3434 Hnattvæðing og verndarstefna
Lykilhugtök
Lykilhugtök
- lög gegn undirboðum
- lög og reglur sem heimila rannsókn á því hvort útflutningsverð sé undir eðlilegu verði og hvort innlend atvinnugrein verði fyrir verulegu tjóni af þeim sökum; að uppfylltum skilyrðum má leggja á undirboðstoll sem byggist á reiknuðum undirboðsmörkum
- sameiginlegur markaður
- dýpra samþættingarform en tollabandalag þar sem sameiginleg ytri viðskiptastefna fylgir frjálsari viðskiptum innan svæðisins og hindranir á flæði þjónustu, vinnuafls og fjármagns eru jafnframt minnkaðar
- raskandi breyting á markaði
- ný vara, tækni, viðskiptamynstur eða önnur breyting sem færir eftirspurn, kostnað og störf milli fyrirtækja og getur skapað bæði ávinning og aðlögunarkostnað; niðurstaðan ræðst ekki aðeins af því hvaða fyrirtæki innleiddi breytinguna fyrst
- undirboð
- sala vöru til útflutnings á verði sem er lægra en „eðlilegt verð“ samkvæmt viðeigandi viðskiptareglum, oft sambærilegt verð á heimamarkaði útflytjandans; framleiðslukostnaður er ein möguleg viðmiðun en ekki skilgreiningin í öllum málum
- efnahagsbandalag
- samþætting sem byggist á sameiginlegum markaði og felur jafnframt í sér nánari samræmingu efnahagsreglna eða stefnu; umfang samræmingar peninga- og ríkisfjármála er mismunandi og full myntsamvinna er ekki sjálfkrafa skilyrði
- fríverslunarsamningur
- samningur sem fellir niður eða lækkar tolla og aðrar hindranir á verulegum hluta viðskipta milli aðila, yfirleitt með undanþágum og upprunareglum; hver aðili heldur eigin viðskiptastefnu gagnvart ríkjum utan samningsins
- Hið almenna samkomulag um tolla og viðskipti (GATT)
- samningarammi frá 1947 um tolla og alþjóðleg vöruviðskipti sem varð jafnframt vettvangur margra samningalota; GATT-kerfið var stofnanalegur forveri WTO en GATT 1994 er enn hluti af WTO-samningunum
- innflutningskvótar
- töluleg hámarksmörk á magni eða verðmæti vöru sem má flytja inn á tilteknu tímabili; tollkvóti er annað úrræði þar sem innflutningur umfram tiltekið magn er heimilaður en ber hærri toll
- rök um þjóðarhagsmuni
- rök fyrir því að ríki þurfi að draga úr viðkvæmu innflutningshæði vegna öryggis eða afhendingarþols; meta þarf tiltekna áhættu og bera takmarkanir saman við birgðir, fjölbreyttari birgja, bandalög og aðrar markvissar leiðir
- ótollalegar viðskiptahindranir
- reglur eða stjórnsýsluráðstafanir aðrar en tollar sem takmarka innflutning eða hækka kostnað hans, svo sem kvótar, leyfi, staðlar eða tafir; heilbrigðis-, öryggis- og umhverfisreglur eru ekki sjálfkrafa ólögmætar hindranir ef þær eru gagnsæjar, meðalhófsbundnar og án mismununar
- verndarstefna
- stefna sem veitir innlendum framleiðendum forskot gagnvart erlendum keppinautum, til dæmis með tollum, kvótum, mismunandi reglum eða sértækum styrkjum; áhrifin á neytendur, aðfanganotendur og mótaðgerðir ráðast af útfærslunni
- kapphlaup til botns
- tilgáta eða hætta á að ríki veikji vinnu-, skatta- eða umhverfisreglur til að laða að framleiðslu eða halda henni; slík þróun er ekki óhjákvæmileg og ræðst meðal annars af eftirliti, ábyrgð fyrirtækja, alþjóðasamningum og pólitískri getu almennings
- Alþjóðaviðskiptastofnunin (WTO)
- aðildarríkjadrifin stofnun sem annast WTO-samninga, er vettvangur viðræðna, fylgist með viðskiptastefnu og veitir kerfi til lausnar deilumála; ríkin taka ákvarðanir og nefndir eða gerðardómar fjalla um mál, svo stofnunin er hvorki heimsstjórn né sjálfstæður dómstóll