19.3 Stýring handbærs fjár
19.3 Stýring handbærs fjár
Við lok þessa hluta átt þú að geta:
Stýring handbærs fjár felst í að innheimta greiðslur frá viðskiptavinum tímanlega og hafa stjórn á útstreymi fjár. Sjóðsáætlun er lykiltæki við slíka framvirka áætlanagerð. Til að skilja viðfangsefnið þarf fyrst að greina hvað telst handbært fé í vörslu fyrirtækis og hvers vegna fyrirtæki halda því. Dæmi um sjóðsáætlun er í kafla 19.6, Notkun Excel til að búa til skammtímaáætlun.
Handbært fé í vörslu
Handbært fé fyrirtækis er ekki aðeins seðlar og mynt í sjóðvél eða fjárhirslu. Slíkar fjárhæðir eru yfirleitt litlar miðað við óinnleystar ávísanir og innstæður á bankareikningum fyrirtækisins.
Ástæður fyrir því að halda handbæru fé
Fyrirtæki þurfa handbært fé fyrst og fremst sem greiðslumiðil. Viðskiptahvötin felst í að eiga fé fyrir launum, greiðslum til birgja og lánardrottna og arði til hluthafa. Óvissa um reksturinn skapar jafnframt þörf fyrir varasjóð vegna óvæntra útgjalda.
Líkt og einstaklingur geymir fé á reikningi eða í veski vegna óvæntra útgjalda þarf fyrirtæki svigrúm fyrir bilanir, viðgerðir eða tímabundið starfsfólk. Þessi ástæða fyrir handbæru fé nefnist varúðarhvöt.
Fyrirtæki getur einnig haldið fé lausu í stað þess að fjárfesta það í markaðsverðbréfum eða rekstrarbótum. Spákaupmennskuhvötin felst í að geta brugðist hratt við óvæntu tækifæri, svo sem eignakaupum eða yfirtöku fyrirtækis.
Banki getur krafist þess að viðskiptavinur haldi lágmarksinnstæðu á reikningi sem hluta af viðskiptasambandinu. Slík innstæða nefnist jöfnunarinnstæða.
Jack’s Outback Restaurant Group fékk 500.000 dala lán hjá First National Bank and Trust. Lánssamningurinn kvað á um að minnst 50.000 dalir skyldu ávallt vera á tékkareikningi fyrirtækisins sem jöfnunarinnstæða vegna annarrar þjónustu bankans.
Ígildi handbærs fjár
Fé umfram áætlaða fjárþörf er gjarnan sett í skammtímafjárfestingar eða ígildi handbærs fjár. Óráðstafað handbært fé ber enga ávöxtun og of há staða þess getur því dregið úr arðsemi.
Tafla 19.3 sýnir algenga fjárfestingarkosti fyrirtækja fyrir umframfé. Fjármálastjórar velja einkum öruggar og seljanlegar eignir sem bera jákvæða ávöxtun. Stuttur líftími dregur úr vaxtaáhættu, en í samræmi við samband áhættu og ávöxtunar er vænt ávöxtun lægri en af áhættusamari eignum. Þessi ígildi handbærs fjár eru ekki fjárfesting á hlutabréfamarkaði.
| Verðbréf | Lýsing |
|---|---|
| Bandarískir ríkisvíxlar | Skuldbindingar bandaríska ríkisins með 3 og 6 mánaða líftíma |
| Verðbréf alríkisstofnana | Skuldbindingar alríkisstofnana, svo sem Federal Home Loan Bank og Federal National Mortgage Association |
| Innstæðubréf | Gefin út af bönkum; tegund spariinnstæðu sem ber vexti |
| Fyrirtækjavíxlar | Skammtímavíxlar gefnir út af stórum fyrirtækjum með líftíma frá nokkrum dögum upp í að hámarki 270 daga |
Mynd 19.5 sýnir skýringu úr ársskýrslu Target Corporation fyrir 2021 (Form 10-K). Þar kemur fram að handbært fé og ígildi þess námu 8.511.000.000 dölum 30. janúar 2021 og 2.577.000.000 dölum 1. febrúar 2020.
Í skýringunni teljast skammtímakröfur á fjármálastofnanir einnig til ígilda handbærs fjár. Kreditkortakaup viðskiptavina Target mynda slíkar kröfur, en uppgjör þeirra berst yfirleitt á einum til þremur dögum og líkist því staðgreiðslu. Fjárhæðin 560.000.000 dalir 30. janúar 2021 var þess vegna flokkuð með handbæru fé fremur en almennum viðskiptakröfum. Greiðslur vegna VISA, MasterCard og American Express berast smásala venjulega innan 24–72 klukkustunda.*
Fyrirtæki ávaxta einnig umframfé í markaðsverðbréfum. Þar undir falla auðseljanleg skuldabréf fyrirtækja og ríkis, forgangshlutabréf og almenn hlutabréf annarra félaga. Ford Motor Company skilgreindi markaðsverðbréf þannig í ársskýrslu sinni fyrir 2019 (Form 10-K):
„Fjárfestingar í verðbréfum sem eiga lengri tíma en þrjá mánuði til gjalddaga við kaup, og önnur verðbréf sem bera meira en óverulega áhættu á virðisbreytingu vegna vaxta, skráðs verðs eða úttektargjalds, flokkast sem markaðsverðbréf.“*