1616 Meðferð og úrræði
Lykilhugtök
Lykilhugtök
- hæli (asylum)
- stofnun sem var búin til í þeim sérstaka tilgangi að hýsa fólk með sálrænar raskanir
- óbeitarskilyrðing (aversive conditioning)
- gagnskilyrðingartækni sem parar óþægilegt áreiti við óæskilega hegðun
- atferlismeðferð (behavior therapy)
- meðferðarnálgun sem beitir lögmálum náms til að hjálpa skjólstæðingum að breyta óæskilegri hegðun
- líffræðileg meðferð (biomedical therapy)
- meðferð sem felur í sér lyfjagjöf and/or læknisfræðilegar aðgerðir til að meðhöndla sálrænar raskanir
- hugræn meðferð (cognitive therapy)
- form sálfræðimeðferðar sem einblínir á hvernig hugsanir einstaklings leiða til vanlíðunar, með það að markmiði að hjálpa honum að breyta þessum órökréttu hugsunum
- hugræn atferlismeðferð (cognitive-behavioral therapy)
- form sálfræðimeðferðar sem miðar að því að breyta hugrænum skekkjum og sjálfsskaðandi hegðun
- fylgiröskun (comorbid disorder)
- einstaklingur sem hefur tvær eða fleiri greiningar, sem oft felur í sér vímuefnaröskun og aðra geðgreiningu, svo sem þunglyndi, geðhvarfasýki eða geðklofa
- trúnaður (confidentiality)
- meðferðaraðili má ekki afhjúpa trúnaðarsamskipti við þriðja aðila, nema lög krefjist þess eða heimili
- gagnskilyrðing (counterconditioning)
- meðferðartækni byggð á klassískri skilyrðingu þar sem skjólstæðingur lærir nýtt viðbragð við áreiti sem áður hefur kallað fram óæskilega hegðun
- parameðferð (couples therapy)
- tveir einstaklingar í nánu sambandi, svo sem hjón, sem eiga í erfiðleikum og reyna að leysa þá með meðferð
- menningarhæfni (cultural competence)
- skilningur og athygli meðferðaraðila á málum er varða kynþátt, menningu og þjóðerni við veitingu meðferðar
- afstofnanavæðing (deinstitutionalization)
- ferlið að loka stórum hælum og aðlaga fólk aftur að samfélaginu þar sem hægt er að meðhöndla það í nærumhverfi
- draumagreining (dream analysis)
- tækni í sálgreiningu þar sem sjúklingar rifja upp drauma sína og sálgreinandinn túlkar þá til að leiða í ljós dulvitaðar þrár eða baráttu
- rafmagnsmeðferð (electroconvulsive therapy - ECT)
- tegund líffræðilegrar meðferðar sem felur í sér notkun rafstraums til að framkalla krampa hjá einstaklingi til að hjálpa til við að draga úr áhrifum alvarlegs þunglyndis
- berskjöldunarmeðferð (exposure therapy)
- gagnskilyrðingartækni þar sem meðferðaraðili leitast við að meðhöndla ótta eða kvíða skjólstæðings með því að kynna hlutinn eða aðstæðurnar sem óttast er, með þá hugmynd að einstaklingurinn muni að lokum venjast því
- fjölskyldumeðferð (family therapy)
- sérstakt form hópmeðferðar sem samanstendur af einni eða fleiri fjölskyldum
- frjálsar hugrenningar (free association)
- tækni í sálgreiningu þar sem sjúklingurinn segir hvað sem honum dettur í hug á augnablikinu
- hópmeðferð (group therapy)
- meðferðarform þar sem 5–10 einstaklingar með sama vandamál eða áhyggjuefni hittast saman með þjálfuðum meðferðaraðila
- húmanísk meðferð (humanistic therapy)
- meðferðarnálgun sem miðar að því að hjálpa fólki að verða meðvitaðra um sjálft sig og sáttara við sjálft sig
- einstaklingsmeðferð (individual therapy)
- meðferðarform þar sem skjólstæðingur og meðferðaraðili hittast augliti til auglitis
- inngangsviðtal (intake)
- fyrsti fundur meðferðaraðila með skjólstæðingi þar sem meðferðaraðilinn safnar sértækum upplýsingum til að mæta bráðum þörfum skjólstæðingsins
- þvinguð meðferð (involuntary treatment)
- meðferð sem er skipuð af dómstólum eða öðrum kerfum
- óbeinandi meðferð (nondirective therapy)
- meðferðarnálgun þar sem meðferðaraðilinn gefur ekki ráð eða túlkanir heldur hjálpar einstaklingnum að bera kennsl á átök og skilja tilfinningar
- leikmeðferð (play therapy)
- meðferðarferli, oft notað með börnum, sem notar leikföng til að hjálpa þeim að leysa sálræn vandamál
- sálgreining (psychoanalysis)
- meðferðarnálgun þróuð af Sigmund Freud sem notar frjálsar hugrenningar, draumagreiningu og yfirfærslu til að afhjúpa bældar tilfinningar
- sálfræðimeðferð (psychotherapy)
- (einnig, sálaraflsmeðferð) sálfræðileg meðferð sem notar ýmsar aðferðir til að hjálpa einhverjum að sigrast á persónulegum vandamálum eða ná persónulegum þroska
- rökræn tilfinningameðferð (rational emotive therapy - RET)
- form af hugrænni atferlismeðferð
- bakslag (relapse)
- endurtekin vímuefnaneysla and/or áfengisneysla eftir tímabil bata frá vímuefnaröskun
- Rogerísk meðferð (skjólstæðingsmiðuð meðferð)
- óbeinandi form húmanískrar sálfræðimeðferðar þróað af Carl Rogers sem leggur áherslu á skilyrðislaust jákvætt viðmót og sjálfssátt
- stefnumiðuð fjölskyldumeðferð (strategic family therapy)
- meðferðaraðili stýrir meðferðartímunum og þróar meðferðaráætlanir fyrir hvern fjölskyldumeðlim vegna sértækra vandamála sem hægt er að takast á við á stuttum tíma
- kerfislæg fjölskyldumeðferð (structural family therapy)
- meðferðaraðili skoðar og ræðir við fjölskylduna um mörk og uppbyggingu fjölskyldunnar: hver setur reglurnar, hver sefur í rúmi með hverjum, hvernig ákvarðanir eru teknar og hver mörkin eru innan fjölskyldunnar
- kerfisbundin ónæming (systematic desensitization)
- form berskjöldunarmeðferðar notað til að meðhöndla fælni og kvíðaraskanir með því að útsetja einstakling fyrir hlutnum eða aðstæðunum sem óttast er í gegnum áreitisstiga
- táknbúskapur (token economy)
- stýrt umhverfi þar sem einstaklingar fá styrkingu fyrir æskilega hegðun með táknum (t.d. spilapeningum) sem hægt er að skipta fyrir hluti eða fríðindi
- yfirfærsla (transference)
- ferli í sálgreiningu þar sem sjúklingurinn færir allar jákvæðar eða neikvæðar tilfinningar sem tengjast öðrum samböndum sjúklingsins yfir á sálgreinandann
- skilyrðislaust jákvætt viðmót (unconditional positive regard)
- grundvallarviðurkenning á einstaklingi óháð því hvað hann segir eða gerir; hugtak tengt húmanískri sálfræði
- berskjöldunarmeðferð í sýndarveruleika (virtual reality exposure therapy)
- notar hermun í stað raunverulegs hlutar eða aðstæðna sem óttast er til að hjálpa fólki að sigrast á ótta sínum
- sjálfviljug meðferð (voluntary treatment)
- meðferð sem einstaklingur velur að sækja til að fá létti á einkennum sínum