5.2 Öfgatilvik teygni og föst teygni
5.2 Öfgatilvik teygni og föst teygni
Námsmarkmið
Að þessum hluta loknum átt þú að geta:
- greint á milli óendanlegrar teygni og núllteygni
- greint myndrit og flokkað teygni sem fasta einingarteygni, óendanlega teygni eða núllteygni
Teygni á sér tvö öfgatilvik: Hún getur verið núll eða óendanleg. Þriðja mikilvæga tilvikið er föst einingarteygni. Skoðum hvert þeirra fyrir sig. Óendanleg teygni, einnig kölluð fullkomin teygni, merkir að hvaða verðbreyting sem er leiðir til ótakmarkaðrar breytingar á eftirspurðu magni (Qd) eða framboðnu magni (Qs). Eftirspurnar- og framboðsferlarnir eru þá láréttir, eins og mynd 5.4 sýnir. Fullkomlega teygið framboð er sjaldgæft, en framboð getur verið mjög teygið þegar auðvelt er að afla aðfanga og auka framleiðslu. Dæmi eru pítsur, brauð, bækur og blýantar. Fullkomlega teygin eftirspurn er sömuleiðis öfgatilvik. Eftirspurn er þó oft mjög teygin eftir munaðarvörum, vörum sem taka stóran hluta tekna neytenda og vörum sem eiga margar staðkvæmdarvörur. Dæmi eru skemmtisiglingar um Karíbahaf og sportbílar.
Núllteygni, einnig kölluð fullkomin óteygni, er hitt öfgatilvikið. Þá breytist magnið ekkert þótt verðið breytist, sama hve mikil verðbreytingin er, eins og mynd 5.5 sýnir. Fullkomlega óteygið framboð er sjaldgæft, en takmarkað framboð aðfanga getur gert framboðsferil mjög óteyginn. Dæmi eru demantshringar og húsnæði á eftirsóttum stöðum, svo sem íbúðir með útsýni yfir Central Park í New York. Fullkomlega óteygin eftirspurn er einnig öfgatilvik. Eftirspurn getur þó verið mjög óteygin eftir nauðsynjavörum sem eiga engar nánar staðkvæmdarvörur, til dæmis lífsnauðsynlegum lyfjum og bensíni.
Föst einingarteygni á eftirspurnar- eða framboðsferli merkir að 1% verðbreyting leiðir til 1% breytingar á magni. Mynd 5.6 sýnir eftirspurnarferil af þessu tagi. Miðpunktsaðferðin gefur 66,7% breytingu bæði á verði og eftirspurðu magni milli A og B, svo teygnin er 1. Sama hlutfallsbreyting, 66,7%, fæst milli B og C og aftur milli C og D. Prósentubreyting verðs er því alltaf jöfn prósentubreytingu magns. Verðlækkanirnar eru þó ekki jafnstórar í Bandaríkjadölum: Verðið lækkar um 8,00 dali frá A til B, um 4,00 dali frá B til C og um 2,00 dali frá C til D. Ferillinn er því brattari vinstra megin og flatari hægra megin og verður bogadreginn í heild.
Framboðsferill með einingarteygni er ólíkt samsvarandi eftirspurnarferli bein lína sem liggur um upphafspunktinn. Magnmunurinn milli aðliggjandi punkta á ferlinum er alltaf 30 einingar. Prósentubreyting magns, reiknuð með miðpunktsaðferðinni, minnkar hins vegar frá vinstri til hægri: úr 28,6% í 22,2% og síðan 18,2%. Magngildin sem mynda nefnara prósentuútreikningsins verða nefnilega sífellt stærri.
Skoðum nú verðbreytingarnar þegar farið er upp eftir framboðsferlinum á mynd 5.7. Hvert skref frá D til E, þaðan til F og loks til G er 1,50 Bandaríkjadalir. Í prósentum talið minnka skrefin samt úr 28,6% í 22,2% og síðan 18,2%, því verðgildin í nefnara miðpunktsútreikningsins hækka. Prósentuaukning magns á lárétta ásnum er alls staðar nákvæmlega jöfn prósentuaukningu verðs á lóðrétta ásnum. Framboðsferillinn hefur því fasta einingarteygni við alla punkta.
