Lykilhugtök og samantekt

Lykilhugtök og samantekt

7.1 Beinn og óbeinn kostnaður og bókhaldslegur og hagrænn hagnaður

Einkarekin fyrirtæki leitast við að skila hagnaði, sem er mismunur tekna og kostnaðar. Bókhaldslegur hagnaður tekur aðeins mið af beinum kostnaði. Hagrænn hagnaður dregur bæði beinan og óbeinan kostnað frá tekjum og tekur því einnig mið af fórnarkostnaði eigin auðlinda fyrirtækisins.

7.2 Framleiðsla til skamms tíma

Framleiðsla er ferlið þar sem fyrirtæki umbreytir aðföngum, svo sem vinnuafli, raunfjármagni og hráefnum, í afurðir. Til skamms tíma er ekki hægt að breyta föstum aðföngum, til dæmis raunfjármagni, svo framleiðslumagni er aðeins breytt með breytilegum aðföngum á borð við vinnuafl. Jaðarframleiðsla er sú viðbótarframleiðsla sem fæst þegar meira vinnuafl er notað. Að lokum tekur hún að minnka: hver viðbót vinnuafls skilar þá minni framleiðsluaukningu en sú fyrri. Jaðarframleiðsla er hallatala heildarframleiðsluferilsins.

7.3 Kostnaður til skamms tíma

Hvert aðfang hefur einingarverð, til dæmis laun fyrir vinnuafl. Framleiðslukostnaður tiltekins magns fæst með því að margfalda notað magn hvers aðfangs með einingarverði þess og leggja niðurstöðurnar saman.

Til skamms tíma skiptist heildarkostnaður í fastan og breytilegan kostnað. Fastur kostnaður fellur til óháð framleiðslumagni og er sokkinn þegar ákvörðun um áframhaldandi framleiðslu eða verðlagningu er tekin. Hann á því ekki að hafa áhrif á slíkar framtíðarákvarðanir. Breytilegur kostnaður fylgir sjálfri framleiðslunni. Vegna minnkandi jaðarafkasta hækkar jaðarkostnaður yfirleitt þegar framleiðslan eykst.

Jaðarkostnaður fæst með því að deila breytingu heildarkostnaðar með breytingu framleiðslumagns. Breyting breytilegs kostnaðar gefur sömu niðurstöðu, því fastur kostnaður breytist ekki. Jaðarkostnaður hækkar yfirleitt með aukinni framleiðslu. Með því að bera hann saman við viðbótartekjur af næstu seldu einingu getur fyrirtæki metið hvort sú eining auki hagnað.

Meðalheildarkostnaður fæst með því að deila heildarkostnaði með framleiðslumagni. Ferillinn er yfirleitt U-laga. Sé markaðsverð hærra en meðalheildarkostnaður skilar fyrirtækið hagnaði á hverja selda einingu.

Meðalbreytilegur kostnaður fæst með því að deila breytilegum kostnaði með framleiðslumagni og ferill hans er yfirleitt U-laga. Sé markaðsverð hærra en meðalbreytilegur kostnaður nægja tekjurnar fyrir breytilegum kostnaði og skilja eftir framlag til fasts kostnaðar, þótt fyrirtækið skili ekki endilega heildarhagnaði.

7.4 Framleiðsla til langs tíma

Til langs tíma eru öll aðföng breytileg. Minnkandi jaðarframleiðsla til skamms tíma stafar af því að eitt eða fleiri aðföng, einkum raunfjármagn, eru föst. Þegar fyrirtæki getur breytt öllum aðföngum velur það það magn raunfjármagns og vinnuafls sem framleiðir æskilegt magn með hagkvæmustum hætti.

7.5 Kostnaður til langs tíma

Framleiðslutækni er tiltekin aðferð við að sameina vinnuafl, raunfjármagn og önnur aðföng til að framleiða afurðir.

Til langs tíma getur fyrirtæki valið framleiðslutækni sína og allur kostnaður er því breytilegur. Við valið notar það, eftir því sem unnt er, meira af hlutfallslega ódýrum aðföngum og minna af þeim dýru. Markmiðið er að framleiða æskilegt magn með lægsta mögulega meðalkostnaði til langs tíma.

Stærðarhagkvæmni ríkir þegar meðalkostnaður lækkar með aukinni framleiðslustærð. Við fasta skalahagkvæmni breytist meðalkostnaður lítið eða ekkert þegar reksturinn stækkar. Óhagkvæmni stærðar ríkir þegar meðalkostnaður hækkar með aukinni framleiðslustærð.

Ferill meðalkostnaðar til langs tíma (LRAC) sýnir lægsta mögulega meðalkostnað við hvert framleiðslumagn þegar öll aðföng og framleiðslutækni mega breytast. Niðurhallandi hluti ferilsins sýnir stærðarhagkvæmni, flatur hluti fasta skalahagkvæmni og upphallandi hluti óhagkvæmni stærðar. Hafi ferillinn aðeins eitt skýrt lágmark verða samkeppnisfyrirtæki líklega svipuð að stærð. Hafi hann breiðan flatan botn geta fyrirtæki af ólíkri stærð framleitt með sama lágmarksmeðalkostnaði. Samspil markaðseftirspurnar og LRAC-ferilsins ræður jafnframt hversu mörg fyrirtæki rúmast í atvinnugreininni.

Sé markaðseftirspurn miklu meiri en hagkvæmasta framleiðslumagnið við lágmark LRAC-ferilsins rúmar markaðurinn mörg fyrirtæki. Sé eftirspurnin minni en þetta magn er líklegt að einn framleiðandi þjóni öllum markaðnum.