Mótað viðráðanlega og nægilega afmarkaða meginfullyrðingu.
Safnað gögnum og sett fram rök.
Skipulagt hugmyndir í samfellda skriflega framsetningu.
Í þessum hluta færðu hagnýt ráð um ritun heimspekiritgerða. Framsetningin byggist á rökfærsluskipulagi, en kennarar kunna að leggja ólíkar áherslur í ritgerðarskrifum. Leiðbeiningarnar hér á eftir eru almenn viðmið sem eiga við í flestum heimspekinámskeiðum.
Afmarkaðu meginfullyrðinguna
Kjarni sérhverrar rökritgerðar er sú fullyrðing sem þú vilt setja fram eða afstaða sem þú hyggst verja. Gefðu þér því tíma til að afmarka meginfullyrðinguna. Hvað viltu segja um viðfangsefnið? Hvað á lesandinn að skilja eða vita að lestri loknum? Afmarkaðar og hófstilltar fullyrðingar virka best; jafnvel heimspekiprófessorar eiga erfitt með að verja mjög víðtækar fullyrðingar. Góð meginfullyrðing gerir meira en að lýsa röksemdafærslu annars. Hún segir eitthvað sjálfstætt um efnið, tengir það öðrum álitaefnum eða beitir kenningu eða afstöðu annars höfundar á nýjan hátt. Eftirfarandi leiðir geta hjálpað þér að móta viðráðanlega fullyrðingu:
Berðu saman tvær heimspekilegar afstöður. Hvað eiga þær sameiginlegt og hvað greinir þær að? Hvaða almennu ályktanir má draga af samanburðinum?
Finndu gagn eða röksemd sem er veik eða má gagnrýna. Í hverju felst veikleikinn og hvaða vanda skapar hann fyrir afstöðu heimspekingsins?
Beittu heimspekilegri afstöðu á samtímaatvik eða álitamál. Hvers vegna á afstaðan við og hvernig hjálpar hún okkur að skilja málið?
Finndu röksemd eða gagn sem gæti styrkt afstöðu heimspekings. Hvers vegna eru rökin góð eða gagnið gagnlegt? Hvernig fellur það að öðrum fullyrðingum og röksemdum heimspekingsins?
Hugleiddu jákvæða eða neikvæða afleiðingu röksemdafærslu heimspekings. Hvernig leiðir hún af rökunum? Er hún nauðsynleg eða tilfallandi? Hvaða lærdóm má draga af henni? Jákvæð afleiðing getur styrkt rökin en neikvæð afleiðing veikt þau.
Safnaðu gögnum og byggðu upp röksemdafærsluna
Þegar þú hefur afmarkað meginfullyrðinguna skaltu snúa aftur að lesefninu, safna gögnum og byggja upp sem sterkasta röksemdafærslu. Þú getur hugsað eins og rannsóknarlögreglumaður eða saksóknari sem undirbýr mál, en markmiðið er að komast að sannri niðurstöðu en ekki aðeins að styðja fyrirfram gefna afstöðu. Vertu því reiðubúin eða reiðubúinn að breyta fullyrðingunni ef hún samræmist ekki gögnunum. Ef frekari rannsóknar er þörf skaltu fylgja fyrri leiðbeiningum um leit að traustum upplýsingum.
Ef þú finnur ekki gögn sem styðja fullyrðinguna en telur hana samt rétta geturðu beitt þeim heimspekilegu aðferðum sem kynntar voru í þessum kafla og 1. kafla. Ímyndaðu þér gagndæmi og hugartilraunir sem styðja hana. Beittu innsæi og heilbrigðri skynsemi en mundu að hvort tveggja getur leitt á villigötur. Almennt ættu heilbrigð skynsemi, innsæi, hugartilraunir, gagndæmi og verk annarra heimspekinga að styðja hvert annað. Líttu á röksemdafærsluna sem mannvirki: of mikil þyngd má ekki hvíla á einu innsæi eða einni hugartilraun.
Íhugaðu mótrök
Heimspekiritgerðir eru frábrugðnar öðrum rökritgerðum að því leyti að höfundur þarf að verja meiri tíma í að sjá fyrir mótrök og svara þeim. Það hefur tvö mikilvæg áhrif. Í fyrsta lagi sýna vel mótuð mótrök að þú hafir íhugað eigin afstöðu nægilega til að greina veikleika hennar. Í öðru lagi styrkirðu málstaðinn með því að svara hugsanlegri árás andstæðings. Með mótrökum tekur ritgerðin þátt í þeirri díalektísku sannleiksleit sem einkennir heimspeki.
Gerðu heimildum nákvæm skil
Mikilvægt er að gera efni frumheimilda og afleiddra heimilda eins nákvæm skil og kostur er. Skoðaðu samhengi textans og túlkaðu röksemdir með góðgirnisregluna að leiðarljósi. Ekki gera ósanngjarnan strámann úr röksemd sem þú ert ósammála og ekki afbaka tilvitnun eða endursögn til að afla stuðnings við eigið mál. Markmiðið er að finna þá röksemdafærslu sem er rökrænt sannfærandi og því líklegust til að vera sönn.
Mynd 2.11. Gott skipulag er lykillinn að vönduðum skrifum. (mynd: „Female hand writing at home“ eftir Nenad Stojkovic/Flickr, CC BY 2.0)
Skipuleggðu ritgerðina
Fræðilegar heimspekiritgerðir fylgja sömu einföldu grunnbyggingu og aðrar ritgerðir, líklega þeirri sem þú lærðir í framhaldsskóla eða fyrsta ritunarnámskeiði í háskóla.
Kynntu meginfullyrðinguna
Inngangurinn setur meginfullyrðinguna í samhengi og segir lesandanum við hverju megi búast. Lýstu viðfangsefninu, mikilvægi þess og hvernig það sprettur af verkunum sem þú hefur lesið. Stundum þarf sögulegan bakgrunn, en forðastu víðtækar alhæfingar og langar endursagnir. Bakgrunnurinn á aðeins að veita það samhengi og þá ástæðu sem þarf til að skilja meginfullyrðinguna. Settu hana fram í lok inngangsins og láttu skýrt í ljós hvernig hún leiðir af efninu á undan. Í langri ritgerð kann að þurfa nokkrar setningar til að setja fullyrðinguna fram og draga upp meginskipan röksemdafærslunnar.
Settu fram röklega og sannfærandi röksemdafærslu
Málsgreinarnar á eftir inngangi setja röksemdafærsluna fram. Byggðu hverja þeirra eftir skýrri röklegri skipan og leggðu fram nægileg gögn fyrir fullyrðingarnar. Málsgreinarnar geta innihaldið tilvitnanir og endursagnir úr frumheimildum og afleiddum heimildum, samhengi og túlkun, nýjar hugmyndir, dæmi og hliðstæður, mótrök og svör við þeim. Gögnin eiga bæði að styðja meginfullyrðinguna og leiða að niðurstöðunni. Þú getur hugsað eins og byggingarmeistari: leggðu grunn, reistu sterkustu burðarbitana og lokaðu síðan veggjunum. Eða hugsaðu um frásögn þar sem gögnin leiða lesandann að óhjákvæmilegri niðurstöðu.
Dragðu röksemdafærsluna saman í niðurlagi
Ljúktu ritgerðinni með stuttri samantekt á röksemdafærslunni. Minntu á meginfullyrðinguna og rifjaðu upp gögnin sem styðja hana. Þótt þér kunni að finnast rökin tala sínu máli hjálpar stutt niðurlag lesandanum að festa heildina í minni. Settu engar nýjar upplýsingar fram í niðurlaginu heldur dragðu aðeins saman það sem þegar hefur komið fram.
Tilgangur kaflans var að veita þér grunnverkfæri til að ná árangri í heimspekinámi. Fyrst mótuðum við með hjálp nútíma taugavísinda flókna mynd af starfsemi heilans. Heilinn myndar og varpar fram tilfinningahlaðinni mynd af heiminum, en hún getur verið bjöguð og villandi. Slíkar hugrænar tálsýnir leiða til rökvillna sem kallast hugrænar skekkjur. Til að verjast þeim þurfum við áreynslufulla og ígrundaða hugsun, vitund um eigin skekkjur og röklegar aðferðir til að vinna gegn þeim. Þér mun vegna vel í heimspekinámi ef þú temur þér hugsunarvenjurnar í þessum kafla og nýtir hagnýtu ráðin um lestur og ritun heimspeki.
