3131 Áhrif lántöku hins opinbera

Sjálfspróf

Í hagkerfi er einkasparnaður 600, fjárlagaafgangur hins opinbera 200 og afgangur á vöru- og þjónustujöfnuði 100, allt mælt í sömu einingu. Notaðu þjóðhagslegt jafngildi sparnaðar og fjárfestingar til að reikna einkafjárfestingu.

Gerum ráð fyrir hagkerfi þar sem fjárlagaafgangur er 1.000, einkasparnaður 4.000 og einkafjárfesting 5.000, allt mælt í sömu einingu. Notaðu jákvæðar tölur fyrir afgang og neikvæðar fyrir halla á vöru- og þjónustujöfnuði.

Settu upp þjóðhagslegt jafngildi sparnaðar og fjárfestingar með skýrum formerkjum.
Er afgangur, halli eða jafnvægi á vöru- og þjónustujöfnuði, og hver er fjárhæðin?
Fjárlagaafgangurinn breytist nú í 1.000 fjárlagahalla en einkasparnaður og einkafjárfesting haldast óbreytt. Er þá afgangur eða halli á vöru- og þjónustujöfnuði, og hver er ný fjárhæð hans?

Seint á tíunda áratug 20. aldar snerist fjárlagahalli bandaríska alríkisins í afgang en halli á vöru- og þjónustujöfnuði jókst verulega. Samkvæmt þjóðhagslegu jafngildi sparnaðar og fjárfestingar, hvað hlýtur að hafa gerst með einkafjárfestingu miðað við einkasparnað? Nefndu þær samsetningar breytinga sem samræmast jafngildinu; jafngildið eitt segir ekki hvor liðurinn olli þróuninni.

Hugsum okkur hagkerfi þar sem jafngildiskenning Ricardos gildir að fullu og aðeins fjármögnunarform óbreyttra ríkisútgjalda breytist. Fjárlagahalli er 50, halli á vöru- og þjónustujöfnuði 20, einkasparnaður 130 og einkafjárfesting 100. Ef fjárlagahallinn eykst í 70, hvernig breytast einkasparnaður, einkafjárfesting og vöru- og þjónustujöfnuður samkvæmt kenningunni? Staðfestu svarið með jafngildinu.

Sumir sérfræðingar í menntamálum leggja áherslu á að breyta hvötum og skipulagi skóla, ekki aðeins fjárveitingum. Hver eru rökin fyrir þeirri nálgun? Nefndu nokkrar leiðir til að breyta hvötum án þess að taka afstöðu með eða á móti þeim. Ræddu jafnframt hvernig mætti forðast að þröngir árangursmælikvarðar, val á nemendum eða aukinn ójöfnuður verði óæskileg afleiðing.

Hvaða aðgerðum getur hið opinbera beitt til að efla rannsóknir og þróun? Greindu á milli beinna útgjalda, styrkja, opinberra innkaupa og skattaívilnana og nefndu hvernig meta mætti hvort aðgerðirnar skapi viðbótarrannsóknir sem hefðu annars ekki farið fram.