99 Staðlandi siðfræði
Lykilhugtök
Lykilhugtök
- athafnanytjastefna
- nytjastefnunálgun sem beitir lögmálinu um mestu hamingju á hverja athöfn fyrir sig
- hagnýt siðfræði
- grein siðfræðinnar sem beitir siðferðilegum viðmiðum til að ákvarða hvort tilteknar athafnir séu leyfilegar
- umhyggjusiðfræði
- siðfræðileg nálgun sem leggur áherslu á huglæga þætti, sérkenni tiltekinna aðstæðna og tengsl einstaklinga
- hið skilyrðislausa skylduboð
- siðferðislögmál sem einstaklingum ber að fylgja og er leitt af skynsemi með fjórum framsetningum Kants
- konfúsíanismi
- kenning boðandi siðfræði sem varð til í Kína til forna á tímabili hinna stríðandi ríkja og telur ræktun skapgerðar einstaklingsins lykilinn að siðferðilegu og samstilltu samfélagi
- afleiðingahyggja
- siðfræðikenning sem metur afleiðingar athafnar til að ákvarða hvort hún sé siðferðilega rétt
- dao
- í konfúsíanisma, siðferðileg lögmál eða lífsvegur; í daoisma, náttúrulegur vegur alheimsins og allra hluta
- daoismi
- trúar- og heimspekikerfi frá Kína til forna sem hvetur fólk til að lifa samkvæmt dao, náttúrulegum vegi alheimsins og allra hluta
- skyldusiðfræði
- siðfræðikenning sem metur réttmæti athafnar út frá skyldum eða reglum
- eðlishyggja
- sú skoðun að ákveðnir eiginleikar geri hlut að því sem hann er
- siðfræði
- svið heimspekinnar sem rannsakar siðferði
- eudaimonia
- farsælt líf, sem forngrískir heimspekingar á borð við Aristóteles, stóumenn og Epíkúros töldu markmið lífsins
- kvenleiki
- félagsleg smíð sem flokkar ákveðna eiginleika sem kvenlega og mótar væntingar samfélagsins til kvenna
- femínismi
- pólitísk og heimspekileg hreyfing sem stefnir að því að binda enda á kynjamisrétti og efla félagslegt réttlæti kvenna
- kynjatvíhyggja
- sú skoðun að flokka megi sérhverja manneskju sem annað tveggja kynja, karl eða konu
- góður vilji
- hæfileikinn til að vera góð manneskja
- lögmálið um mestu hamingju
- lögmál sem segir þær athafnir réttar sem skapa sem mesta hamingju fyrir sem flesta
- æðri ánægja
- ánægja sem tengist beitingu æðri hæfileika manneskjunnar, svo sem æðri vitsmunahæfileika eða þátttöku í félags- og menningarlífi
- manngildisformúlan
- skynsamleg aðferð við mótun siðferðislögmála sem kveður á um að koma skuli fram við hverja manneskju sem markmið í sjálfu sér en aldrei aðeins sem tæki
- skilyrt skylduboð
- regla sem fylgja þarf til að ná ákveðnu markmiði
- nytja- og ánægjuvinátta
- vináttutengsl sem byggjast á nytsemi eða ánægju
- samtvinnun mismunarbreyta
- ólíkir þættir sjálfsmyndar, svo sem kyn, kynþáttur, kynhneigð og stétt, sem skarast í sjálfsmynd einstaklings og móta eða hafa áhrif á lifaða reynslu hans
- junzi
- í konfúsíanisma, siðferðileg fyrirmyndarmanneskja sem lifir samkvæmt dao
- li
- siðir og venjur sem þroska siðferðilega skapgerð manneskju í samskiptum við aðra
- lægri ánægja
- ánægja sem tengist beitingu lægri hæfileika manneskjunnar, svo sem einfaldri skynánægju
- meta-siðfræði
- grein siðfræðinnar sem fæst við grundvallarspurningar og siðferðilega rökhugsun
- móismi
- afbrigði afleiðingahyggju sem Mozi setti fram í Kína til forna um 430 f.Kr. á tímabili hinna stríðandi ríkja
- siðfræðileg eðlishyggja
- sú skoðun að leiða megi siðferðilegar fullyrðingar af staðreyndafullyrðingum sem eru ekki siðferðilegar
- boðandi siðfræði
- grein siðfræðinnar sem mótar reglur og viðmið um siðferðilega breytni
- sönn vinátta
- vináttutengsl sem efla dygð einstaklingsins vegna þess að þau byggjast á væntumþykju og ósk um farsæld hins, en ekki von um eigin ávinning
- fjölhyggja
- nálgun í boðandi siðfræði sem setur fram flóknari og heildstæðari greinargerð um siðferði og gerir ráð fyrir að reglur geti stangast á
- prima facie-skyldur
- skyldur sem eru bindandi að öðru jöfnu, það er svo lengi sem aðrir þættir og aðstæður haldast óbreytt
- nytjalögmálið
- lögmál sem segir athafnir réttar í sama hlutfalli og þær auka ánægju og draga úr sársauka
- ren
- meginhugtak konfúsíanisma sem vísar annaðhvort til fullkominnar dygðar manneskju eða til ákveðinna dygða
- reglunytjastefna
- nytjastefnunálgun sem notar lögmálið um mestu hamingju til að prófa hugsanlegar siðareglur og meta hvort almenn fylgni við þær myndi skapa meiri hamingju
- efahyggja
- heimspekileg afstaða sem heldur því fram að fólk viti ekki ýmislegt sem það telur sig venjulega vita
- sporvagnavandamál
- sígildar hugartilraunir sem nota erfiðar siðferðisklípur til að rannsaka siðferðilega rökhugsun og yfirvegun
- lögmálsformúlan
- skynsamleg aðferð við mótun siðferðislögmála sem krefst þess að siðferðislögmál gildi fyrir alla í samfélaginu
- nytjastefna
- afbrigði afleiðingahyggju sem Jeremy Bentham setti fram og John Stuart Mill þróaði áfram
- dygðasiðfræði
- nálgun í boðandi siðfræði sem beinir sjónum að skapgerð
- tímabil hinna stríðandi ríkja
- tímabil víðtækra átaka, þjáningar og samfélagsóreiðu í sögu Kína sem gat af sér áhrifamiklar heimspekistefnur, meðal annars móisma, konfúsíanisma og daoisma
- wu wei
- náttúruleg og óþvinguð athöfn sem sprettur sjálfkrafa úr aðstæðum og samræmist flæði náttúrunnar eða tilverunnar