2222 Verðbólga

Sjálfspróf

Tafla 22.4 sýnir tilbúna ávaxtakörfu með föstu magni árin 2001–2004; „Gj.“ stendur fyrir útgjöld. Reiknaðu útgjöld fyrir hverja ávaxtategund á hverju ári með því að margfalda magn og verð. Leggðu síðan saman heildarkostnað körfunnar fyrir hvert ár.

Vara	Fj.	Verð ’01	Verð ’02	Verð ’03	Verð ’04
Epli	10	50 kr.	75 kr.	85 kr.	88 kr.
Bananar	12	20 kr.	25 kr.	25 kr.	29 kr.
Vínber	2	65 kr.	70 kr.	90 kr.	95 kr.
Hindber	1	200 kr.	190 kr.	205 kr.	213 kr.
Samtals

Notaðu niðurstöðurnar úr töflu 22.4 til að reikna verðvísitölu ávaxtakörfunnar fyrir hvert ár með 2003 sem grunnár. Sýndu formúluna og námundaðu vísitölugildin að einum aukastaf.

Reiknaðu verðbólguhraða ávaxtakörfunnar milli 2001 og 2002, milli 2002 og 2003 og milli 2003 og 2004. Reiknaðu einnig uppsafnaða verðhækkun frá 2001 til 2004 og greindu hana frá summu árlegra prósentutalna.

Íbúi á dvalarheimili kaupir körfuna í töflu 22.5. Reiknaðu heildarkostnað hennar á tímabili 1 og tímabili 2 og síðan prósentuhækkun framfærslukostnaðarins. Hvaða liður leggur mest til breytingarinnar í krónum og hvers vegna er sú niðurstaða ekki endilega sú sama og mesta prósentuhækkunin?

Vara eða þjónusta	Magn	Verð á tímabili 1	Verð á tímabili 2
Gjafir handa barnabörnum	12	5.000 kr.	6.000 kr.
Pítsusendingar	24	1.500 kr.	1.600 kr.
Blússur	6	6.000 kr.	5.000 kr.
Orlofsferðir	2	40.000 kr.	42.000 kr.

Hvaða verðvísitala hentar best til að verðleiðrétta laun? Berðu saman vísitölu neysluverðs, viðeigandi neysluvísitölu fyrir starfsmannahópinn og vísitölu launakostnaðar. Veldu viðmið út frá markmiði samningsins og útskýrðu hvers vegna engin ein vísitala er sjálfkrafa best í öllum tilvikum.

Föst neyslukarfa getur orðið fyrir staðkvæmdarbjögun og skekkju vegna gæðabreytinga eða nýrra vara. Að hvaða marki geta sambærileg vandamál komið upp í vísitölu framleiðsluverðs og verðvísitölu landsframleiðslu? Ræddu sérstaklega um vægi, breytilega samsetningu framleiðslu, gæðaleiðréttingu og ólíka þekju vísitalnanna.

Opnaðu verðlagsreiknivél Hagstofu Íslands. Veldu fæðingarmánuð og fæðingarár þitt, eða annað tiltækt upphafstímabil, og reiknaðu hvaða fjárhæð í dag samsvarar 100.000 krónum þá. Skráðu bæði tímabilin og útskýrðu hvers vegna niðurstaðan lýsir breytingu á almennu neysluverði en ekki endilega þinni eigin neyslukörfu.

Stjórnvald hefur nýlega fjármagnað vegaframkvæmd með óverðtryggðu skuldabréfi á föstum nafnvöxtum. Verði verðbólga óvænt 5 prósentustigum meiri en aðilar gerðu ráð fyrir, hvernig breytist raunvirði greiðslna skuldarans og kröfu lánveitandans? Hvað þyrfti að vita til að meta heildaráhrifin á fjárhag stjórnvaldsins?

Útskýrðu hvers vegna meiri verðbólga hækkar ekki sjálfkrafa vexti húsnæðisláns með breytilegum vöxtum punkt fyrir punkt. Hvernig ráða markaðsvaxtavísitala, fast álag, endurskoðunartími og vaxtaþök nýjum vöxtum, og með hvaða óbeinu leiðum geta verðbólga og peningastefna haft áhrif?

10.

Berðu saman lántaka með fastvaxtalán og lántaka með húsnæðislán á breytilegum vöxtum ef verðbólga verður óvænt 3 prósentustigum minni en búist var við. Hvað verður um raunbyrði fastvaxtalánsins? Af hverju er ekki hægt að segja fyrir um breytingu á breytilegu vöxtunum án upplýsinga um markaðsvaxtavísitölu, endurskoðunardag, álag og vaxtaþök?