna og verðið hærra. Samanburðurinn felur þó ekki í sér að mörg fyrirtæki geti alltaf framleitt með lægri kostnaði; náttúruleg einokun er einmitt undantekning frá því. Tímabundin vernd, til dæmis einkaleyfi, getur hvatt til nýsköpunar, en skortur á samkeppni getur einnig dregið úr hvatanum til að lækka kostnað og bæta vöru eða þjónustu.