Námsgögn
Innskrá
Hleð efnisyfirliti...

Efnisyfirlit

  1. Formáli
    1. Inngangur að peningastefnu og bankaeftirliti
    2. 28.1 Bandaríska seðlabankakerfið og seðlabankar
    3. 28.2 Bankaeftirlit
    4. 28.3 Hvernig seðlabanki framkvæmir peningastefnu
    5. 28.4 Peningastefna og þjóðhagslegar niðurstöður
    6. 28.5 Gildrur peningastefnunnar
    7. Lykilhugtök
    8. Lykilhugtök og samantekt
    9. Sjálfspróf
    10. Spurningar til upprifjunar
    11. Spurningar um gagnrýna hugsun
    12. Verkefni
  2. A | Notkun stærðfræði í hagfræði
  3. B | Jafnnotagildisferlar
  4. C | Núvirði
  5. D | Útgjalda- og framleiðslulíkanið
  6. E | Áhrif markaðsaðgerða á efnahagsreikninga þegar bindifé banka er takmarkað
  7. Heimildir
  8. Atriðisorðaskrá
Undirstöður hagfræði (IS)Kafli 28Inngangur að peningastefnu og bankaeftirliti
Skrá inn til að leggja til breytingu
2828 Peningastefna og bankaeftirlit

Inngangur að peningastefnu og bankaeftirliti

FYRRI KAFLI

Verkefni

NÆSTI KAFLI

28.1 Bandaríska seðlabankakerfið og seðlabankar

Framhlið Marriner S. Eccles-byggingar bandaríska seðlabankaráðsins í Washington.
Mynd 28.1. Marriner S. Eccles-bygging bandaríska seðlabankaráðsins í Washington. Þar eru teknar mikilvægar ákvarðanir um peningastefnu og fjármálaeftirlit, en framkvæmd stefnunnar fer einnig um tólf svæðisbanka og markaðsinnviði seðlabankakerfisins. (Mynd: breytt útgáfa af „Marriner S. Eccles Federal Reserve“ eftir LunchboxLarry/Flickr, CC BY 2.0)

Markmið kaflans

Í þessum kafla kynnist þú:

  • Hlutverki bandaríska seðlabankakerfisins og annarra seðlabanka
  • Markmiðum, ávinningi og takmörkunum bankaeftirlits
  • Stjórntækjum peningastefnu í kerfi takmarkaðs og ríflegs bindifjár
  • Miðlunarleiðum peningastefnu til vaxta, lánskjara, eftirspurnar og verðbólgu
  • Óvissu, töfum, neðri vaxtamörkum og fjármálastöðugleika

Inngangur að peningastefnu og bankaeftirliti

Tengjum við raunveruleikann

Virk neðri mörk nafnvaxta

Peningastefna er ákvörðun seðlabanka um stýrivexti, lausafjárskilyrði og önnur fjármálaleg skilyrði. Lækkun stýrivaxta getur lækkað markaðsvexti, stutt eignaverð og gengi og auðveldað sumum heimilum og fyrirtækjum fjármögnun. Áhrifin eru þó hvorki tafarlaus né vélræn. Þau ráðast meðal annars af væntingum, stöðu banka, efnahagsreikningum lántaka, áhættuálagi og því hvort eftirspurn eða framboð veldur efnahagsvandanum. Sama gildir í gagnstæða átt þegar seðlabanki herðir að til að draga úr verðbólgu.

Sérstakur vandi kemur upp þegar skammtímanafnvextir nálgast virk neðri mörk. Reiðufé ber yfirleitt enga vexti og veitir því valkost við mjög neikvæðar bankainnstæður, en mörkin eru ekki nákvæmlega núll: nokkrir seðlabankar hafa tímabundið beitt neikvæðum stýrivöxtum. Í Bandaríkjunum voru virkir alríkissjóðsvextir rétt yfir 5% árið 2007, um 0,16% að meðaltali 2009 og um 0,05% vorið 2020. Í báðum kreppum var hefðbundið svigrúm til frekari vaxtalækkana því lítið, en eðli áfallanna og önnur viðbrögð voru ólík.

Bandaríska seðlabankakerfið beitti því fleiri tækjum en skammtímavaxtalækkun. Í og eftir fjármálakreppuna 2007–2009 notaði það neyðarlán, framvirka leiðsögn og umfangsmikil eignakaup. Árið 2020 voru þessi tæki virkjuð hratt og sérstök lánakerfi studdu markaði og lánsfjárflæði. Ríkisfjármálastefna studdi eftirspurn í báðum tilvikum, þótt umfang og tímasetning aðgerðanna væru ólík. Virk neðri mörk loka því ekki peningastefnunni. Þau auka þó óvissu, lengja miðlunarleiðir og vekja spurningar um eignaverð og samspil við ríkisfjármál.

Peningar, lán og bankar mynda samtengt kerfi. Bankar annast greiðslur og mynda yfirleitt nýjar innstæður þegar þeir veita lán. Greiðslur flytja síðan innstæður og bindifé milli banka. Vel starfhæft kerfi lækkar viðskiptakostnað, miðlar sparnaði og fjármögnun og dreifir áhættu. Víðtækt eiginfjártap, lausafjárþurrð eða rof á lánamörkuðum getur aftur á móti magnað samdrátt. Of ör lánsfjáraukning getur einnig ýtt undir verðbólgu og fjármálaójafnvægi.

Flest ríki styðja peninga- og bankakerfi með seðlabanka, lögum, eftirliti og innstæðutryggingum. Fyrirkomulagið er þó ólíkt milli landa og myntsvæða. Markmið geta einnig rekist á. Aðgerðir sem verja greiðslukerfið geta aukið freistnivanda, en herðing gegn verðbólgu getur tímabundið dregið úr atvinnu. Örvun getur jafnframt ýtt undir eignaverð og áhættu. Kaflinn fjallar því bæði um verkfæri stefnunnar og þær tafir, hvata og óvissu sem takmarka árangur hennar.

Námsgögn.is þýðing á efni frá OpenStax. Frítt frumrit: https://openstax.org/books/principles-economics-3e/pages/1-introduction Leyfi upprunabókar: CC BY-NC-SA 4.0. Námsgögn er sjálfstætt verkefni; OpenStax styður hvorki né vottar þýðinguna.

FYRRI KAFLI

Verkefni

NÆSTI KAFLI

28.1 Bandaríska seðlabankakerfið og seðlabankar