2.3.2 Bera saman mismunandi aðferðir við útreikning á rúmmáli snúðs.
Í þessum hluta skoðum við hylkjaaðferðina, síðustu aðferðina sem fjallað er um til að finna rúmmál snúðs. Aðferðinni má beita á sams konar snúða og skífu- eða hringkragaaðferðinni. Með skífu- og hringkragaaðferðunum er heildað eftir hnitás sem er samsíða snúningsásnum. Með hylkjaaðferðinni er hins vegar heildað eftir hnitás sem er hornréttur á snúningsásinn. Sá möguleiki að velja heildunarbreytuna getur verið verulegur kostur þegar fengist er við flókin föll. Lögun snúðsins getur einnig gert hylkjaaðferðina hentugri en hringkragaaðferðina. Í lok hlutans rifjum við upp allar aðferðirnar til að finna rúmmál sem við höfum kynnt okkur og setjum fram leiðbeiningar um val á aðferð við tilteknar aðstæður.
Hylkjaaðferðin
Við vinnum enn á ný með snúð. Eins og áður skilgreinum við svæðið sem afmarkast að ofan af grafi fallsins að neðan af og til vinstri og hægri af línunum og í þeirri röð, eins og sýnt er á mynd 2.25 (a). Síðan snúum við svæðinu um y-ásinn, eins og sýnt er á mynd 2.25 (b). Þetta er ólíkt því sem við höfum áður gert. Hingað til höfum við snúið svæðum sem skilgreind eru með föllum af , um eða línu sem er samsíða honum.
Mynd 2.25. (a) Svæði sem afmarkast af grafi falls af (b) Snúðurinn sem myndast þegar svæðinu er snúið um
Eins og áður skiptum við bilinu í jafna hluta með skiptingunni og veljum fyrir punkt Síðan myndum við rétthyrning yfir bilinu með hæð og breidd Dæmigerður rétthyrningur er sýndur á mynd 2.26 (a). Þegar rétthyrningnum er snúið um y-ásinn myndast hvorki skífa né hringkragi heldur sívalningshylki, eins og sýnt er á eftirfarandi mynd.
Mynd 2.26. (a) Dæmigerður rétthyrningur. (b) Þegar rétthyrningnum er snúið um myndast sívalningshylki. (c) Þegar öll hylkin eru sett saman fæst nálgun á upprunalega hlutnum.
Til að reikna rúmmál hylkisins skoðum við mynd 2.27.
Mynd 2.27. Rúmmál hylkisins reiknað.
Hylkið er sívalningur og rúmmál þess fæst því með því að margfalda þversniðsflatarmálið með hæð sívalningsins. Þversniðin eru hringkragar (hringlaga svæði, í raun hringir með gati í miðjunni) með ytri geisla og innri geisla Þversniðsflatarmálið er því Hæð sívalningsins er Rúmmál hylkisins er þá
Takið eftir að svo að
Enn fremur er bæði miðpunktur bilsins og meðalgeisli hylkisins, sem nálga má með Þá fæst
Önnur leið til að sjá þetta er að skera hylkið lóðrétt og opna það síðan þannig að úr verði flöt plata (mynd 2.28).
Mynd 2.28. (a) Dæmigert hylki skorið lóðrétt. (b) Hylkið opnað þannig að úr verði flöt plata.
Í raun er ytri geisli hylkisins stærri en innri geislinn og aftari brún plötunnar því örlítið lengri en fremri brúnin. Nálga má útflatta hylkið með flatri plötu sem hefur hæðina breiddina og þykktina (mynd 2.28). Rúmmál hylkisins er þá um það bil jafnt rúmmáli flötu plötunnar. Þegar hæð, breidd og þykkt plötunnar eru margfaldaðar saman fæst
sem er sama formúla og áður.
Rúmmál alls hlutarins fæst með því að leggja saman rúmmál allra hylkjanna:
Hér höfum við aðra Riemann-summu, nú fyrir fallið Þegar markgildið er tekið þegar fæst
Af þessu leiðir eftirfarandi regla fyrir hylkjaaðferðina.
Skoðum nú dæmi.
Dæmi 2.12
Hylkjaaðferðin 1
Skilgreinum sem svæðið sem afmarkast að ofan af grafi og að neðan af á bilinu Finnið rúmmál snúðsins sem myndast þegar er snúið um
Lausn
Fyrst teiknum við svæðið og tilheyrandi snúð, eins og sýnt er á eftirfarandi mynd.
Mynd 2.29. (a) Svæðið R undir grafi f ( x ) = 1 / x á bilinu [ 1 , 3 ] . (b) Snúðurinn sem myndast þegar R er snúið um y -ás .
Rúmmál hlutarins er þá gefið með
Dæmi 2.13
Hylkjaaðferðin 2
Skilgreinum R sem svæðið sem afmarkast að ofan af grafi og að neðan af á bilinu Finnið rúmmál snúðsins sem myndast þegar er snúið um
Lausn
Teiknum fyrst svæðið og tilheyrandi snúð, eins og sýnt er á eftirfarandi mynd.
Mynd 2.30. (a) Svæðið R undir grafi f ( x ) = 2 x − x 2 á bilinu [ 0 , 2 ] . (b) Snúðurinn sem fæst þegar R er snúið um y -ás .
Rúmmál hlutarins er þá gefið með
Rétt eins og skífu- og hringkragaaðferðinni má beita hylkjaaðferðinni á snúða um þegar heilda á með tilliti til Samsvarandi regla fyrir þessa gerð snúða er eftirfarandi.
Dæmi 2.14
Hylkjaaðferðin fyrir snúð um x-ásinn
Skilgreinum sem svæðið sem afmarkast til hægri af grafi og til vinstri af þegar Finnið rúmmál snúðsins sem myndast þegar er snúið um x-ásinn.
Lausn
Fyrst teiknum við svæðið og tilheyrandi snúð, eins og sýnt er á eftirfarandi mynd.
Mynd 2.31. (a) Svæðið Q vinstra megin við fallið g ( y ) á bilinu [ 0 , 4 ] . (b) Snúðurinn sem myndast þegar Q er snúið um x -ás .
Táknum skyggða svæðið með Rúmmál hlutarins er þá gefið með
Í næsta dæmi skoðum við snúð þar sem grafi falls er snúið um aðra línu en hnitásana. Til að setja dæmið fram þurfum við að rifja upp hvernig hylkjaaðferðin var leidd út. Munum að rúmmál eins hylkis var gefið með
Þetta byggðist á hylki með ytri geisla og innri geisla Ef svæðinu er hins vegar snúið um aðra línu en verða ytri og innri geislinn aðrir. Gerum til dæmis ráð fyrir að svæðinu sé snúið um línuna þar sem er jákvæður fasti. Þá er ytri geisli hylkisins og innri geislinn Þegar þessum stærðum er stungið inn í rúmmálsformúluna sést að ef sléttu svæði er snúið um línuna er rúmmál hylkis gefið með
Eins og áður tökum við eftir að er miðpunktur bilsins og nálga má hann með Nálgun á rúmmáli hylkisins er þá
Afgangurinn af útleiðslunni er eins og áður og við fáum
Einnig mætti snúa svæðinu um aðrar láréttar eða lóðréttar línur, svo sem lóðrétta línu í hægra hálfplaninu. Í hverju tilviki þarf að laga rúmmálsformúluna að aðstæðum. Nánar tiltekið þarf að skipta í heildinu út fyrir segð sem táknar geisla hylkis. Skoðum eftirfarandi dæmi til að sjá hvernig þetta er gert.
Dæmi 2.15
Snúningssvæði snúið um línu
Skilgreinum sem svæðið sem afmarkast að ofan af grafi og að neðan af á bilinu Finnið rúmmál snúðsins sem myndast þegar er snúið um línuna
Lausn
Teiknum fyrst svæðið og tilheyrandi snúð, eins og sýnt er á eftirfarandi mynd.
Mynd 2.32. (a) Svæðið R milli grafs f ( x ) og x -ás á bilinu [ 1 , 2 ] . (b) Snúðurinn sem myndast þegar R er snúið um línuna x = −1 .
Takið eftir að geisli hylkis er gefinn með Rúmmál hlutarins er þá gefið með
Í síðasta dæmi hlutans skoðum við rúmmál snúðs þar sem snúningssvæðið afmarkast af gröfum tveggja falla.
Dæmi 2.16
Snúningssvæði afmarkað af gröfum tveggja falla
Skilgreinum sem svæðið sem afmarkast að ofan af grafi fallsins og að neðan af grafi fallsins á bilinu Finnið rúmmál snúðsins sem myndast þegar er snúið um
Lausn
Teiknum fyrst svæðið og tilheyrandi snúð, eins og sýnt er á eftirfarandi mynd.
Mynd 2.33. (a) Svæðið R milli grafs f ( x ) og grafs g ( x ) á bilinu [ 1 , 4 ] . (b) Snúðurinn sem myndast þegar R er snúið um y -ás .
Takið eftir að snúningsásinn er svo geisli hylkis er einfaldlega Því þarf ekki að laga x-lið heildisstofnsins. Hæð hylkis er hins vegar gefin með svo í þessu tilviki þarf að laga -lið heildisstofnsins. Rúmmál hlutarins er þá gefið með
Hvaða aðferð eigum við að nota?
Við höfum kynnt okkur nokkrar aðferðir til að finna rúmmál snúðs, en hvernig vitum við hvaða aðferð á að nota? Valið ræðst oft af því hvaða heildi er auðveldast að reikna. Mynd 2.34 lýsir mismunandi leiðum fyrir snúða um Verkefni ykkar er að setja upp samsvarandi töflu fyrir snúða um
Skoðum nokkur verkefni til viðbótar og veljum hentugustu lausnarleiðina fyrir hvert þeirra.
Dæmi 2.17
Hentugasta aðferðin valin
Veljið fyrir hvert eftirfarandi verkefni hentugustu aðferðina til að finna rúmmál snúðsins sem myndast þegar gefna svæðinu er snúið um og setjið upp heildið fyrir rúmmálið (reiknið heildið ekki).
Svæðið sem afmarkast af gröfunum og
Svæðið sem afmarkast af gröfunum og
Lausn
Teiknum fyrst svæðið og snúðinn eins og sýnt er.
Mynd2.35 (a) Svæðið sem afmarkast af tveimur línum og (b) Snúðurinn sem myndast þegar er snúið um Ef við viljum heilda með tilliti til
þarf að skipta heildinu í tvo hluta, því mismunandi föll afmarka svæðið á og Með skífuaðferðinni fengjum við þá Ef hylkjaaðferðin væri notuð í staðinn myndum við lýsa ferlunum með föllum af og fá Hvorugt heildið er sérstaklega erfitt, en hylkjaaðferðin krefst aðeins eins heildis og heildisstofninn þarfnast minni einföldunar. Því er líklega best að velja hylkjaaðferðina í þessu tilviki.
Teiknum fyrst svæðið og snúðinn eins og sýnt er.
Mynd2.36 (a) Svæðið milli ferilsins og (b) Snúðurinn sem myndast þegar er snúið um Erfitt væri að skilgreina láréttan rétthyrning fyrir þetta svæði, því sama fall afmarkar svæðið bæði til vinstri og hægri. Því getum við útilokað hylkjaaðferðina. Hluturinn hefur ekkert holrúm í miðjunni og því má nota skífuaðferðina. Þá fæst
Æfingar í hluta 2.3
Í eftirfarandi dæmum skuluð þið finna rúmmálið sem myndast þegar svæðinu milli ferlanna er snúið um gefna ásinn. Beitið bæði hylkjaaðferðinni og hringkragaaðferðinni. Notið tölvutækni til að teikna föllin og teiknið dæmigerða sneið í höndunum.
114.
[T] Svæðið sem afmarkast af ferlunum og og er snúið um
115.
[T] Svæðið sem afmarkast af ferlunum og er snúið um
116.
[T] Svæðið sem afmarkast af ferlunum og er snúið um
117.
[T] Svæðið sem afmarkast af ferlunum og er snúið um
118.
[T] Svæðið sem afmarkast af ferlunum og er snúið um
119.
[T] Svæðið sem afmarkast af ferlunum og er snúið um
Í eftirfarandi dæmum skuluð þið nota hylkjaaðferðina til að finna rúmmál gefnu hlutanna. Takið eftir að snúningssvæðin liggja milli ferilsins og og þeim er snúið um
120.
121.
122.
123.
124.
125.
126.
127.
128.
129.
Í eftirfarandi dæmum skuluð þið nota hylkjaaðferðina til að finna rúmmálið sem myndast þegar svæðinu milli gefna ferilsins og er snúið um
130.
og x-ásinn
131.
og x-ásinn
132.
og x-ásinn
133.
og x-ásinn
134.
135.
og y-ásinn
136.
137.
138.
og x-ásinn
139.
Í eftirfarandi dæmum skuluð þið finna rúmmálið sem myndast þegar svæðinu milli ferlanna er snúið um gefna ásinn.
140.
snúið um
141.
snúið um
142.
snúið um
143.
snúið um línuna
144.
snúið um línuna
145.
snúið um
146.
snúið um línuna
147.
snúið um
148.
snúið um línuna
149.
[T] Til vinstri við til hægri við snúið um
Í eftirfarandi dæmum skuluð þið nota tölvutækni til að teikna svæðið. Ákvarðið hvaða aðferð þið teljið auðveldast að nota til að reikna rúmmálið sem myndast þegar svæðinu er snúið um tiltekna ásinn. Notið síðan aðferðina sem þið völduð til að finna rúmmálið.
150.
[T] og snúið um
151.
[T] snúið um Þetta verkefni krefst þróaðra heildunaraðferða. Nota má tölvutækni við heildunina.
152.
[T] snúið um
153.
[T] snúið um
154.
[T] snúið um
155.
[T] snúið um
156.
[T] og snúið um
157.
[T] snúið um
Í eftirfarandi dæmum skuluð þið nota hylkjaaðferðina til að nálga rúmmál nokkurra algengra hluta sem sýndir eru á meðfylgjandi myndum.
158.
Notið hylkjaaðferðina til að finna rúmmál kúlu með geislann
159.
Notið hylkjaaðferðina til að finna rúmmál keilu með geislann og hæðina
160.
Notið hylkjaaðferðina til að finna rúmmál sporvölungsins sem fæst þegar sporbauginum er snúið um
161.
Notið hylkjaaðferðina til að finna rúmmál sívalnings með geislann og hæðina
162.
Notið hylkjaaðferðina til að finna rúmmál kleinuhringsins sem myndast þegar hringnum er snúið um línuna
163.
Skoðið svæðið sem afmarkast af gröfunum og Hvert er rúmmál hlutarins sem myndast þegar svæðinu er snúið um Gerið ráð fyrir að fallið sé skilgreint á bilinu
164.
Skoðið fallið sem minnkar frá til Setjið upp, bæði með hylkjaaðferðinni og skífuaðferðinni, heildi sem gefa rúmmál hlutarins sem myndast þegar svæðinu, sem afmarkast af grafi fallsins og línunum og er snúið um Sannið að báðar aðferðirnar gefi sama rúmmál. Hvorri aðferðinni er auðveldara að beita? (Ábending: Þar sem er eintækt er til andhverfa