Lykilhugtök og samantekt

Lykilhugtök og samantekt

31.1 Hvernig lántaka hins opinbera hefur áhrif á fjárfestingu og vöru- og þjónustu­jöfnuð

Þjóðhagslegt jafngildi sparnaðar og fjárfestingar verður alltaf að stemma samkvæmt skilgreiningu. Breytist fjárlagaafkoma hins opinbera þarf breytingin því að fara saman við breytingu á einkasparnaði, innlendri einkafjárfestingu, vöru- og þjónustujöfnuði eða blöndu þessara liða. Jafngildið eitt segir hvorki hvaða liður aðlagast né hver orsök, stærð eða tímaröð breytinganna er.

31.2 Ríkisfjármálastefna og vöru- og þjónustu­jöfnuður

Hið opinbera þarf ekki að jafna tekjur og gjöld á hverju ári. Viðvarandi mikill halli getur þó aukið þjóðhagslega áhættu eftir aðstæðum: hann kann að auka verðbólguþrýsting þegar framleiðsla er nærri getu, hækka vexti og draga úr einkafjárfestingu eða auka þörf fyrir erlent fjármagn. Viðkvæmni verður sérstaklega mikil þegar fjármögnun er skammtímafjármagn í erlendum gjaldmiðli. Áhrifin eru ekki sjálfvirk; framleiðsluslaki, peningastefna, skuldastaða, gjaldmiðill, lánstími og ráðstöfun fjárins skipta máli.

31.3 Hvernig lántaka hins opinbera hefur áhrif á einkasparnað

Jafngildiskenning Ricardos er viðmiðunartilgáta um að framsýn heimili breyti einkasparnaði til mótvægis við breytingu á opinberum sparnaði vegna væntinga um framtíðarskatta. Fullt mótvægi myndi halda þjóðhagslegum sparnaði, einkafjárfestingu og vöru- og þjónustujöfnuði óbreyttum þegar aðeins fjármögnunarform ríkisútgjalda breytist. Það krefst meðal annars óbreyttra útgjalda, greiðs aðgangs að lánsfé og þess að heimili taki framtíðarskatta sína eða afkomenda sinna að fullu með í reikninginn. Gögn benda yfirleitt til ófullkomins og breytilegs mótvægis.

31.4 Ríkisfjármálastefna, fjárfesting og hagvöxtur

Langtímahagvöxtur byggist meðal annars á fjárfestingu í raunauði, mannauði og tækni. Lántaka hins opinbera getur rutt út einkafjárfestingu þegar hún þrýstir upp vöxtum eða keppir um fullnýtta framleiðsluþætti. Við framleiðsluslaka getur hún hins vegar örvað eftirspurn og einkafjárfestingu. Opinberir innviðir, menntun og rannsóknir og þróun geta aukið framleiðni ef verkefnin skila félagslegri ávöxtun umfram heildarkostnað. Góð ríkisfjármálastefna metur því bæði fjármögnun, gæði, dreifingu ávinnings og það sem annars hefði verið gert.