Kafli 4
Kafli 4
4.2 Gröf vísisfalla
Skilgreiningarmengið er myndmengið er láfellan er

Skilgreiningarmengið er myndmengið er láfellan er

Skilgreiningarmengið er myndmengið er láfellan er

Skilgreiningarmengið er myndmengið er láfellan er

skilgreiningarmengið er myndmengið er láfellan er
4.3 Lograföll
(recalling that )
Munurinn á stærðunum var um
Ekki er hægt að taka logra af neikvæðri tölu í mengi rauntalna.
4.4 Gröf lografalla

Skilgreiningarmengið er myndmengið er ( − ∞ , ∞ ) og lóðfellan er

Skilgreiningarmengið er myndmengið er ( − ∞ , ∞ ) og aðfellan er

Skilgreiningarmengið er myndmengið er ( − ∞ , ∞ ) og lóðfellan er

Skilgreiningarmengið er myndmengið er ( − ∞ , ∞ ) og lóðfellan er

Skilgreiningarmengið er myndmengið er ( − ∞ , ∞ ) og lóðfellan er

Skilgreiningarmengið er myndmengið er ( − ∞ , ∞ ) og lóðfellan er
4.5 Lograreglur
einnig má rita þetta sem með því að fullstytta brotið.
einnig má rita svarið
Hækkun sýrustigsins er um það bil 0.301.
4.6 Vísis- og lograjöfnur
Jafnan hefur enga lausn.
eða
eða
4.7 Vísis- og logralíkön
innan 230 ára, nánar tiltekið 229.3157
6.026 klukkustundir
895 tilfelli á 15. degi
Vísisfall.
4.8 Aðhvarfsgreining vísislíkana
4.1 Kaflaverkefni
Línuleg föll hafa fastan breytingarhraða. Vísisföll vaxa um hlutfall af upphafsgildinu.
Þegar vextir eru vaxtavæddir verður hlutfall áunninna vaxta af höfuðstólnum hærra en skráðir ársvextir fjárfestingarreikningsins. Skráðu ársvextirnir samsvara því ekki endilega raunverulegum áunnum vöxtum, sem er einmitt merking hugtaksins nafnvextir.
vísisfall; stofninn minnkar með hlutfallslegum hraða.
ekki vísisfall; hleðslan minnkar um fasta stærð í hverri heimsókn og setningin lýsir því línulegu falli.
Skóginum er lýst með fallinu
Eftir ár verða fleiri tré í skógi A en skógi B.
Svör eru mismunandi. Dæmi um svar: Í nokkur ár verður trjáfjöldinn í skógi A æ meiri en í skógi B. Þar sem skógur B vex í raun hraðar verður trjáfjöldinn þar þó að lokum meiri en í skógi A og helst þannig meðan vaxtarlíkönin gilda. Þurrkar, faraldur sem fækkar trjánum og aðrir umhverfis- og líffræðilegir þættir geta haft áhrif á það hvort vísisvaxtarlíkanið gildi til langs tíma.
vísisvöxtur; vaxtarstuðullinn 1 . 0 6 er stærri en
vísishrörnun; hrörnunarstuðullinn 0 . 9 7 er milli og
Línulegt
Hvorugt
Línulegt
samfelldur vöxtur; vaxtarhraðinn er meiri en
samfelld hrörnun; vaxtarhraðinn er minni en
Látum 𝑓 f vera vísishrörnunarfallið 𝑓 ( 𝑥 ) = 𝑎 ⋅ ( 1 𝑏 ) 𝑥 f ( x ) = a ⋅ ( 1/b ) x þar sem 𝑏 > 1 . b > 1. Þá gildir fyrir einhverja tölu 𝑛 > 0 n > 0 , að 𝑓 ( 𝑥 ) = 𝑎 ⋅ ( 1 𝑏 ) 𝑥 = 𝑎 ( 𝑏 − 1 ) 𝑥 = 𝑎 ( ( 𝑒 𝑛 ) − 1 ) 𝑥 = 𝑎 ( 𝑒 − 𝑛 ) 𝑥 = 𝑎 ( 𝑒 ) − 𝑛 𝑥 . f ( x ) = a ⋅ ( 1/b ) x = a ( b − 1 ) x = a ( ( e n ) − 1 ) x = a ( e − n ) x = a ( e ) − n x .
refur
4.2 Kaflaverkefni
Aðfella er lína sem graf falls nálgast þegar vex eða minnkar án marka. Láfella vísisfalls segir til um markgildi fallsgildanna þegar frumbreytan verður annaðhvort mjög stór eða mjög lítil.
skurðpunktur við y-ás: skilgreiningarmengi: allar rauntölur; myndmengi: allar rauntölur stærri en
skurðpunktur við y-ás: skilgreiningarmengi: allar rauntölur; myndmengi: allar rauntölur minni en
skurðpunktur við y-ás: skilgreiningarmengi: allar rauntölur; myndmengi: allar rauntölur stærri en

skurðpunktur við y-ás:

B
A
E
D
C



Láfella: skilgreiningarmengi: allar rauntölur; myndmengi: allar rauntölur sem eru stærri en
Þegar stefnir
;
þegar
stefnir
Þegar stefnir
;
þegar stefnir
Graf er speglun grafs 𝐹 ( 𝑥 ) = 𝑏 𝑥 um y-ásinn. Fyrir sérhverja rauntölu og fallið 𝑓 ( 𝑥 ) = 𝑏 𝑥 er graf speglun um y-ásinn,
Gröf og eru eins og fást með láréttri hliðrun grafs 𝑓 ( 𝑥 ) til hægri. Fyrir sérhverja rauntölu n, rauntölu 𝑏 > 0 og fallið 𝑓 ( 𝑥 ) = 𝑏 𝑥 er graf lárétta hliðrunin
4.3 Kaflaverkefni
Logri er veldisvísir. Nánar tiltekið er hann veldisvísirinn sem grunnur er hafinn í til að fá tiltekið gildi. Í gefnu stæðunum hefur grunnurinn sama gildi. Veldisvísinn 𝑦 í stæðunni má einnig rita sem logrann l o g 𝑏 𝑥 og gildi fæst þegar er hafið í veldið
Þar sem lograjafna jafngildir vísisjöfnu má breyta henni í vísisjöfnuna 𝑏 𝑦 = 𝑥 og nota síðan veldareglur til að einangra
Náttúrulegi logrinn er sértilvik logra með grunn þar sem grunnur náttúrulega logranns er alltaf Í stað þess að tákna náttúrulega logrann með l o g 𝑒 ( 𝑥 ) er notuð táknunin
Nei, fallið hefur ekkert skilgreint gildi fyrir Til staðfestingar skulum við gera ráð fyrir að sé í skilgreiningarmengi fallsins Þá er til tala þannig að Umritun sem vísisjafna gefur 1 0 𝑛 = 0 sem er ómögulegt þar sem engin slík rauntala er til. Því er ekki í skilgreiningarmengi fallsins
Já. Gerum ráð fyrir að til sé rauntala þannig að Umritun sem vísisjafna gefur 𝑥 = 𝑒 2 sem er rauntala. Til staðfestingar látum við Þá gildir samkvæmt skilgreiningu að
Nei; l n ( 1 ) = 0 og því er óskilgreint.
4.4 Kaflaverkefni
Þar sem föllin eru andhverfur hvort annars eru gröf þeirra spegilmyndir um línuna Fyrir sérhvern punkt á grafi lografalls er því samsvarandi punktur á grafi andhverfa vísisfallsins.
Hliðrun fallsins til hægri eða vinstri og speglun þess um y-ásinn hafa áhrif á skilgreiningarmengið.
Nei. Láfella benti til takmarkana á myndmenginu, en myndmengi sérhvers lografalls á almennu formi er mengi allra rauntalna.
Skilgreiningarmengi: myndmengi:
Skilgreiningarmengi: myndmengi:
Skilgreiningarmengi: lóðfella:
Skilgreiningarmengi: lóðfella:
Skilgreiningarmengi: lóðfella:
Skilgreiningarmengi:
; lóðfella: ; endahegðun: þegar 𝑥 → ( 3 7 ) + stefnir 𝑓 ( 𝑥 ) → − ∞ og þegar 𝑥 → ∞ stefnir 𝑓 ( 𝑥 ) → ∞
Skilgreiningarmengi: ; lóðfella:
; endahegðun: þegar stefnir
og þegar stefnir
Skilgreiningarmengi: myndmengi: lóðfella: skurðpunktur við x-ás: enginn skurðpunktur við y-ás
Skilgreiningarmengi: myndmengi: lóðfella: skurðpunktur við x-ás: enginn skurðpunktur við y-ás
Skilgreiningarmengi: myndmengi: lóðfella: skurðpunktur við x-ás: enginn skurðpunktur við y-ás
B
C
B
C


C



Gröf 𝑓 ( 𝑥 ) = l o g 1 2 ( 𝑥 ) f ( x ) = log 1/2 ( x ) og 𝑔 ( 𝑥 ) = − l o g 2 ( 𝑥 ) g ( x ) = − log 2 ( x ) virðast vera eins. Tilgáta: Fyrir sérhvern jákvæðan grunn 𝑏 ≠ 1 b ≠ 1 , gildir l o g 𝑏 ( 𝑥 ) = − l o g 1 𝑏 ( 𝑥 ) . log b ( x ) = − log 1/b ( x ) .
Munið að viðfang lografalls verður að vera jákvætt. Við ákvarðum því hvar . Á grafi fallsins 𝑓 ( 𝑥 ) = 𝑥 + 2 𝑥 − 4 sést að grafið liggur ofan x-ássins á bilinu og aftur hægra megin við lóðfelluna, það er á Skilgreiningarmengið er því

4.5 Kaflaverkefni
Sérhverja rótarstæðu má umrita sem stæðu með ræðum veldisvísi svo beita megi veldareglunni og auðvelda þannig útreikning logranns. Því gildir
samkvæmt kvótareglunni:
Umritum sem vísisjöfnu og einangrum
Við prófun sjáum við að er skilgreint og því er
Látum og vera jákvæðar heiltölur stærri en Samkvæmt grunnskiptireglunni gildir þá
4.6 Kaflaverkefni
Athugið fyrst hvort umrita megi jöfnuna þannig að báðar hliðar hafi sama grunn. Ef svo er má setja veldisvísana jafna. Ef ekki er hægt að umrita jöfnuna þannig er tekinn logri af báðum hliðum og lograreglur notaðar til að leysa hana.
Nota má eintæknieiginleikann ef umrita má báðar hliðar jöfnunnar sem einn logra með sama grunn. Þá má setja viðföngin jöfn og leysa jöfnuna sem fæst með algebru. Ekki má nota eintæknieiginleikann þegar ekki er hægt að umrita hvora hlið sem einn logra með sama grunn.
Engin lausn
engin lausn
Engin lausn
Engin lausn




Engin lausn



um

um 5 ár

um
4.7 Kaflaverkefni
Helmingunartími er mælikvarði á hrörnun og tengist því vísishrörnunarlíkönum. Helmingunartími efnis eða stærðar er sá tími sem það tekur helming upphaflegs magns efnisins eða stærðarinnar að hrörna.
Tvöföldunartími er mælikvarði á vöxt og tengist því vísisvaxtarlíkönum. Tvöföldunartími efnis eða stærðar er sá tími sem það tekur upphaflegt magn efnisins eða stærðarinnar að tvöfaldast.
Stærðargráða er næsta veldi af tíu sem lýsir vísisvexti stærðar. Hún gefur einnig nálgun á staðsetningu á lograskala. Dæmi um svar: Stærðargráður nýtast við samanburð talna sem eru mjög ólíkar að stærð. Massi Satúrnusar er til dæmis 95 sinnum meiri en massi jarðar. Það jafngildir því að segja að massi Satúrnusar sé um sinnum, eða 2 stærðargráðum, meiri en massi jarðar.
upphafsmagnið er um 16.7 einingar.
150
exponential;
logrískt

logrískt


um ár
um ár
helmingunartímar; mínútur
Látum fyrir einhverja rauntölu 𝑏 ≥ 0 þar sem Þá gildir:
mg
um dagar
helmingunartími: um mínútur
þannig að hrörnunarhraðinn á klukkustund er um
after 3 hours:
tvöföldunartími: um mínútur
um mínútur
þar sem er mælt í mínútum.
um mínútur
MMS-stærð:
C
4.8 Kaflaverkefni
Lógistísk líkön henta best aðstæðum þar sem gildi eru takmörkuð. Stofnar geta til dæmis ekki vaxið endalaust þar sem auðlindir á borð við fæðu, vatn og rými eru takmarkaðar. Lógistískt líkan lýsir því stofnum best.
Aðhvarfsgreining felst í að finna jöfnu sem fellur best að gefnu safni gagnapunkta. Til að framkvæma aðhvarfsgreiningu með grafískri reiknivél eru punktarnir fyrst skráðir með valmyndunum STAT og síðan EDIT. Næst er dreifiritið teiknað með STAT PLOT. Lögun gagnapunktanna á dreifiritinu getur gefið til kynna hvaða gerð aðhvarfs skuli nota. Þegar það hefur verið ákveðið er viðeigandi aðhvarfsskipun valin í valmyndunum STAT og síðan CALC.
Skurðpunktur við y-ás á grafi lógistískrar jöfnu samsvarar upphaflegum stofnstærð í stofnlíkaninu.
C
B
; 175
skurðpunktur við y-ás:
koi-fiskar
um mánuðir.

Um 38 úlfar
Um 8.7 ár


When


Þegar
When
Um 25


When
; ; aðhvarfsferlarnir eru samhverfir um og virðast því vera andhverf föll.
Upprifjunarverkefni
vísishrörnun; vaxtarstuðullinn 0 . 8 2 5 er milli og
samfelld hrörnun; vaxtarhraðinn er neikvæður.
skilgreiningarmengi: allar rauntölur; myndmengi: allar rauntölur sem eru stærri en núll; skurðpunktur við y-ás: (0, 3.5);

skurðpunktur við y-ás: skilgreiningarmengi: allar rauntölur; myndmengi: allar rauntölur stærri en

Skilgreiningarmengi: lóðfella: endahegðun: þegar 𝑥 → − 5 + stefnir 𝑓 ( 𝑥 ) → − ∞ og þegar 𝑥 → ∞ stefnir 𝑓 ( 𝑥 ) → ∞ .
engin lausn
engin lausn
um ár
um mínútur
um dagar
vísisfall

um dagar
logrískt;

Æfingapróf
Um 13 höfrungar.
skurðpunktur við y-ás:

Skilgreiningarmengi: lóðfella: endahegðun: þegar 𝑥 → 3 − stefnir 𝑓 ( 𝑥 ) → − ∞ og þegar 𝑥 → − ∞ stefnir 𝑓 ( 𝑥 ) → ∞
engin lausn
helmingunartími: um dagar
logrískt

vísisfall;

lógistískt;
