2727 Peningar og bankastarfsemi
Lykilhugtök
Lykilhugtök
- ríflegt bindifé
- fyrirkomulag peningastefnu þar sem seðlabankinn lætur bankakerfinu í té meira bindifé en þarf til daglegs uppgjörs og stýrir skammtímavöxtum einkum með þeim vöxtum sem hann greiðir af bindifé
- eign
- auðlind eða krafa með fjárhagslegt virði sem einstaklingur eða stofnun á eða ræður yfir
- tímamisræmi eigna og skulda
- staða þar sem gjalddagi eða lausafjárhæfi eigna er annað en skulda; banki getur til dæmis fjármagnað langtímalán með innlánum sem má taka út með skömmum fyrirvara
- efnahagsreikningur
- reikningsskilayfirlit sem sýnir eignir, skuldir og eigið fé á tilteknum tíma
- eigið fé banka
- mismunur eigna og skulda banka; fjármögnun eigenda sem tekur við tapi áður en almennir kröfuhafar gera það
- vöruskipti
- bein skipti vöru eða þjónustu fyrir aðra vöru eða þjónustu án þess að almennur skiptimiðill sé notaður
- mynt og seðlar í umferð
- mynt og seðlar í eigu almennings og fyrirtækja utan banka; reiðufé í hvelfingum banka og hjá útgefanda er ekki talið með
- vörupeningar
- vara sem gegnir hlutverki peninga og hefur jafnframt notagildi eða eftirspurn utan peningahlutverksins
- vörutryggt fé
- peningar sem fela í sér lagalega kröfu um innlausn í tilteknu magni vöru, svo sem gulli, samkvæmt gildandi skilmálum
- kreditkort
- greiðslukort sem veitir korthafa aðgang að lánalínu; útgefandinn greiðir seljanda og korthafinn stofnar skuld sem hann greiðir síðar
- debetkort
- greiðslukort sem gefur fyrirmæli um að færa fé af bankareikningi korthafa til seljanda
- veltiinnlán
- bankainnstæða sem eigandi getur ráðstafað án fyrirvara, til dæmis með millifærslu, debetkorti, ávísun eða úttekt
- innlánsstofnun
- fjármálastofnun sem tekur við innlánum, annast greiðslur og veitir lán; lánveiting getur myndað nýja innstæðu
- áhættudreifa
- að skipta eignum, útlánum eða fjármögnun milli ólíkra aðila og áhættuþátta til að draga úr sértækri áhættu
- tvöföld samsvörun þarfa
- skilyrði beinna vöruskipta þar sem hvor aðili vill einmitt það sem hinn býður og samþykkir skiptihlutfallið
- fótalaust fé
- peningar sem eru ekki innleysanlegir í tiltekið magn vöru en njóta viðurkenningar meðal annars vegna laga, skattgreiðslna, greiðslukerfis og trausts á útgefanda
- fjármálamilliliður
- stofnun sem miðlar fjármagni og áhættu milli sparifjáreigenda, fjárfesta og lántaka og getur umbreytt stærð, líftíma, seljanleika og áhættu krafna
- skuld
- núverandi fjárhagsleg skuldbinding einstaklings eða stofnunar við annan aðila
- takmarkað bindifé
- fyrirkomulag þar sem framboð bindifjár í bankakerfinu er svo lítið að skammtímamarkaðsvextir bregðast næmt við magni þess; algengt í Bandaríkjunum fyrir 2008
- peningamagn M1
- þröngur bandarískur peningamælikvarði sem frá maí 2020 nær yfir mynt og seðla í umferð, veltiinnlán og önnur seljanleg innlán, þar á meðal sparnaðarinnlán
- peningamagn M2
- bandarískur peningamælikvarði sem nær yfir M1 auk lítilla bundinna innlána og hlutdeildar almennings í peningamarkaðssjóðum
- skiptimiðill
- eign eða krafa sem er almennt samþykkt til greiðslu fyrir vörur, þjónustu og skuldir
- peningar
- eignir eða kröfur sem gegna að verulegu leyti hlutverkum skiptimiðils, reiknieiningar, verðmætageymis og viðmiðs fyrir greiðslur síðar
- peningamarkaðssjóður
- fjárfestingarsjóður sem kaupir skammtímafjármálagerninga; hlutdeild er markaðseign en ekki tryggð bankainnstæða og getur borið lánsfjár-, markaðs- og lausafjáráhættu
- jafna peningamargfaldarans
- 1 deilt með bindihlutfalli; fræðilegt efri mark á innlánamyndun í einföldu líkani með föstu bindihlutfalli, fullri endurinnlögn og engum öðrum bindandi skorðum
- eigið fé
- mismunur heildareigna og heildarskulda einstaklings eða stofnunar
- greiðslukerfi
- reglur, stofnanir, tækni og uppgjörsferlar sem flytja peningakröfur milli greiðanda og viðtakanda
- bindifé
- reiðufé banka og innstæður hans hjá seðlabanka sem nýtast meðal annars til uppgjörs greiðslna og lausafjárstýringar
- sparnaðarinnlán
- bankainnstæða sem ber oft vexti og kann að hafa aðra ráðstöfunarskilmála en veltiinnlán; í bandarísku M1 telst hún til annarra seljanlegra innlána frá maí 2020
- snjallkort
- kort eða örgjörvi sem geymir rafrænt verðmæti eða öruggar aðgangsupplýsingar og má nota við greiðslur
- viðmið fyrir greiðslur síðar
- hlutverk peninga sem reiknieiningar og samþykkts greiðslumiðils í samningum þar sem greiðsla fer fram síðar
- verðmætageymir
- eign sem flytur kaupmátt milli tíma, þó með mismikilli verð-, verðbólgu-, lána- og lausafjáráhættu
- T-reikningur
- einföld tveggja dálka framsetning efnahagsreiknings þar sem eignir eru sýndar öðrum megin og skuldir ásamt eigin fé hinum megin
- bundið innlán
- bankainnstæða sem er bundin til tiltekins tíma eða með uppsagnarfresti, yfirleitt gegn umsömdum vöxtum
- viðskiptakostnaður
- kostnaður við leit, upplýsingar, samningsgerð, greiðslu, eftirlit og framfylgd viðskipta
- reiknieining
- sameiginleg mælieining sem verð, skuldir og önnur fjárhagsleg verðmæti eru skráð í