17.5 Besta fjármagnsskipan

17.5 Besta fjármagnsskipan

Að þessum hluta loknum átt þú að geta:

• Útskýrt hvernig aukin notkun vogunar eykur líkur á fjárhagserfiðleikum.
• Útskýrt hvernig líkur á fjárhagserfiðleikum hafa áhrif á fjármagnskostnað.
• Rætt málamiðlanirnar sem fyrirtæki stendur frammi fyrir þegar það eykur vogun sína.
• Útskýrt hugtakið besta fjármagnsskipan.

Skuldir og fjárhagserfiðleikar

Skattaskjöldur vaxta stækkar með skuldum í fjármagnsskipaninni. Samt fjármagna fyrirtæki sig ekki eingöngu með skuldum til að hámarka skattalegan ávinning.

Ástæðan er að meiri skuldir auka líkur á að fyrirtæki geti ekki staðið við vaxtagreiðslur og aðrar skuldbindingar. Slík staða nefnist fjárhagserfiðleikar.

Fjárhagserfiðleikar valda bæði beinum og óbeinum kostnaði. Beinn kostnaður er meðal annars þóknun lögfræðinga, ráðgjafa, matsmanna og uppboðshaldara. Óbeinn kostnaður felst til dæmis í missi viðskiptavina og birgja.

Fórnarskiptakenning

Fórnarskiptakenning ber saman skattaskjöld vaxta og þann ókost skulda að þær auka líkur á fjárhagserfiðleikum og kostnað vegna þeirra.

Skattaskjöldurinn hvetur til aukinnar vogunar, en of miklar skuldir auka greiðslufallsáhættu og kostnað vegna fjárhagserfiðleika. Nákvæmt jafnvægi þessara áhrifa er erfitt, ef ekki ómögulegt, að reikna.

Við lágt skuldastig er greiðslufallsáhætta lítil og skattalegur ávinningur vegur þungt. Með auknum skuldum kemur þó að þeim punkti að viðbótarskattasparnaður jafnast á við aukna vænta kostnaðinn af fjárhagserfiðleikum. Sá punktur næst fyrr hjá fyrirtækjum sem verða fyrir miklum slíkum kostnaði og æskilegt skuldastig þeirra er því lægra.

Mynd 17.4 sýnir samband skuldafjármögnunar og virðis vogaðs fyrirtækis. V_u táknar virði óvogaðs fyrirtækis. Skuldir hækka virðið með skattaskildi vaxta þar til vaxtagjöld ná hagnaði fyrir vexti og skatta (EBIT). Þá eru skattskyldar tekjur orðnar engar og frekari vaxtagjöld skapa ekki viðbótarskattalegan ávinning.

Auknar skuldir stækka skattaskjöldinn en auka jafnframt líkur á fjárhagserfiðleikum og væntan kostnað vegna þeirra. Sá kostnaður vegur smám saman upp á móti skattalega ávinningnum.

Æskilegt skuldastig er það sem hámarkar virði fyrirtækisins og ákvarðar skuldavægið í þeirri fjármagnsskipan sem stefnt er að. Vægi og fjármagnskostnaður byggjast á markaðsvirði skulda og eigin fjár. Þar sem markaðsvirði sveiflast daglega verða smávægileg frávik frá markmiðinu; dagleg endurstilling fjármagnsskipanar væri hvorki hagkvæm né æskileg.

Litlu fráviki frá markmiðinu er heldur ekki svarað með tafarlausri breytingu. Sé markmiðið 22,5% skuldir og 77,5% eigið fé en raunveruleg skipan 23,1% og 76,9% er fyrirtækið enn nálægt markinu. Lækkun skulda og aukning eigin fjár gæti valdið verulegum viðskiptakostnaði.

Tafla 17.7 sýnir meðaltal WACC eftir atvinnugreinum, reiknað úr upplýsingum í lok desember 2020 með 3% áhættulausum vöxtum og 5% markaðsáhættuálagi. Fjármagnsskipan er mjög ólík milli greina. Netverslunarfyrirtæki eru nær eingöngu fjármögnuð með eigin fé og skuldavægi þeirra er að meðaltali undir 7%. Í gúmmí- og hjólbarðaiðnaði er skuldavægi hins vegar 63,62%, eða nær tveir þriðju hlutar fjármagnsins.

Atvinnugreinar með háa beta-stuðla, til dæmis hótel/spilastarfsemi og flugsamgöngur, hafa háan kostnað eigin fjár. Atvinnugreinar sem eru þolnari gagnvart samdrætti, svo sem matvælavinnsla og heimilisvörur, hafa lága beta-stuðla og lágan kostnað eigin fjár. WACC hverrar atvinnugreinar ræðst að lokum af vægi eigin fjár og skulda sem fyrirtækið velur, áhættu atvinnugreinarinnar og skatthlutföllum sem fyrirtæki í atvinnugreininni standa frammi fyrir.