Lykilhugtök og samantekt

Lykilhugtök og samantekt

30.1 Útgjöld hins opinbera

Ríkisfjármálastefna nær til opinberra kaupa, tilfærslna, skatta ásamt lántöku; hún hefur áhrif á eftirspurn, dreifingu og framleiðslugetu. Útgjöld og tekjur bandaríska alríkisins voru oft nálægt 18–22% af vergri landsframleiðslu (VLF) á venjulegum árum síðustu áratuga, en kreppur ásamt heimsfaraldrinum 2020 leiddu til stórra frávika. Social Security, heilbrigðiskerfi, landvarnir og vextir eru stórir liðir, þó hlutdeildir breytist milli ára. Halli verður þegar heildarútgjöld eru meiri en heildartekjur, afgangur þegar tekjurnar eru meiri. Skuldir eru stofnstærð sem breytist vegna hallans ásamt reiðufé, lánveitingum og öðrum fjármálaliðum.

30.2 Skattlagning

Tekjuskattur einstaklinga og launatengd gjöld til Social Security og Medicare eru stærstu skatttekjustofnar bandaríska alríkisins. Aðrir liðir eru fyrirtækjaskattur, vörugjöld, tollar, skattur á dánarbú og gjafaskattur. Stighækkandi skattur hefur hærra meðalskatthlutfall eftir því sem skattstofn hækkar. Hlutfallslegur skattur hefur sama meðalskatthlutfall en stiglækkandi skattur lægra hlutfall þegar skattstofn hækkar. Jaðarskatthlutfall gildir um næstu eða efstu einingu skattstofns. Social Security-gjaldið verður stiglækkandi miðað við öll laun yfir launahámarki, en meta þarf bætur og aðra skatta sérstaklega.

30.3 Halli alríkissjóðs og ríkisskuldir

Bandaríska alríkið tók miklar skuldir í síðari heimsstyrjöld, en skuldahlutfallið lækkaði síðar þegar nafnvirði VLF óx hraðar en skuldir. Halli á níunda áratugnum og snemma á þeim tíunda hækkaði hlutfallið, afgangur 1998–2001 lækkaði það og samdrættirnir 2008–2009 og 2020 leiddu til stórra stökka. Halli eða afgangur er flæðistærð yfir tímabil; skuldir stofnstærð á ákveðnum degi. Heildarskuldir fela bæði í sér skuldir í eigu almennings og skuldbindingar milli reikninga alríkisins. Þær eru ekki nákvæmlega einföld summa fyrri halla vegna annarra fjármálaviðskipta.

30.4 Beiting ríkisfjármálastefnu gegn samdrætti, atvinnuleysi og verðbólgu

Þensluhvetjandi ríkisfjármálastefna eykur heildareftirspurn með opinberum kaupum, tilfærslum eða skattalækkunum og getur stutt framleiðslu og atvinnu þegar hagkerfið er undir getu. Aðhaldssöm stefna dregur úr eftirspurn með gagnstæðum breytingum og getur minnkað eftirspurnarverðbólgu þegar framleiðsla er yfir getu. Áhrif hvorrar stefnu ráðast af tímasetningu, markhópi, innflutningi, lausri framleiðslugetu, væntingum, vöxtum og viðbrögðum peningastefnu. Við framboðsverðbólgu fylgir aðhaldi meiri framleiðslu- og atvinnukostnaður en einfalt heildareftirspurnar- og heildarframboðslíkan (AD–AS) gefur til kynna.

30.5 Sjálfvirkir sveiflujafnarar

Óreglubundin ríkisfjármálastefna felur í sér nýja ákvörðun um skatta, tilfærslur eða útgjöld. Sjálfvirkir sveiflujafnarar byggjast á gildandi reglum: skattgreiðslur lækka og tilteknar bætur aukast í samdrætti, en hluti ferlisins snýst við í uppsveiflu. Tímabundin framlenging eða hækkun bóta með nýjum lögum er þó óreglubundin aðgerð. Hagsveifluleiðrétt afkoma er líkanmat á fjárlögum við mögulega framleiðslu eftir að áætluð tímabundin hagsveifluáhrif hafa verið fjarlægð. Hún hjálpar að greina hagsveifluhalla frá undirliggjandi stöðu en er ekki bein bókhaldsstærð.

30.6 Vandkvæði við óreglubundnar ríkisfjármálaaðgerðir

Opinber lántaka getur hækkað vexti eða áhættuálag og rutt burt einkafjárfestingu, en áhrifin ráðast af sparnaði, fjármagnsflæði, lausri getu, peningastefnu, væntingum og því hvort opinber fjárfesting eykur framleiðslugetu. Óreglubundnar aðgerðir mæta greiningar-, ákvörðunar-, framkvæmda- og áhrifatöfum. Tímabundin stefna er ekki endilega áhrifaminni en varanleg; lausafjárstaða, trúverðugleiki, markhópur og lokadagur ráða viðbragði. Ríkisfjármál eru gróft tæki í sumum aðstæðum en geta verið mikilvæg við neðri vaxtamörk, laskað fjármálakerfi eða stór áföll.

30.7 Spurningin um hallalaus fjárlög

Ófrávíkjanleg krafa um hallalaus fjárlög á hverju ári getur magnað samdrátt með skattahækkunum eða niðurskurði þegar tekjur falla og hindrað sjálfvirka sveiflujafnara. Hún getur líka takmarkað lántöku til arðbærra langtímafjárfestinga eða óvæntra neyðaraðgerða. Viðvarandi mikill halli getur engu að síður skapað verðbólgu-, vaxta- og skuldavanda. Hagsveifluleiðrétt jafnvægi, útgjaldareglur, skuldaviðmið og áætlun yfir lengra tímabil geta veitt aga án þess að krefjast nákvæms ársjafnvægis. Sjálfbærni ræðst af frumjöfnuði, vöxtum miðað við hagvöxt, gjaldmiðli, gjalddögum og trúverðugleika.